Luật Đất đai sửa đổi: Giá bồi thường và nơi tái định cư có thể thay đổi thế nào?

VHO - Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đề xuất hoàn thiện cơ chế xác định giá đất, bổ sung tỷ lệ bồi thường và yêu cầu làm rõ các quy định về tái định cư. Những thay đổi này có thể tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân khi Nhà nước thu hồi đất, từ cách tính tiền bồi thường đến nơi ở sau di dời.

Ngày 22.10.2026, Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Đất đai (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Dự thảo được xây dựng nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình thực hiện Luật Đất đai năm 2024, hoàn thiện cơ chế quản lý và khai thác nguồn lực đất đai.

Một trong những nội dung được người dân quan tâm là chính sách giá đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Đây cũng là nhóm vấn đề được cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ trong luật, bảo đảm ổn định, minh bạch và áp dụng thống nhất trên cả nước.

Theo nội dung Chính phủ trình Quốc hội, dự thảo kế thừa và hoàn thiện cơ chế xác định giá đất thông qua bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, đồng thời bổ sung quy định về tỷ lệ bồi thường để tính tiền bồi thường cho người có đất bị thu hồi. So với Luật Đất đai năm 2024, dự thảo không còn quy định riêng về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất.

Thay đổi này hướng tới một cơ chế xác định giá dựa trên dữ liệu đất đai, dữ liệu chuyên ngành và các nguyên tắc công khai, khách quan, minh bạch. Tuy nhiên, việc thay đổi phương pháp tính không đồng nghĩa tiền bồi thường của mọi hộ dân đều tăng. Mức bồi thường thực tế còn phụ thuộc vào loại đất, diện tích được bồi thường, điều kiện pháp lý của thửa đất, chính sách áp dụng và phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Với người có đất nằm trong khu vực thu hồi, điều quan trọng là phương án bồi thường phải thể hiện rõ căn cứ xác định giá, cách tính tiền và các khoản hỗ trợ đi kèm. Khi cơ chế tính toán được quy định rõ, người dân có thêm cơ sở để đối chiếu quyền lợi và thực hiện quyền kiến nghị khi có vướng mắc.

Bên cạnh giá bồi thường, nơi tái định cư cũng là vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sau thu hồi đất. Theo quy định hiện hành tại Nghị định số 226/2025/NĐ-CP, địa điểm tái định cư được ưu tiên bố trí tại đơn vị hành chính cấp xã nơi có đất bị thu hồi. Nếu địa bàn này không có đất để bố trí, có thể bố trí tại đơn vị hành chính cấp xã khác có điều kiện tương đương; đồng thời ưu tiên khu đất có vị trí thuận lợi để hình thành khu tái định cư.

Quy định này cho thấy tái định cư không chỉ là bố trí một nơi ở thay thế, mà còn liên quan đến vị trí và điều kiện sinh sống của người dân. Khoảng cách đến nơi làm việc, trường học, cơ sở y tế, giao thông và các dịch vụ thiết yếu đều ảnh hưởng đến khả năng ổn định cuộc sống sau di dời.

Trong quá trình sửa đổi luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị quy định rõ tại luật các nội dung quan trọng tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, trong đó có bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Yêu cầu này nhằm hạn chế tình trạng quy định thiếu rõ ràng hoặc áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.

Dự thảo cũng cần được xem xét trong mối liên hệ giữa tiền bồi thường và điều kiện tái định cư. Nếu chỉ điều chỉnh cách tính tiền mà chưa bảo đảm quỹ đất, nhà ở tái định cư và hạ tầng thiết yếu, người dân vẫn có thể gặp khó khăn khi chuyển đến nơi ở mới. Ngược lại, việc bố trí nơi ở phù hợp, có hạ tầng đồng bộ sẽ góp phần giảm xáo trộn sinh kế và giúp người dân sớm ổn định cuộc sống.

Hiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đang trong quá trình Quốc hội xem xét, hoàn thiện. Vì vậy, người dân chưa thể căn cứ vào các đề xuất mới để mặc nhiên xác định mức bồi thường hoặc yêu cầu một vị trí tái định cư cụ thể. Các quyền lợi thực tế vẫn phải được xác định theo quy định đang có hiệu lực và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của từng dự án.

Việc sửa đổi luật sẽ có ý nghĩa trực tiếp với người dân nếu các quy định về giá đất, tiền bồi thường và tái định cư được xây dựng rõ ràng, dễ kiểm tra và thực hiện thống nhất. Khi đó, quá trình thu hồi đất không chỉ đáp ứng yêu cầu triển khai dự án mà còn có cơ sở tốt hơn để bảo đảm quyền lợi và điều kiện sống của người dân sau di dời.