Chợ truyền thống vắng khách, tiểu thương tìm hướng kinh doanh trên không gian số

VHO - Trước sự phát triển của thương mại điện tử, nhiều tiểu thương tại Nghệ An đang tìm cách đưa hàng hóa lên các nền tảng trực tuyến để mở rộng thị trường. Tuy nhiên, hạn chế về kỹ năng công nghệ và kinh nghiệm bán hàng online vẫn là những rào cản cần tháo gỡ.

Thương mại điện tử phát triển khiến thói quen mua sắm thay đổi, tạo sức ép lên các chợ truyền thống, nơi tiểu thương vẫn chủ yếu dựa vào khách mua trực tiếp. Nghệ An hiện có 371 chợ truyền thống với hàng chục nghìn tiểu thương, đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức kinh doanh để thích ứng với thị trường.

Tại chợ Vinh, một trong những đầu mối giao thương lớn của tỉnh với hơn 3.400 hộ kinh doanh, hoạt động mua bán ở một số khu vực không còn nhộn nhịp như trước. Không ít tiểu thương gặp khó khăn trong việc duy trì doanh thu, thậm chí phải trả lại ki-ốt để chuyển sang công việc khác.

Chị Nguyễn Thị Thúy, tiểu thương kinh doanh quần áo lâu năm tại chợ Vinh, cho biết: "Dù tôi vẫn muốn gắn bó với nghề nhưng lượng khách mua trực tiếp ngày càng giảm. Có những ngày, tôi ngồi tại quầy mà chỉ bán được vài sản phẩm, thậm chí có những ngày không bán được sản phẩm nào".

Nhận thấy khách hàng dành nhiều thời gian mua sắm trên mạng, chị Thúy cũng muốn tận dụng các nền tảng xã hội để giới thiệu hàng hóa. Thế nhưng, từ việc xây dựng nội dung, quay video đến cách tương tác với khách hàng và xử lý đơn đặt mua đều là những kỹ năng chị chưa thành thạo.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra ở các tiểu thương khác tại chợ Ga Vinh. Chị Lê Thị Hoa, một tiểu thương cho biết đã từng thử bán hàng qua mạng xã hội nhưng hiệu quả chưa như mong đợi. Lượng người quan tâm và đặt hàng còn ít, trong khi một số đơn bị trả lại khiến chị gặp khó khăn và không khỏi nản lòng.

Thực tế cho thấy, có tài khoản trên mạng xã hội hay đăng tải hình ảnh sản phẩm chưa đồng nghĩa với việc bán được hàng. Người kinh doanh còn phải biết cách giới thiệu sản phẩm, tạo sự tin tưởng, tư vấn khách, quản lý đơn hàng và xử lý các tình huống phát sinh.

Tại những địa bàn miền núi, quá trình tiếp cận phương thức kinh doanh mới còn nhiều trở ngại. Ở chợ Kim Sơn, xã Quế Phong, nhiều tiểu thương, trong đó có người dân tộc thiểu số, vốn quen với việc trao đổi hàng hóa trực tiếp nên chưa dễ dàng thích nghi với các nền tảng bán hàng trực tuyến.

Dù đã biết đến những phiên livestream trên Facebook, TikTok, không phải ai cũng đủ tự tin để tự quay video, giới thiệu sản phẩm hay thực hiện các thao tác chốt đơn. Việc tự tìm hiểu qua mạng cũng chưa thể giúp tất cả người bán giải quyết những vướng mắc trong quá trình thực hành.

Theo ông Nguyễn Hữu Đắc, Trưởng ban Quản lý chợ Vinh, đơn vị mong muốn có thêm các chương trình tập huấn, hỗ trợ tiểu thương tiếp cận công nghệ và phương thức kinh doanh mới. Tuy nhiên, khi hoạt động mua bán trầm lắng, nguồn thu của chợ giảm, việc bố trí kinh phí cho các hoạt động hỗ trợ cũng gặp khó khăn.

Trước yêu cầu thích ứng với sự thay đổi của thị trường, Sở Công Thương Nghệ An đã tổ chức các lớp tập huấn về quản lý chợ và kỹ năng bán hàng trực tuyến, thu hút hàng trăm tiểu thương tham gia.

Điểm đáng chú ý là nội dung đào tạo hướng đến những thao tác gần gũi với công việc kinh doanh hằng ngày. Người học được hướng dẫn cách tạo tài khoản trên sàn thương mại điện tử, chụp ảnh sản phẩm, quay video, đăng bài giới thiệu hàng hóa trên Facebook, TikTok và giao tiếp với khách hàng qua mạng.

