Bài 2: Những người giữ hồn áo dài ở xứ người

Giữa Tokyo, Praha hay những thị trấn nhỏ ở Bắc Âu, hình ảnh áo dài xuất hiện trong các buổi gặp mặt cộng đồng, lớp học tiếng Việt cuối tuần, lễ hội văn hoá hay những cuộc diễu hành nơi phố cổ không chỉ để tôn vinh vẻ đẹp truyền thống, mà còn như một cách lưu giữ căn tính Việt giữa đời sống xa xứ.

Điều làm nên sức sống đặc biệt của áo dài ở nước ngoài chính là tình yêu sâu sắc và sự gìn giữ lặng lẽ của cộng đồng người Việt, hơn bất kỳ sàn diễn rực rỡ ánh đèn nào.

Có những người mẹ dạy con mặc áo dài để nhớ về nguồn cội. Có những phụ nữ dành nhiều năm kết nối các câu lạc bộ áo dài khắp châu Âu, Nhật Bản như gìn giữ một phần hồn quê không bị phai nhạt giữa dòng chảy hội nhập.

Từ những điều bình dị ấy, áo dài đang làm một công việc lặng lẽ nhưng sâu xa hơn cả quảng bá văn hoá là giữ cho nhiều người Việt xa quê lúc nào cũng có một nơi để trở về trong tâm tưởng.

Buổi chiều ở Tokyo, những hàng cây cuối thu bắt đầu chuyển màu. Trong khán phòng nhỏ nơi diễn ra một chương trình giao lưu văn hoá Việt Nam, có một người phụ nữ lặng lẽ đứng chỉnh lại cổ áo dài cho cô con gái sinh ra ở Nhật Bản. Cô bé nói tiếng Nhật thành thạo hơn tiếng Việt, nhưng hôm ấy lại nhất quyết xin mẹ búi tóc thấp để “trông giống phụ nữ Việt Nam”.

Người mẹ nhìn con gái thật lâu rồi bất giác quay đi lau nước mắt. Ở nơi cách quê hương hàng ngàn cây số, có những lúc chỉ một tà áo cũng đủ khiến người ta thấy mình vẫn còn thuộc về đất nước ấy.

Nhiều năm qua, giữa những cộng đồng người Việt ở châu Âu, Nhật Bản hay Bắc Mỹ, áo dài đã trở thành một phần rất đặc biệt của đời sống tinh thần. Nó hiện diện trong ngày Tết, lễ cưới, các lớp học tiếng Việt cuối tuần, những chương trình nghệ thuật cộng đồng hay các hoạt động giao lưu văn hoá. Nhưng sâu xa hơn tất cả, áo dài là nơi người Việt gửi gắm ký ức về quê hương.

Ở Thụy Điển, lễ ra mắt Câu lạc bộ Di sản Áo dài Việt Nam diễn ra giữa không gian Bắc Âu yên tĩnh. Những người phụ nữ Việt mặc áo dài truyền thống tới dự sự kiện bước đi chậm rãi khiến nhiều người lặng đi trong xúc động.

Không ít người đã rời quê hương hơn ba mươi năm. Cuộc sống nơi xứ người đã đủ đầy, con cái trưởng thành trong môi trường phương Tây, nhưng mỗi lần mặc áo dài, họ vẫn nhớ về những điều rất cũ của Việt Nam.

Họ nhớ không nguôi những góc phố mùa đông cây bàng gầy guộc đã thay lá, tiếng rao bánh bao đầu ngõ hay tấm khăn len mẹ hong ngoài hiên mỗi dịp Tết về.

Ký ức của con người đôi khi trú ngụ trong những điều rất nhỏ. Ở đó, lưu giữ một mùi hương, một câu hát, một mâm cơm tất niên đoàn viên hay một nồi mùi già nghi ngút khói chiều 30 Tết.

