(Emagazine) Nghi lễ “đón tiếng sấm” của người Ơ Đu đón chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 9.5, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Nga My, tỉnh Nghệ An tổ chức Lễ đón nhận Chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với “Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu”, đồng thời kỷ niệm 20 năm thành lập bản tái định cư Văng Môn, nơi sinh sống tập trung đông đồng bào Ơ Đu nhất trên địa bàn tỉnh.

Dự buổi lễ có Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Nghệ An Nguyễn Đình Hùng; đại diện lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo; Sở VHTTDL; xã Nga My, và đông đảo Nhân dân bản Văng Môn.

Trước đó, ngày 27.6.2025, Bộ VHTTDL đã đưa tập quán xã hội và tín ngưỡng “Lễ đón tiếng sấm của người Ơ Đu” tại xã Nga My vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2192/QĐ-BVHTTDL. Sự kiện này không chỉ ghi nhận giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học của nghi lễ, mà còn là niềm tự hào của chính quyền địa phương và cộng đồng dân tộc Ơ Đu.

Ơ Đu là một trong 5 dân tộc ít người nhất trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam chỉ hiện diện duy nhất tại tỉnh Nghệ An. Đồng bào Ơ Đu vẫn gìn giữ một nghi lễ truyền thống đặc sắc mang tên "Lễ đón tiếng sấm đầu năm" (lễ Chăm Phtrong) gắn với tục thờ thần sấm.

Với người Ơ Đu, tiếng sấm đầu tiên vang lên không chỉ là tín hiệu chuyển mùa của đất trời, mà còn đánh dấu thời khắc mở đầu năm mới. Ngay sau đêm xuất hiện tiếng sấm đầu tiên, sáng hôm sau, khi sương sớm còn phủ kín núi rừng, người dân trong bản cùng nhau mang nồi niêu, mâm bát, dao, gùi và các vật dụng sinh hoạt ra suối Nậm Ngân để thực hiện nghi thức “rửa xui”.

Đồng bào tin rằng, dòng nước suối thiêng sẽ cuốn trôi những điều không may của năm cũ, mang lại may mắn, sức khỏe và bình an cho năm mới. Không chỉ rửa đồ dùng, người dân còn rửa mặt, chân tay, vuốt nước lên tóc với mong muốn tinh thần tươi mới. Phụ nữ rửa trứng gà để cầu sự sinh sôi, phát triển; đàn ông lội ngược dòng nước với ước vọng có sức khỏe bền bỉ để lao động, lên nương, đi rừng.

Ông Lô Khăm Kha, Chủ tịch UBND xã Nga My cho biết, Lễ đón tiếng sấm đầu năm phản ánh đời sống tâm linh độc đáo của dân tộc Ơ Đu, đồng thời thể hiện khát vọng về cuộc sống bình yên, no đủ và sự gắn kết cộng đồng. Đây là di sản văn hóa truyền thống được người Ơ Đu gìn giữ, trao truyền và phát huy giữa đời sống hiện đại.

Lễ đón nhận chứng nhận di sản cũng diễn ra đúng dịp bản Văng Môn kỷ niệm 20 năm thành lập. Hai thập kỷ trước, thực hiện chủ trương nhường đất cho công trình Thủy điện Bản Vẽ, nhiều hộ dân Ơ Đu ở các xã thuộc huyện Tương Dương cũ đã rời quê hương, về kiến thiết cuộc sống mới tại bản tái định cư Văng Môn, xã Nga My.

Từ vùng đất còn nhiều gian khó, 117 hộ dân, trong đó có 105 hộ đồng bào Ơ Đu, đã từng bước xây dựng Văng Môn thành bản làng trù phú, bình yên. Đến nay, bản quản lý và bảo vệ gần 180ha rừng tự nhiên, gần 100ha đất sản xuất; cơ cấu kinh tế và đời sống dân cư có chuyển biến rõ nét.

Theo ông Lương Văn Thái, Trưởng bản Văng Môn, từ chỗ đa số là hộ nghèo, đến nay bản đã có 29 hộ khá, giàu và 30 hộ trung bình. Nhiều hộ biết áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát triển các mô hình nuôi lợn, trồng cây lâu năm, rau màu, kinh doanh dịch vụ, mang lại thu nhập từ 40 đến 70 triệu đồng mỗi năm.

Cùng với phát triển kinh tế, bản Văng Môn chú trọng giáo dục, xây dựng đời sống văn hóa và bảo tồn bản sắc. Toàn bản hiện có 43 học sinh các cấp, tỷ lệ hoàn thành chương trình học đạt 98%. Nhiều con em người Ơ Đu đã trưởng thành, trong đó có 11 người tốt nghiệp đại học, cao đẳng và có việc làm ổn định.

Thời gian tới, ban quản lý bản và bà con bản Văng Môn quyết tâm đẩy mạnh phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo; chú trọng giáo dục thế hệ trẻ và chung tay bảo vệ, phát huy giá trị của di sản văn hóa "Lễ đón tiếng sấm đầu năm" gắn liền với việc xây dựng đời sống văn hóa mới để Văng Môn không chỉ là điểm sáng về tái định cư mà còn trở thành điểm đến du lịch văn hóa - di sản độc đáo của tỉnh Nghệ An.