Mỹ tạm hoãn quy định siết thời gian lưu trú với sinh viên, nhà báo nước ngoài

VHO - Ngày 14.9, Thẩm phán Tòa án quận liên bang tại Boston (Mỹ) F. Dennis Saylor ra lệnh ngăn Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) triển khai quy định mới về thời gian lưu trú của sinh viên, khách trao đổi và đại diện truyền thông nước ngoài.

Động thái này diễn ra chỉ một ngày trước thời điểm chính sách dự kiến có hiệu lực, tức ngày 15.9.2026, đồng thời mang lại lợi thế cho liên minh gồm các công đoàn, tổ chức giáo dục và nhóm vận động đã khởi kiện DHS để phản đối quy định.

Thay đổi lớn đối với thời hạn lưu trú

Quy định được DHS công bố ngày 17.7 sẽ điều chỉnh cơ chế áp dụng với người mang thị thực F dành cho sinh viên, J dành cho khách trao đổi và I dành cho đại diện truyền thông nước ngoài.

Điểm thay đổi đáng chú ý là Mỹ chuyển từ cơ chế cho phép lưu trú theo “thời hạn tình trạng” sang cấp một khoảng thời gian cụ thể. Theo quy định hiện hành, người nước ngoài có thể tiếp tục ở lại Mỹ hợp pháp miễn là vẫn duy trì đúng tư cách học tập, trao đổi hoặc hoạt động báo chí và giấy tờ còn hiệu lực.

Nếu quy định mới được thực thi, khi thời hạn lưu trú được cấp kết thúc, người nước ngoài muốn tiếp tục ở Mỹ sẽ phải làm thủ tục gia hạn.

Với sinh viên quốc tế, thời hạn thị thực tối đa được quy định là 4 năm, sau đó phải xin gia hạn, thay vì có thể ở lại Mỹ trong suốt thời gian học như trước. Đối với khách trao đổi, thời gian lưu trú về cơ bản gắn với thời hạn chương trình, đi kèm những yêu cầu mới về gia hạn và duy trì tình trạng hợp pháp.

Nhà báo nước ngoài sẽ chỉ được lưu trú tối đa 240 ngày và có thể xin gia hạn thêm với thời hạn tương tự, thay cho thời gian tối đa 5 năm trước đây. Riêng nhà báo Trung Quốc chỉ được lưu trú 90 ngày và mỗi lần gia hạn cũng có thời hạn 90 ngày.

DHS giải thích việc thay đổi nhằm tăng cường giám sát, tạo điều kiện để cơ quan chức năng kiểm tra việc tuân thủ các điều kiện thị thực và hạn chế tình trạng lưu trú quá hạn. Những lý do liên quan đến an ninh quốc gia cũng được cơ quan này viện dẫn khi đề xuất chính sách.

Đây là một phần trong chiến dịch siết chặt nhập cư được Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ hai.

Tuy nhiên, các tổ chức giáo dục, công đoàn và nhóm vận động cho rằng cơ chế thời hạn cố định có thể kéo theo thêm thủ tục hành chính, chi phí và rủi ro pháp lý đối với sinh viên quốc tế, các trường đại học cũng như những tổ chức sử dụng lao động nước ngoài.

Liên minh này đã khởi kiện DHS từ tháng 8, cho rằng quy định mới tạo ra những thay đổi đáng kể đối với hệ thống quản lý sinh viên và khách trao đổi quốc tế.

Thẩm phán đặt vấn đề về quy định của DHS

Trong bản ghi nhớ đi kèm phán quyết, Thẩm phán Saylor thể hiện sự hoài nghi trước những hạn chế mới mà DHS đặt ra đối với sinh viên và nhà báo nước ngoài.

Theo ông, hệ thống hiện hành đã giúp hàng chục triệu sinh viên nước ngoài có cơ hội đến Mỹ, đóng góp vào nghiên cứu khoa học, y tế, công nghệ cũng như tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, thay vì cố gắng cải thiện hệ thống đó, DHS lại chọn thay thế nó bằng một chương trình làm hạn chế đáng kể số sinh viên, nhà nghiên cứu, giáo sư và nhà báo nước ngoài.

Thẩm phán Saylor đồng thời cho rằng quy định mới trao cho DHS quyền bác yêu cầu gia hạn thị thực dựa trên “những tiêu chí hạn chế và thiếu rõ ràng”, trong khi người bị từ chối không được quyền kháng nghị.

Quy mô của nhóm chịu tác động cũng rất lớn. Theo số liệu được công bố, Mỹ đã tiếp nhận hơn 1,1 triệu sinh viên quốc tế trong năm học 2023 - 2024, cao hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.

Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (GAO) cũng đã xem xét quy định và xác nhận DHS chuyển thời gian nhập cảnh đối với các diện F, J và I từ cơ chế “thời hạn tình trạng” sang thời gian cố định. GAO lưu ý quy định được DHS công bố ngày 17.7 và thời điểm có hiệu lực được ấn định là 15.9.2026.

Phán quyết ngày 14.9 đồng nghĩa DHS chưa thể thực hiện những thay đổi theo kế hoạch.

Thẩm phán Saylor chưa đưa ra phán quyết cuối cùng về nội dung vụ kiện. Phiên xét xử tiếp theo dự kiến diễn ra ngày 2.10. Vụ việc sẽ tiếp tục được xem xét tại tòa, trong khi số phận của quy định mới sẽ phụ thuộc vào các bước tố tụng tiếp theo.