Theo bà Trần Thị Oanh, Chủ nhiệm CLB Di sản Áo dài Việt Nam tại Thụy Điển, mỗi CLB Di sản Áo dài Việt Nam ở nước ngoài đều là một “mắt xích” kết nối văn hóa, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc trong cộng đồng người Việt xa quê.

Từ đó, các câu lạc bộ sẽ thu hút sự tham gia của phụ nữ gốc Việt tại nhiều địa phương, cùng xây dựng các hoạt động quảng bá áo dài, tổ chức tọa đàm, hội thảo và từng bước đóng góp vào việc hoàn thiện hồ sơ đề cử áo dài trình UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Phó giám đốc Thường trực Quỹ hỗ trợ bảo tồn Di sản Văn hóa Việt Nam, Chủ tịch CLB Di sản Áo dài Việt Nam từng chia sẻ rằng, áo dài không phải là trang phục thông thường, mà còn là biểu tượng văn hoá gắn với tâm hồn Việt Nam.

“Bởi vậy, việc các câu lạc bộ áo dài ra đời ở nhiều quốc gia là hoạt động cộng đồng quan trọng, là cách người Việt giữ lấy bản sắc của mình giữa quá trình hội nhập”, bà nói.

Ở Praha, có những tà áo dài được thiết kế với hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng của Việt Nam hòa cùng màu sắc quốc kỳ CH Séc. Không quá cầu kỳ nhưng đủ để kể một câu chuyện về những con người xa xứ, vẫn không để mình bị tách rời khỏi cội nguồn.

Một nữ sinh viên Việt Nam tại Praha từng nói rằng, khoảnh khắc nhìn thấy hàng trăm phụ nữ mặc áo dài diễu hành giữa lòng châu Âu khiến cô có cảm giác như mùa thu Hà Nội vừa đi ngang thành phố này.

Có lẽ chỉ những người sống xa quê mới hiểu hết cảm giác ấy. Cảm giác nhìn thấy quê hương bất ngờ hiện ra ở một nơi rất xa.

Chủ tịch CLB Di sản Áo dài Việt Nam châu Âu Phan Bích Thiện cho biết, sự ra đời của CLB không chỉ đánh dấu một cột mốc mới trong hành trình lan tỏa giá trị của áo dài, mà còn mở rộng thêm một không gian kết nối văn hóa Việt Nam với cộng đồng quốc tế thông qua chính cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Theo TS. Phan Bích Thiện, những năm qua, các Câu lạc bộ Di sản Áo dài Việt Nam đã được thành lập tại Pháp, Bỉ, Thụy Điển... tạo nên mạng lưới kết nối ngày càng rộng khắp.

Trong thời gian tới, mô hình này sẽ tiếp tục được nhân rộng tại nhiều quốc gia châu Âu, để mỗi CLB trở thành một “điểm hẹn văn hóa”, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc, lan tỏa vẻ đẹp áo dài và quảng bá hình ảnh Việt Nam tới bạn bè quốc tế.

Điều đặc biệt là những người đang âm thầm, miệt mài giữ gìn áo dài ở nước ngoài phần lớn không phải nhà nghiên cứu văn hoá hay những người làm ngoại giao chuyên nghiệp.

Họ là những phụ nữ bình thường. Một người mẹ trong gia đình Việt ở Praha, một giáo viên dạy tiếng Việt cuối tuần tại Tokyo hay chủ một cửa hàng nhỏ giữa Bắc Âu lạnh giá. Những phụ nữ ấy, dù đã rời quê hương từ rất lâu nhưng vẫn giữ thói quen mang theo áo dài trong vali mỗi lần trở về Việt Nam hoặc diện áo dài trong các dịp trọng đại.

Có lẽ bởi vậy mà hành trình lan toả áo dài ở xứ người luôn mang nhiều hơi ấm của đời sống hơn bất kỳ chiến dịch quảng bá nào.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, từ châu Âu đến Nhật Bản, các Câu lạc bộ Di sản Áo dài Việt Nam đang dần hình thành, hoạt động sôi nổi ở nhiều quốc gia, trở thành những “điểm kết nối văn hoá” của cộng đồng người Việt toàn cầu.

