Hoạt hình Việt Nam: Về đâu sau một mùa khởi sắc?

VHO - Mùa hè 2025, ba bộ phim hoạt hình Việt lần lượt ra rạp, mang đến tín hiệu khởi sắc sau nhiều năm thưa vắng. Thế nhưng, sang năm 2026, màn ảnh rộng lại thiếu bóng phim nội, trong khi các thương hiệu hoạt hình ngoại tiếp tục thắng lớn tại phòng vé. Đằng sau sự chững lại ấy là những khó khăn về vốn, kịch bản, thị trường và cả hành trình xây dựng những nhân vật đủ sức chinh phục khán giả.

Sau ba phim ra rạp là khoảng lặng

Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội tìm cảm hứng từ nhân vật văn học quen thuộc, Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu khai thác chất liệu dân gian, còn Wolfoo & Cuộc đua Tam Giới đưa một thương hiệu hoạt hình đã có khán giả trên nền tảng số lên màn ảnh rộng. Với những cách tiếp cận khác nhau, cả ba tác phẩm cho thấy nỗ lực của các nhà sản xuất tư nhân trong việc tìm kiếm chỗ đứng cho hoạt hình Việt tại rạp chiếu thương mại.

Đó là bước đi đáng ghi nhận, song kết quả bán vé chưa đủ tạo đà cho các dự án tiếp theo. Theo Box Office Vietnam, Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội thu hơn 21,5 tỉ đồng, nổi bật nhất trong ba phim. Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu đạt hơn 3,2 tỉ đồng, còn Wolfoo & Cuộc đua Tam Giới hơn 3 tỉ đồng. Dù mỗi phim có cách kể và nhóm khán giả riêng, khoảng cách doanh thu cho thấy sự quan tâm của công chúng chưa chuyển thành sức mua ổn định.

Ông Nguyễn Khánh Dương, người sáng lập Box Office Viet nam, từng nhận định hoạt hình Việt chiếu thương mại khó thu hồi vốn, khiến nhà đầu tư còn dè dặt. Một bộ phim hoạt hình dài đòi hỏi nhiều công đoạn sản xuất, nhân lực và thời gian; khi doanh thu chưa khả quan, quyết định đầu tư cho phim tiếp theo càng khó khăn. Nhà sản xuất không chỉ cần hoàn thành tác phẩm mà còn phải tính chuyện quảng bá, phân phối và có đủ suất chiếu để tiếp cận khán giả.

Bài toán về phim dành cho khán giả nhỏ tuổi thực ra đã xuất hiện ở cả những tác phẩm người đóng. Maika: Cô bé đến từ hành tinh khác năm 2022 có kinh phí khoảng 30 tỉ đồng, nhưng doanh thu chỉ hơn 6,4 tỉ đồng. Đến năm 2024, Kính vạn hoa: Bắt đền con ma cũng thu hơn 6 tỉ đồng. Những trường hợp ấy không thuộc thể loại hoạt hình, nhưng cùng gợi ra một thực tế: Làm phim cho thiếu nhi tại Việt Nam vẫn là cuộc đầu tư nhiều rủi ro.

Trong khi đó, phim hoạt hình nhập khẩu có sẵn lợi thế về tên tuổi. Doraemon Movie 45: Nobita và lâu đài dưới đáy biển, khởi chiếu ngày 22.5.2026, vượt mốc 200 tỉ đồng tại Việt Nam. Đây là bản làm lại bộ phim năm 1983, nhưng sức hút của nhân vật đã đồng hành với nhiều thế hệ khán giả vẫn đủ đưa các gia đình tới rạp. Mùa hè năm nay còn có Toy Story 5, Minions & Quái vật và Conan Movie 29, những thương hiệu sở hữu cộng đồng người hâm mộ cùng hệ thống quảng bá rộng khắp.

Đặt bên cạnh các tên tuổi ấy, một phim hoạt hình Việt mới phải mất nhiều công sức để được biết đến, thuyết phục phụ huynh mua vé và giữ chân trẻ em đến phút cuối. Nhu cầu đưa trẻ tới rạp vẫn hiện hữu, nhưng phụ huynh thường cân nhắc nội dung, độ tuổi phù hợp, lịch chiếu và lời giới thiệu đáng tin cậy trước khi mua vé. Ngoài chất lượng nghệ thuật, phim Việt cần được giới thiệu đúng cách để gia đình biết đến và lựa chọn. Vì thế, chuyện vắng phim trong năm 2026 không chỉ là khoảng trống của lịch phát hành, nó còn phản ánh những khó khăn về vốn, thị trường, cách tiếp cận khán giả và khả năng nuôi dưỡng thương hiệu lâu dài.

