Nhật Bản chọn quản lý thay vì cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội

VHO - Trong khi nhiều quốc gia cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội theo độ tuổi, Nhật Bản lựa chọn hướng đi khác. Thay vì áp dụng lệnh cấm, nước này ưu tiên siết xác minh độ tuổi, tăng trách nhiệm của các nền tảng công nghệ và đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số.

Không chọn lệnh cấm

Lo ngại về tình trạng nghiện điện thoại thông minh, bắt nạt trực tuyến, bóc lột tình dục và việc trẻ em tiếp xúc với nội dung độc hại đang khiến nhiều quốc gia siết chặt quản lý mạng xã hội.

Pháp đã thông qua lệnh cấm trẻ dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội. Australia cấm trẻ dưới 16 tuổi truy cập các nền tảng lớn, trong khi Indonesia, Malaysia và Na Uy cũng áp dụng nhiều biện pháp hạn chế.

Tuy nhiên, Nhật Bản chưa lựa chọn con đường này.

Một hội đồng chuyên gia của Chính phủ Nhật Bản kết luận hồi tháng 6 rằng việc áp dụng lệnh cấm chung theo độ tuổi là "không mong muốn", bởi mạng xã hội đã trở thành công cụ giao tiếp quan trọng đối với giới trẻ và mức độ rủi ro khác nhau giữa các nền tảng.

Thay vào đó, Bộ Nội vụ Nhật Bản đề xuất tăng cường xác minh độ tuổi, yêu cầu các nền tảng kích hoạt mặc định các chế độ bảo vệ trẻ em, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp công nghệ.

Chính phủ cũng tiếp tục nhấn mạnh vai trò của giáo dục kỹ năng số và sự giám sát của phụ huynh.

Theo dự thảo báo cáo của Cơ quan Gia đình và Trẻ em công bố hồi tháng 7, Nhật Bản vẫn theo dõi sát kinh nghiệm của các nước trước khi quyết định có cần ban hành luật mới hay không. Dự kiến, quyết định sẽ được đưa ra vào cuối năm 2026.

Ưu tiên bảo vệ thay vì cấm đoán

Theo số liệu của Chính phủ Nhật Bản, khoảng 99% trẻ em từ 10 đến 17 tuổi sử dụng internet thông qua điện thoại thông minh hoặc các thiết bị kết nối.

GS Masahiro Saito thuộc Đại học Sendai cho rằng việc cấm hoàn toàn trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội có thể tước đi cơ hội kết nối của nhiều em.

Ông cho biết với những trẻ phải nằm viện, sống ở vùng hẻo lánh hoặc gặp khó khăn trong giao tiếp ngoài đời thực, mạng xã hội có thể mang lại sự hỗ trợ về tinh thần và giúp các em tìm được cộng đồng phù hợp.

Trong khi đó, GS Kensuke Suzuki của Đại học Kwansei Gakuin cảnh báo lệnh cấm toàn diện có thể khiến trẻ chuyển sang những nền tảng ít được kiểm soát hơn hoặc khai báo sai tuổi, làm tăng nguy cơ bị bóc lột trên môi trường mạng.

Theo ông, thay vì chỉ dựa vào lệnh cấm, Nhật Bản nhiều năm qua vẫn ưu tiên để gia đình quản lý việc sử dụng internet của trẻ thông qua giáo dục, công cụ lọc nội dung và sự đồng hành của phụ huynh.

Tăng trách nhiệm của các nền tảng

Nhật Bản cũng đang hướng sự chú ý tới các doanh nghiệp công nghệ.

Nhiều nền tảng hiện quy định độ tuổi tối thiểu là 13 nhưng chủ yếu dựa trên thông tin tự khai báo. Chính phủ muốn các doanh nghiệp thực thi nghiêm hơn việc xác minh độ tuổi.

Ủy ban của Bộ Nội vụ cũng đề xuất các nền tảng mặc định kích hoạt chế độ bảo vệ trẻ em, bao gồm hạn chế tiếp cận nội dung không phù hợp và giảm các tính năng có thể khiến người dùng sử dụng quá lâu như cuộn vô hạn, tự động phát video hay cơ chế thưởng cho việc sử dụng liên tục.

Một số nền tảng đã triển khai các biện pháp này. TikTok hiển thị cảnh báo sau thời gian sử dụng kéo dài, còn TikTok và Instagram đều bổ sung các chế độ bảo vệ dành cho tài khoản thanh thiếu niên.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những đề xuất hiện nay vẫn thiếu chế tài đủ mạnh đối với các công ty không tuân thủ quy định.

Việc xác minh độ tuổi cũng đặt ra nhiều thách thức về quyền riêng tư. Các phương án như liên kết tài khoản với hợp đồng điện thoại hoặc hệ thống định danh My Number đều làm dấy lên lo ngại về bảo mật dữ liệu cá nhân.

Giáo dục vẫn là giải pháp lâu dài

Dữ liệu của Viện Nghiên cứu Xã hội Di động NTT Docomo công bố tháng 6 cho thấy 55% người Nhật thừa nhận thường xuyên cầm điện thoại ngay cả khi đang ở cùng người khác.

Theo GS Suzuki, điều này cho thấy việc kiểm soát mạng xã hội thôi chưa đủ để giải quyết tình trạng phụ thuộc điện thoại thông minh.

Ông cho rằng trẻ cần được trang bị kỹ năng quản lý thời gian sử dụng thiết bị, kết hợp với các công cụ như giới hạn thời gian, nhắc nhở hoặc khóa ứng dụng.

Giáo sư Masahiro Saito cũng cho rằng giáo dục kỹ năng số cần đi cùng sự giám sát của gia đình và các biện pháp bảo vệ từ công nghệ.

"Nếu cha mẹ liên tục sử dụng điện thoại nhưng lại yêu cầu con cái hạn chế màn hình, lời khuyên đó sẽ rất khó thuyết phục", ông nói.