“Chính tình yêu với di sản văn hóa truyền thống đã thôi thúc những việc làm thiết thực nhằm quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam, trong đó có hình ảnh áo dài Việt Nam, tỏa sáng khắp năm châu”, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm nói.

Bên cạnh các hoạt động trình diễn hay giao lưu, các câu lạc bộ còn hướng tới việc quảng bá văn hoá Việt Nam và xây dựng nền tảng cho hồ sơ đề cử áo dài trở thành Di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại.

Phía sau những hoạt động ấy là biết bao câu chuyện lặng lẽ ít người biết tới. Có những người phụ nữ tự bỏ tiền may áo dài cho cộng đồng. Những buổi tối miệt mài hướng dẫn trẻ em Việt kiều cách giữ tà áo cho ngay ngắn, cách bước đi sao cho vẫn còn dáng nét quê hương.

Sau giờ làm việc, họ lại gặp nhau trong những buổi tập kéo dài đến khuya, cặm cụi chỉnh từng tà áo, từng động tác như thể đang nâng niu một phần ký ức Việt Nam nơi xứ người. Điều họ mong mỏi không phải là được nhắc tên, mà là để những thế hệ sau, dù sinh ra nơi nào trên trái đất này, vẫn luôn nhớ về nguồn cội của mình.

Bà Ngô Thị Bích Hạnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Truyền thông Văn hóa dân tộc tại Tokyo (Nhật Bản), Chủ nhiệm CLB Di sản Áo dài Việt Nam tại Tokyo cho biết: “Thông qua nhiều hoạt động mang ý nghĩa truyền cảm hứng sẽ được CLB tổ chức trong thời gian tới, các thành viên CLB nỗ lực lan tỏa hình ảnh văn hóa, áo dài Việt Nam đến với người dân Nhật Bản và bạn bè quốc tế”.

Sau các buổi ra mắt CLB Di sản Áo dài Việt Nam tại nước ngoài, có những người bạn quốc tế say sưa tìm hiểu thêm về văn hoá Việt Nam, về lụa Việt, về lịch sử và cả đời sống thường ngày của người Việt. Đó cũng là cách văn hoá tạo nên những kết nối sâu bền nhất, đi vào lòng người bằng sự tinh tế, chân thành và những rung cảm rất tự nhiên.

Giữa thế giới toàn cầu hoá, nơi nhiều thành phố đang dần giống nhau bởi những trung tâm thương mại, các chuỗi cửa hàng và nhịp sống công nghệ, áo dài khiến Việt Nam trở nên khác biệt. Không phải sự khác biệt để tách mình khỏi thế giới mà là để được nhận ra giữa thế giới ấy.

Có một chi tiết rất đẹp trong các cuộc diễu hành áo dài ở châu Âu là nhiều phụ nữ Việt thường đi rất chậm. Họ giữ tà áo bằng hai tay như thể đang nâng niu một điều gì rất quý giá.

Có lẽ bởi họ hiểu, trong tà áo ấy không chỉ có vẻ đẹp của một trang phục truyền thống mà còn lưu giữ tiếng Việt của mẹ, hơi ấm của nếp nhà, ký ức quê hương và cả chiều sâu của một nền văn hoá đã đi cùng dân tộc qua bao thăng trầm lịch sử.

Và trong thời đại mà bản sắc của nhiều cộng đồng đang dần bị hoà tan bởi tốc độ hội nhập, những người phụ nữ Việt nơi xứ người vẫn đang lặng lẽ giữ cho tà áo dài thêm duyên dáng, như giữ lại cho mình một nơi để trở về trong tâm tưởng. Và để quê hương, bằng một cách nào đó, vẫn luôn hiện diện trong mỗi bước chân xa xứ.

(Còn nữa)