Những gam màu sáng tối trong cuộc chiến chống đói nghèo

VHO - Chỉ số nghèo đói toàn cầu tăng lần đầu tiên kể từ khi được thiết lập năm 2010, với khoảng 1,2 tỉ người đang sống trong cảnh nghèo đa chiều. Con số này không chỉ phản ánh những khó khăn mà hàng tỉ người đang phải đối mặt, mà còn cho thấy cuộc chiến chống đói nghèo vẫn đầy chông gai, bất chấp những tiến bộ về kinh tế và phát triển xã hội trong hơn một thập kỷ qua.

Theo báo cáo năm 2026 của Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Trung tâm nghiên cứu Sáng kiến phát triển con người và Xóa đói giảm nghèo Oxford, số người sống trong tình trạng nghèo đa chiều đã tăng thêm 51,5 triệu người so với năm trước.

Đáng lo ngại, hơn một nửa số người nghèo cùng cực là trẻ em, nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trước tình trạng thiếu dinh dưỡng, giáo dục và các dịch vụ thiết yếu. Những con số này cho thấy cuộc chiến chống đói nghèo vẫn đầy chông gai, bất chấp những tiến bộ về kinh tế và phát triển xã hội trong hơn một thập kỷ qua.

Nghèo đói được thể hiện qua tình trạng thiếu nhà ở, nước sạch, điện, thực phẩm, điều kiện vệ sinh và cơ hội học tập. Khi những nhu cầu cơ bản không được đáp ứng, người nghèo rất khó để cải thiện chất lượng cuộc sống, trong khi trẻ em có nguy cơ chịu những thiệt thòi kéo dài đến tuổi trưởng thành. Đây cũng là nguyên nhân khiến nghèo đói có thể tiếp diễn qua nhiều thế hệ.

Giám đốc UNDP Alexander De Croo cảnh báo sự gia tăng nghèo đói là lời cảnh tỉnh đối với toàn thế giới. Khi một đứa trẻ không được ăn uống đầy đủ, phải bỏ học hoặc sống trong điều kiện thiếu nước sạch, những thiệt thòi ấy không chỉ dừng lại ở hiện tại mà còn có thể kéo dài qua nhiều thế hệ.

Trẻ em suy dinh dưỡng có nguy cơ gặp khó khăn trong phát triển thể chất và nhận thức, trong khi việc thiếu cơ hội học tập khiến các em khó thoát khỏi vòng luẩn quẩn của nghèo đói khi trưởng thành.

Theo số liệu trong báo cáo năm 2026, phần lớn người nghèo nhất thế giới tập trung tại khu vực châu Phi cận Sahara và Nam Á. Tại Angola, tỷ lệ nghèo đa chiều ở mức 49,3%, tương đương khoảng 18,7 triệu người; tại Zambia, tỷ lệ này là 43,1%, với khoảng 9,2 triệu người.

Đáng chú ý, dù tỷ lệ nghèo tại hai quốc gia này dù đã giảm, song tốc độ tăng dân số vẫn khiến tổng số người nghèo gia tăng. Thực tế đó cho thấy những thành quả giảm nghèo có thể bị lu mờ, khi tốc độ cải thiện đời sống không theo kịp sự gia tăng dân số.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn u ám. Trong 15 năm qua, khoảng 33 quốc gia đã giảm một nửa tỷ lệ nghèo đa chiều. Ai Cập, Nepal và Tajikistan cũng ghi nhận những tiến bộ đáng kể khi cả tỷ lệ nghèo lẫn số người nghèo đều giảm.

Theo số liệu trong báo cáo năm 2026, tỷ lệ nghèo đa chiều tại Ai Cập là 1,5%, Nepal là 13,9% và Tajikistan là 3,8%. Những kết quả này cho thấy, nghèo đói không phải thách thức không thể vượt qua nếu các quốc gia có chính sách phù hợp và kiên trì thực hiện.

Dẫu vậy, những điểm sáng riêng lẻ chưa đủ làm thay đổi thực trạng của hàng tỉ người. Các quốc gia cần kết hợp tăng trưởng kinh tế với mở rộng cơ hội việc làm, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Đặc biệt, đầu tư cho trẻ em cần được ưu tiên nhằm cải thiện dinh dưỡng, bảo đảm cơ hội học tập và ngăn chặn nguy cơ nghèo đói kéo dài qua nhiều thế hệ.

Việc chỉ số nghèo đói toàn cầu gia tăng lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ cho thấy những thành quả đạt được vẫn còn mong manh và không đồng đều. Trong cuộc chiến chống đói nghèo này, giảm tỷ lệ nghèo là chưa đủ nếu số người nghèo vẫn tiếp tục tăng.

Thách thức lớn nhất là biến những gam màu sáng thành xu hướng bền vững, để thành quả phát triển thực sự đến được với những cộng đồng dễ bị tổn thương và mọi người đều có cơ hội sống tốt hơn.