Italia mở lối cho người khiếm thị tiếp cận nghệ thuật

VHO - Italia, vùng đất của những thành phố nghệ thuật, đang mở ra những cách tiếp cận sáng tạo, giúp người khiếm thị có cơ hội bước vào thế giới nghệ thuật dễ dàng hơn.

Vào một buổi tối trong tuần, khi nhiều du khách rời khỏi Đấu trường Colosseum ở Rome, một nhóm nhỏ người lặng lẽ dạo quanh công trình cổ kính chìm trong bóng tối.

Họ dừng lại từng chặng để cảm nhận lịch sử, nghệ thuật và kiến trúc của di tích bằng tất cả các giác quan, trừ thị giác.

Trong số đó có bà Michela Marcato (54 tuổi) bị khiếm thị từ khi sinh ra. Cùng người bạn đời bị suy giảm thị lực, bà đã tham gia chuyến khám phá đặc biệt này.

Đây là một chương trình mới của Italia nhằm giúp những người khiếm thị và người có thị lực kém tiếp cận tốt hơn với kho tàng nghệ thuật đồ sộ của đất nước, đồng thời mở ra những cách cảm nhận mới cho mọi du khách.

Khi lắng nghe hướng dẫn viên thuyết minh, bà Marcato dùng tay lần theo một mô hình thu nhỏ ở Colosseum, một công trình kiến trúc vĩ đại của Đế chế La Mã.

Bà chạm vào các vòm cong, những mảng tường sần sùi và phần kiến trúc đã đổ nát. Điều khiến bà bất ngờ nhất là hình dạng elip của công trình - điều mà trước đó bà chưa từng hình dung được.

“Chỉ đi quanh thôi, tôi sẽ không bao giờ nhận ra được điều đó. Tôi cũng không thể thực sự hiểu hết tất cả. Nhưng khi chạm vào, mọi thứ trở nên thật rõ ràng”, bà Marcato chia sẻ. 

Loại hình du lịch khác

Italia gắn liền với những thành phố nghệ thuật không bao giờ thiếu du khách, nhưng những người khuyết tật khó có thể tiếp cận nghệ thuật trong thời gian dài. Những người sử dụng xe lăn thường gặp phải thang máy, hoặc cửa ra vào quá hẹp, cầu thang không có lối dốc và vỉa hè gồ ghề, không bằng phẳng.

Tuy nhiên, vào năm 2021, Italia đã đẩy nhanh các sáng kiến về khả năng tiếp cận, dành nhiều sự quan tâm và nguồn lực hơn để loại bỏ các rào cản kiến trúc và giúp các địa điểm du lịch cũng như cơ sở thể thao trở nên dễ tiếp cận hơn.

Thành phố cổ Pompeii gần đây đã lắp đặt một hệ thống biển chỉ dẫn mới nhằm giúp khu khảo cổ rộng lớn này dễ tiếp cận hơn với người khiếm thị và người khuyết tật. Dự án sử dụng biển chữ nổi Braille, hướng dẫn âm thanh qua mã QR, mô hình xúc giác và bản sao phù điêu của các hiện vật được khai quật trong nhiều năm qua.

Trong khi đó, thành phố Florence cũng cung cấp cẩm nang về các lựa chọn tiếp cận tại Phòng trưng bày Uffizi và các bảo tàng khác, cung cấp thông tin chi tiết về tuyến tham quan và các yêu cầu cần thiết, bao gồm cả sự có mặt của người đi kèm đối với những địa điểm như Vườn Boboli, vốn không thể hoàn toàn tiếp cận do đặc điểm kiến trúc lịch sử.

Một mô hình du lịch toàn diện không chỉ tôn trọng quyền con người của người khuyết tật, mà còn mang lại lợi ích kinh tế.

Trải nghiệm nghệ thuật khác biệt

Giorgio Guardi, hướng dẫn viên của Hiệp hội Radici chuyên tổ chức các tour tham quan Rome dành cho người khuyết tật từ năm 2015, cho biết mục tiêu của du lịch dễ tiếp cận là tạo ra những trải nghiệm thú vị cho tất cả mọi người, kể cả những người đi cùng.

Điều đó thường đồng nghĩa với việc phải chậm lại, và chạm vào những gì có thể chạm được, sau đó là cảm nhận tác phẩm nghệ thuật bằng nhiều giác quan khác nhau. Hiệp hội thường tổ chức các tour đi bộ vào ban đêm, khi lượng người ít hơn và các địa danh nổi tiếng bớt ồn ào, giúp giảm sự xao nhãng.

Tuy nhiên, không phải lúc nào người khiếm thị cũng có thể chạm vào các tác phẩm nghệ thuật, vì vậy các hướng dẫn viên phải sáng tạo hơn.

Aldo và Daniela Grassini, cả hai đều là những du khách khiếm thị và nhà sưu tập nghệ thuật say mê. Họ từng cảm thấy thất vọng khi không được phép chạm vào các tác phẩm nghệ thuật trong những chuyến thăm bảo tàng khắp thế giới. 

Đầu những năm 1990, cả hai đã sáng lập bảo tàng xúc giác Museo Omero ở Italia. Bảo tàng nằm ở thành phố ven biển Adriatic Ancona - nơi mọi tác phẩm nghệ thuật đều được thiết kế để có thể chạm vào.

Được đặt tên theo nhà thơ khiếm thị Homer, bảo tàng trưng bày các bản sao kích thước thật của nhiều tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng nhất Italia, từ tượng La Mã và Hy Lạp cổ đại đến phần đầu tượng David của Michelangelo, bên cạnh các tác phẩm nghệ thuật đương đại.

“Chạm vào một thứ gì đó không giống như nhìn ngắm, mang đến cảm xúc và làm nổi bật lên ý nghĩa của nghệ thuật”, ông Aldo chia sẻ.

Theo ông, thị giác là một “giác quan áp đảo, có xu hướng độc chiếm thực tại”, trong khi xúc giác mở ra một hướng khác.

“Chúng ta yêu bằng đôi mắt và cả bằng đôi tay. Khi yêu một con người hay một vật gì đó thật sự thân thương, chỉ nhìn thôi là chưa đủ. Chúng ta cần chạm vào, bởi sự vuốt ve mang lại một cảm xúc khác”, ông nói thêm.