Công nghệ số và AI mở hướng phát triển kinh tế sáng tạo từ tài nguyên văn hóa

VHO - Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những phương thức mới trong khai thác, sáng tạo và thương mại hóa các giá trị văn hóa, tạo điều kiện chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành sản phẩm sáng tạo, tài sản trí tuệ và nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Ngày 8.10, tại Hà Nội, diễn ra Diễn đàn “Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia”.

Diễn đàn đưa đến một góc nhìn mới: Văn hóa không chỉ là những giá trị cần bảo tồn, mà còn là nguồn lực hình thành IP văn hóa, sản phẩm, thương hiệu và mô hình kinh doanh mới. Khi kết hợp cùng công nghệ số, AI và sở hữu trí tuệ, tài nguyên văn hóa sẽ góp phần thúc đẩy kinh tế sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm Việt Nam.

Sự kiện nằm trong chuỗi chương trình Vietnam NEXT & Smart City Asia 2026 do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số kết hợp cùng Cục Chuyển đổi số Quốc gia tổ chức dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia cho biết, Hà Nội được lựa chọn tổ chức sự kiện bởi đây là Thủ đô nghìn năm văn hiến, thành phố sáng tạo trong mạng lưới của UNESCO, đồng thời tập trung lực lượng nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp công nghệ.

Hà Nội cũng đang triển khai nhiều mô hình chuyển đổi số, từ chính quyền số đến đô thị thông minh.

Theo PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, năm 2026 là thời điểm quan trọng khi Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Luật Chuyển đổi số đã được ban hành; Chiến lược chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026-2030 và Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đã được phê duyệt.

Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ trọng tâm là cụ thể hóa các chủ trương thành giá trị cho người dân và doanh nghiệp, từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Diễn đàn và Triển lãm là dịp để kết nối, chia sẻ và nhân rộng những giá trị này.

Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử, từ di sản, nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực, kiến trúc đến tri thức bản địa và các câu chuyện địa phương. Theo các ý kiến tại Diễn đàn, trong kỷ nguyên số, vấn đề không chỉ là bảo tồn mà còn phải sáng tạo trên nền tảng di sản, xác lập và quản trị quyền sở hữu trí tuệ để tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

Với sự hỗ trợ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, các giá trị văn hóa có thể được phát triển trên nhiều nền tảng và lĩnh vực. Một câu chuyện, nhân vật hoặc chất liệu truyền thống có thể trở thành chất liệu cho phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi, thương hiệu điểm đến hoặc sản phẩm tiêu dùng.

Theo các chuyên gia, “IP văn hóa” có thể được hiểu là những sáng tạo được phát triển từ tài nguyên văn hóa như nhân vật, câu chuyện, tác phẩm, buổi biểu diễn, biểu tượng hoặc đặc sản địa phương, gắn với các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ và chủ thể quyền cụ thể. Những IP này có thể được khai thác trong nhiều lĩnh vực như giải trí, điện ảnh, hàng tiêu dùng và du lịch.

Phát biểu tại Diễn đàn, bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số cho rằng, Việt Nam có nguồn tài nguyên lớn về văn hóa, di sản, tri thức bản địa và sức sáng tạo của con người. Công nghệ số và AI đang tạo ra những phương thức mới để nhận diện, bảo tồn, sáng tạo, xác lập quyền sở hữu và đưa các giá trị này ra thị trường.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Lan, vấn đề đặt ra không chỉ là AI có thể làm gì cho văn hóa, mà còn là làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ; biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo; từ đó tạo ra giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh.

Bà Nguyễn Thị Bích Lan kỳ vọng Diễn đàn sẽ thúc đẩy kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà công nghệ, doanh nghiệp, nhà sáng tạo, chuyên gia văn hóa, chủ sở hữu IP và nhà đầu tư, qua đó hình thành những mô hình, sản phẩm và thị trường mới từ các giá trị văn hóa Việt Nam.

Hình thành hệ sinh thái sáng tạo gắn với văn hóa và công nghệ

Phát biểu đề dẫn tại Diễn đàn, bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng cùng các định hướng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định yêu cầu phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ; đồng thời hình thành hệ sinh thái văn hóa gắn với môi trường số.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, sự hội tụ giữa văn hóa, công nghệ và sáng tạo đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain, thực tế ảo và các nền tảng truyền thông số đang tạo ra môi trường mới cho hoạt động văn hóa, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Từ đó, phát triển văn hóa trong thời đại mới cần gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời thay đổi cách thức tạo lập và gia tăng giá trị văn hóa.

Để một giá trị văn hóa tham gia vào nền kinh tế sáng tạo, theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, cần hình thành chuỗi giá trị từ chủ thể nắm giữ di sản, đội ngũ sáng tạo, công nghệ, năng lực quản trị của doanh nghiệp đến thương mại hóa sản phẩm trên thị trường.

Mục tiêu không chỉ là đưa công nghệ vào lĩnh vực văn hóa mà là hình thành hệ sinh thái sáng tạo, trong đó văn hóa cung cấp chất liệu, hoạt động sáng tạo tạo ra giá trị mới, công nghệ mở rộng khả năng lan tỏa, doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường và Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, kết nối.

Ban Tổ chức kỳ vọng các chuyên gia, nhà quản lý, cộng đồng sáng tạo và công nghệ tại Diễn đàn sẽ trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và cơ chế phối hợp; đồng thời đề xuất giải pháp về chính sách, hạ tầng, dữ liệu văn hóa số, nguồn lực xã hội hóa và đào tạo nhân lực liên ngành.

Các chuyên gia cũng lưu ý, để IP văn hóa thực sự trở thành tài sản, các dự án cần xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ ngay từ đầu, trong đó xác định chủ thể quyền, bảo hộ các yếu tố sáng tạo, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích.

Đối với việc khai thác chất liệu truyền thống, cần phân biệt giữa những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ với những yếu tố sáng tạo mới có thể xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Việc phát triển IP văn hóa vì vậy cần đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tôn trọng quyền, ghi nhận đóng góp và bảo đảm chia sẻ lợi ích phù hợp.

Trong bối cảnh AI và các nền tảng số đang mở rộng khả năng sáng tạo, phân phối và tiếp cận thị trường, quản trị quyền sở hữu trí tuệ được xác định là một trong những mắt xích quan trọng đối với sự phát triển của kinh tế sáng tạo Việt Nam.