“Sen đầu hạ”: Khi hội họa trở thành hành trình thiền định giữa mùa Phật đản

VHO - Triển lãm "Sen đầu hạ IX" đang diễn ra và mở cửa đón khách đến hết ngày 31.5 tại Art Space, số 42 Yết Kiêu, Hà Nội. Triển lãm do Ban Văn hóa Trung ương, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức, nhóm họa sỹ Phật tử Mặc Hương và các họa sỹ của Trung tâm UNESCO Mỹ thuật Hà Nội thực hiện.

Triển lãm năm nay được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 2.650 năm ngày Đức Phật đản sinh, đồng thời đánh dấu chặng đường 20 năm thành lập nhóm Họa sĩ Phật tử Mặc Hương (2006 - 2026) với sự tham dự của Hòa thượng Thích Thọ Lạc - Trưởng ban Văn hóa TW; Thượng toạ Thích Minh Hiền - Phó ban Văn hóa TW, các chư tăng ni, các họa sĩ, Phật tử cùng những người yêu nghệ thuật.

Triển lãm "Sen đầu hạ IX" không chỉ là không gian nghệ thuật giàu cảm xúc, mà còn là hành trình trở về với sự tỉnh thức, an nhiên và vẻ đẹp của tâm hồn thông qua hình tượng hoa sen - biểu tượng thiêng liêng của Phật giáo.

"Sen đầu hạ IX" quy tụ số lượng tác giả và tác phẩm đông nhất từ trước tới nay, với 58 tác phẩm của 36 họa sĩ thuộc nhóm Mặc Hương cùng các họa sĩ của Trung tâm UNESCO Hà Nội. Các tác phẩm được thể hiện đa dạng về chất liệu và phong cách: từ sơn mài, sơn dầu, tranh lụa đến thủy mặc; từ tả thực đến trừu tượng, đồng hiện hay biến hóa tự do.

Mỗi tác phẩm là một cách cảm nhận riêng về hoa sen và triết lý nhà Phật, đồng thời phản chiếu hành trình quán chiếu nội tâm của người nghệ sĩ. Dẫu được thể hiện bằng nhiều chất liệu khác nhau, nhưng các tác phẩm đều gặp nhau ở một điểm chung: hướng về ánh sáng Phật pháp.

Không chỉ đơn thuần là hoạt động trưng bày mỹ thuật, “Sen đầu hạ IX” còn mở ra một không gian nghệ thuật giàu tính thiền vị, nơi người xem có thể tạm gác lại những bộn bề thường nhật để tìm về sự an nhiên, thanh tịnh trong tâm hồn. Để từ đó, triển lãm trở thành nhịp cầu kết nối nghệ thuật với Đạo pháp, đưa người thưởng lãm đến gần hơn với vẻ đẹp của sự tỉnh thức và tinh thần nhân văn của Phật giáo.

Trong lời phát biểu khai mạc triển lãm, Thượng tọa Thích Minh Hiền - Phó Trưởng ban Thường trực Ban Văn hóa Trung ương, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã nhắc lại bài kệ sâu sắc trong "Kinh Hoa Nghiêm":

                                      “Tâm như công họa sư,

                                         Họa chủng chủng ngũ ấm,

                                        Nhất thiết thế giới trung,

                                        Vô bất tạo thị pháp”.

Theo Thượng tọa, Tâm con người chính là người họa sĩ tài hoa nhất, không vẽ bằng cọ màu trên giấy lụa hay khung toan, mà bằng tư tưởng, cảm xúc và nghiệp lực để tạo nên muôn hình của thế giới.

Từ một đóa hoa nhỏ bé, một gương mặt thoáng qua cho đến cả cõi nhân gian rộng lớn, tất cả đều là những bức họa do tâm thức con người tạo tác.

Trong cái nhìn của người nghệ sĩ Phật tử, “nhất hoạ nhất thế giới, nhất diệp nhất Như Lai”, nên cây cọ và sắc màu không chỉ để sáng tạo cái đẹp, mà còn là phương tiện quán chiếu nội tâm, gửi gắm những điều thiện lành vào cuộc đời.

Thượng tọa nhấn mạnh: “Một nghệ sĩ chân chính không chỉ cần đôi tay tài hoa, mà còn phải nuôi dưỡng tâm hồn thanh tịnh, trái tim từ bi và đời sống tỉnh thức. Bởi khi tâm an định, nghệ thuật mới có chiều sâu; khi tâm hướng thiện, tác phẩm mới đủ sức cảm hóa lòng người.

Và khi nghệ thuật hòa cùng tinh thần giác ngộ, mỗi bức tranh sẽ trở thành một đóa sen thơm ngát, góp phần hoằng dương Chính pháp giữa cõi đời nhiều biến động”.

Người xem sẽ bắt gặp vẻ đẹp thanh khiết trong tranh màu nước “Chín rồng tắm Phật” của Đại đức Thích Từ Quảng; chiều sâu huyền nhiệm trong tác phẩm sơn dầu “Lục độ mẫu Tara” của họa sĩ Nguyễn Thị Nhàn (pháp danh Pháp Lạc); hay tinh thần mạnh mẽ, khoáng đạt như mây ngàn gió núi qua bức sơn mài trừu tượng “Thiên mã Hương Sơn” của họa sĩ Nguyễn Đức Quang (pháp danh Quảng Thiện).

Tác phẩm sơn mài “Đại thủ ấn” và “Sen hạ” của họa sĩ Đặng Phương Việt khắc họa tinh thần “Không” trong Phật giáo, nhưng “Không” ở đây không phải là hư vô, mà là khoảng trống để chứa đựng vô lượng.

Bên cạnh đó là những sắc màu giàu năng lượng trong “Giác ngộ phổ chiếu” của họa sĩ Phan Thị Thanh Mai (pháp danh Diệu Hoa), “Nhất niệm Bồ đề” của họa sĩ Trần Lưu Mỹ (pháp danh Phúc Thiện), hay chiều sâu chiêm nghiệm trong “Liên hoa tâm” của tác giả Lương Duy, “Đại Giác” của họa sĩ Huệ Khánh Hạnh, “Diệu Pháp” của họa sĩ Nguyễn Trần Hoàng (pháp danh Tâm Đạo)…

Không chỉ dừng lại ở giá trị thẩm mỹ, “Sen đầu hạ IX” còn cho thấy vai trò của nghệ thuật trong việc chuyển tải tinh thần Phật giáo đến gần hơn với công chúng đương đại. Hội họa, điêu khắc ở đây đã trở thành phương tiện hoằng dương Chính pháp bằng cảm xúc, chiều sâu văn hóa và sự kết nối tâm hồn.

Triển lãm “Sen đầu hạ IX” không đơn thuần là một cuộc trưng bày hội họa, mà đó còn là một cuộc hành hương của tâm thức, nơi nghệ thuật và thiền gặp nhau trong một hơi thở chánh niệm.

Nơi ấy, mỗi nét cọ là một lời kinh, mỗi mảng màu là một tiếng chuông, mỗi bức tranh là một đóa sen nở lên từ bùn lầy nhân thế, nơi cái đẹp và tinh thần giác ngộ cùng hiện diện trong từng sắc màu mùa sen đầu hạ.