Tìm đường ra rạp từ những câu chuyện Việt

Hoạt hình Việt từng có những tác phẩm ghi dấu trong ký ức nhiều thế hệ như Mèo con, Trê Cóc, Đáng đời thằng cáo, Tít và Mít, Chuyện ông Gióng, Giấc mơ của ếch xanh. Đặc biệt, NSND Ngô Mạnh Lân đoạt giải Bồ nông Bạc tại LHP Hoạt hình quốc tế Mamaia (Romania) năm 1966 với Mèo con; năm 1971, Chuyện ông Gióng giành giải Bồ câu Vàng tại LHP quốc tế Leipzig. Những thành tựu đó khẳng định sức sáng tạo của các thế hệ nghệ sĩ đi trước, nhưng cũng cho thấy giải thưởng nghệ thuật không tự bảo đảm thành công khi phát hành thương mại.

Từ truyền thống ấy, các nhà làm phim hôm nay phải giải một bài toán khác. Kỹ thuật đồ họa và thiết bị ngày càng hiện đại, nhưng một nhân vật được vẽ đẹp chưa chắc đã khiến trẻ nhớ mãi. Điều quyết định vẫn là kịch bản, tính cách nhân vật, nhịp kể và một thế giới đủ hấp dẫn để khán giả muốn trở lại. Đây là những khâu cần người viết giỏi, đội ngũ làm nghề vững và sự đầu tư bền bỉ, trong khi không ít đơn vị vẫn thiếu nguồn lực để phát triển dự án dài hơi.

Nhật Bản, Hàn Quốc có những hệ sinh thái nội dung cho phép nhân vật bước từ truyện tranh, sách và phim truyền hình lên màn ảnh rộng. Khi đến rạp, khán giả đã quen câu chuyện, nhận ra nhân vật và có sẵn lý do để chờ phần phim mới. Việt Nam chưa có nhiều thương hiệu truyện tranh, hoạt hình đạt sức sống tương tự, nên mỗi tác phẩm điện ảnh thường phải tự tìm khán giả từ đầu.

Dẫu vậy, sự thưa vắng ở rạp không có nghĩa hoạt hình Việt thiếu người làm hoặc thiếu sản phẩm. Nhiều studio đã tham gia chuỗi sản xuất quốc tế, làm chủ các công đoạn kỹ thuật và xây dựng đội ngũ chuyên môn. Trên nền tảng số, loạt phim Wolfoo thu hút lượng xem lớn từ trẻ em ở nhiều quốc gia, cho thấy nhân vật do người Việt tạo ra hoàn toàn có thể tiếp cận công chúng rộng rãi. Vấn đề là làm thế nào chuyển được kinh nghiệm sản xuất và sức hút trực tuyến thành những bộ phim điện ảnh có đời sống riêng.

Một hướng đi đáng chú ý nằm ở kho chất liệu văn hóa trong nước. Truyền thuyết, truyện dân gian, văn học thiếu nhi, lịch sử hay những câu chuyện thường ngày đều có thể mở ra thế giới hoạt hình phong phú. Song khán giả nhỏ tuổi cần một câu chuyện cuốn hút trước khi nhận ra những ý nghĩa văn hóa gửi gắm trong đó. Nếu chỉ đưa trang phục, phong cảnh, biểu tượng dân gian lên màn ảnh mà thiếu nhân vật sống động, chất liệu Việt khó trở thành lợi thế.

Bản sắc nên được thể hiện qua cách nhân vật nghĩ, nói, hành động, qua gia đình và cộng đồng nơi câu chuyện diễn ra. Khi những chi tiết ấy gắn tự nhiên với cuộc phiêu lưu, bộ phim có thể gần gũi với trẻ em Việt mà vẫn mở cửa cho khán giả nước ngoài. Để làm được điều đó, các đơn vị sản xuất cần quan tâm từ khâu phát triển kịch bản, xây dựng thương hiệu đến phát hành và tiếp thị, thay vì trông chờ một phim bất ngờ thắng lớn.

Nhìn từ những thử nghiệm năm 2025, khoảng lặng hiện nay là dịp để các nhà làm phim xem lại những gì đã được và chưa được. Nhưng nếu sự chuẩn bị không dẫn tới tác phẩm mới, trẻ em sẽ tiếp tục tìm thấy niềm vui trong các thế giới hoạt hình ngoại nhập. Mỗi thế hệ chỉ có một tuổi thơ; điều đáng mong đợi là trên màn ảnh rộng, các em cũng được gặp những nhân vật, nghe những câu chuyện lớn lên từ chính đời sống và văn hóa Việt.