Đối với những tiểu thương lâu nay chỉ quen cân hàng, báo giá và thu tiền tại quầy, việc chuyển sang kinh doanh trên môi trường số đòi hỏi thời gian làm quen. Vì vậy, phương pháp hướng dẫn trực tiếp, làm mẫu và để người học tự thực hành có ý nghĩa quan trọng, nhất là với những người còn hạn chế về kỹ năng công nghệ.

Ông Nguyễn Văn Hiệp, Trưởng phòng Quản lý thương mại, Sở Công Thương Nghệ An cho biết: Sự thay đổi nhanh chóng của thị trường bán lẻ đặt ra yêu cầu các hộ kinh doanh truyền thống phải chủ động thích ứng.

Thông qua các lớp tập huấn, ngành Công Thương hướng đến hỗ trợ tiểu thương tháo gỡ khó khăn trong cạnh tranh, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng và từng bước đưa hoạt động kinh doanh lên môi trường số.

Theo ông Hiệp, việc hướng dẫn cần phù hợp với trình độ và khả năng tiếp cận công nghệ của từng nhóm đối tượng. Với những người mới bắt đầu, các kỹ năng như chụp ảnh sản phẩm, đăng bài bán hàng, sử dụng mã QR và kiểm tra giao dịch cần được ưu tiên.

Khi đã thành thạo những thao tác cơ bản, tiểu thương có thể tiếp tục tìm hiểu cách livestream, xây dựng nội dung quảng bá, quản lý đơn hàng và chăm sóc khách hàng trực tuyến.

Tuy nhiên, để kiến thức từ các lớp tập huấn thực sự phát huy hiệu quả, việc hỗ trợ cần được duy trì sau đào tạo.

Ban quản lý các chợ có thể phối hợp với cơ quan chuyên môn thành lập nhóm hướng dẫn, tạo điều kiện để những người đã có kinh nghiệm bán hàng trực tuyến chia sẻ cách làm với các tiểu thương mới bắt đầu. Những khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện cũng cần được giải đáp kịp thời.

Bên cạnh đó, việc kết nối với các nhà sáng tạo nội dung trên mạng xã hội để giới thiệu hàng hóa, gian hàng và đặc sản địa phương cũng là hướng có thể nghiên cứu.

Thay vì yêu cầu từng tiểu thương phải tự thực hiện những phiên livestream chuyên nghiệp, có thể tổ chức các buổi giới thiệu sản phẩm với sự tham gia của nhiều hộ kinh doanh. Cách làm này vừa mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng, vừa giúp người bán học hỏi kinh nghiệm quảng bá sản phẩm.

Một vấn đề khác không thể bỏ qua là kỹ năng thanh toán điện tử và bảo đảm an toàn trong giao dịch. Tiểu thương cần biết kiểm tra số dư thực tế trong tài khoản, không chỉ dựa vào hình ảnh hóa đơn chuyển khoản do khách cung cấp.

Việc thường xuyên kiểm tra mã QR thanh toán tại quầy cũng giúp hạn chế nguy cơ bị thay thế bằng mã giả.

Để hỗ trợ tiểu thương thích ứng lâu dài, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, ban quản lý chợ, đơn vị công nghệ và các sàn thương mại điện tử là yếu tố cần thiết. Những mô hình phù hợp với điều kiện thực tế nên được lựa chọn triển khai, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng.

Với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ phức tạp hay những phiên bán hàng trực tuyến quy mô lớn. Việc chụp được hình ảnh sản phẩm rõ ràng, đăng bài giới thiệu đúng cách, phản hồi khách hàng kịp thời hay kiểm tra chính xác một giao dịch chuyển khoản cũng là những bước đi thiết thực.

Điều quan trọng là tiểu thương phải được hướng dẫn phù hợp, có thời gian thực hành và nhận được sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Khi những kỹ năng ban đầu dần trở thành thói quen, người bán sẽ có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng ngoài phạm vi khu chợ, từng bước đa dạng hóa phương thức kinh doanh.

Thương mại điện tử không đồng nghĩa với việc chợ truyền thống mất đi vai trò vốn có. Tuy nhiên, trước sự thay đổi của thị trường, khả năng thích ứng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội duy trì sinh kế của nhiều hộ kinh doanh.

Từ những thao tác nhỏ trên chiếc điện thoại, tiểu thương Nghệ An có thể từng bước tìm kiếm hướng đi mới, giữ chân khách hàng cũ và mở rộng thị trường trong môi trường kinh doanh ngày càng cạnh tranh.