Cảnh báo chiêu deepfake tống tiền và việc nhẹ lương cao giả mạo

VHO - Đầu năm 2026, tội phạm công nghệ cao sử dụng AI và deepfake leo thang, từ video giả mạo đến tuyển dụng online lừa đảo, gây thiệt hại tài sản lớn, đòi hỏi người dùng cảnh giác.

Đầu năm 2026, an ninh mạng toàn cầu một lần nữa đứng trước làn sóng tội phạm công nghệ cao với thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt là lừa đảo sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và deepfake cùng chiêu thức tuyển dụng trực tuyến giả mạo.

Những kẻ xấu không chỉ lợi dụng công nghệ để tạo ra nội dung giả mạo mà còn khai thác tâm lí chủ quan của nạn nhân để chiếm đoạt tài sản và dữ liệu cá nhân.

AI và deepfake biến “mắt thấy, tai nghe” trở nên dễ lừa

Các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo rằng deepfake – công nghệ mô phỏng hình ảnh và giọng nói của con người bằng AI – đang trở thành công cụ phổ biến của tin tặc. Công nghệ này giờ đây có thể tạo ra video và âm thanh giả mạo đến mức khó phân biệt với bản gốc, khiến ngay cả những người cẩn trọng cũng dễ bị lừa.

Công cụ deepfake có thể tái tạo khuôn mặt, giọng nói và biểu cảm theo kịch bản của kẻ lừa đảo, khiến các cảnh báo truyền thống về “xác minh qua video” trở nên kém hiệu quả hơn.

Một trong những hệ quả nghiêm trọng là các cuộc gọi video giả mạo, trong đó tội phạm sử dụng ảnh và đoạn video AI để dựng cảnh “người thân bị bắt cóc” và yêu cầu tiền chuộc. Cảnh sát ở New Haven (Mỹ) mới đây đã cảnh báo về thủ đoạn lừa đảo này, trong đó những hình ảnh “proof-of-life” trông rất thật được gửi đến gia đình nạn nhân kèm yêu cầu tiền.

Một dẫn chứng từ Việt Nam cho thấy các đối tượng từng dùng AI để tạo video nhạy cảm giả mạo một học sinh, rồi tống tiền gia đình nạn nhân. Đây là minh chứng rõ rệt cho thấy mức độ nghiêm trọng của deepfake trong bối cảnh lừa đảo công nghệ cao hiện nay.

Lừa đảo tuyển dụng online: từ việc nhẹ lương cao đến giả danh phỏng vấn

Không chỉ deepfake video, chiêu thức tuyển dụng trực tuyến giả mạo cũng đang gia tăng. Tội phạm mạng xây dựng các trang tuyển dụng đẹp mắt, email mời phỏng vấn chuyên nghiệp và thậm chí sử dụng chatbot AI để trò chuyện chân thực với ứng viên.

Một số trường hợp thậm chí đã sử dụng ảnh và giọng nói giả mạo của nhà tuyển dụng thực để đánh lừa ứng viên trong các buổi phỏng vấn trực tuyến.

Thủ đoạn này không chỉ nhằm chiếm thông tin cá nhân mà còn có thể là cửa ngõ để lừa lấy dữ liệu doanh nghiệp hoặc truy cập vào hệ thống nội bộ nếu ứng viên bị yêu cầu tải phần mềm hoặc cung cấp quyền truy cập.

Các chuyên gia bảo mật cảnh báo rằng nền tảng tuyển dụng online đang mở ra cơ hội lớn cho lừa đảo nếu không có quy trình xác minh chặt chẽ.

Thiệt hại toàn cầu và sự mở rộng của lừa đảo AI

Theo báo cáo quốc tế, tội phạm sử dụng AI đã gây thiệt hại hàng tỉ USD mỗi năm. Công ty phân tích dữ liệu blockchain Chainalysis từng ghi nhận số tiền mất do lừa đảo tiền điện tử sử dụng AI tăng trên 1400%, khiến các tổ chức tài chính đối mặt với rủi ro lớn hơn.

Trong khi đó, các cơ quan an ninh mạng ở Nhật Bản ghi nhận thiệt hại do lừa đảo trực tuyến và tình cảm qua mạng xã hội lên tới gần 1,75 tỉ USD trong năm 2025. Một phần quan trọng của những vụ này liên quan đến cuộc gọi và video giả mạo từ số quốc tế, phản ánh sự tinh vi của các cuộc tấn công xuyên biên giới.

Tại Việt Nam, các lực lượng chức năng cũng đã phát hiện hàng nghìn vụ án lừa đảo trực tuyến với tổng thiệt hại lên đến hàng ngàn tỉ đồng, trong đó các phương thức như giả danh cán bộ công quyền, dựng tình huống khẩn cấp bằng video và kết hợp nhiều kĩ thuật AI đều được sử dụng.

Chuyên gia cảnh báo: Tội phạm mạng tinh vi hơn, người dùng phải tự bảo vệ

Chuyên gia an ninh mạng nhận định AI đã hạ thấp “rào cản công nghệ” đối với tội phạm. Thay vì cần kĩ năng máy tính cao, bất kì ai cũng có thể tạo video, âm thanh hay nội dung giả mạo chỉ bằng vài cú nhấp chuột. Điều này khiến mắt thấy – tai nghe không còn là bằng chứng đáng tin tuyệt đối trong thế giới số.

Ngoài deepfake, các kĩ thuật cloning giọng nói, tự động hóa tin nhắn giả mạo và phishing tinh vi đang được kết hợp để tạo nên các chiến dịch lừa đảo quy mô lớn mà khó phát hiện bằng các biện pháp phòng thủ truyền thống.

Theo khuyến nghị của các chuyên gia, người dùng cần hạn chế chia sẻ ảnh, thông tin cá nhân công khai trên mạng xã hội; xác minh nghiêm ngặt các yêu cầu tài chính hoặc trao đổi nhạy cảm qua nhiều kênh khác nhau; không tin vào các thông tin tuyển dụng quá “hời” mà không qua bước xác minh chính thống...