Chanh dây bén rễ trên vùng đất khó Nam Khánh Hòa

VHO - Từ vùng đất khô hạn, mô hình trồng chanh dây trong nhà màng của HTX Nông nghiệp công nghệ cao Nam miền Trung đang cho thấy hiệu quả bước đầu, mở ra hướng đi mới cho việc áp dụng công nghệ cao, chuyển đổi cây trồng phù hợp với điều kiện sản xuất tại vùng đất nắng gió xã Bác Ái của tỉnh Khánh Hòa.

Chủ động kiểm soát điều kiện canh tác

Xã Bác Ái (tỉnh Khánh Hòa) vốn được biết đến với điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng và gió mạnh. Thế nhưng, trong những dãy nhà màng của HTX Nông nghiệp công nghệ cao Nam miền Trung (HTX Nam miền Trung), những giàn chanh dây tím, chanh dây vàng vẫn sinh trưởng tốt, cho quả đồng đều.

Anh Nguyễn Trọng Hạnh - Giám đốc HTX Nam miền Trung cho biết, năm 2019, sau khi rời một công ty giống của Đài Loan, anh về Bác Ái lập nghiệp. Thời gian đầu, HTX tập trung trồng dưa lưới, từng bước đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị.

Tuy nhiên, sau nhiều năm canh tác, thị trường dưa lưới dần có sự cạnh tranh cao, trong khi áp lực sâu bệnh và chi phí nhân công ngày càng tăng. Từ thực tế đó, HTX bắt đầu tìm kiếm cây trồng mới có hiệu quả kinh tế, đồng thời tận dụng được hệ thống nhà màng đã đầu tư.

Tháng 6 năm 2025, HTX triển khai thử nghiệm trồng chanh dây trên diện tích 1ha. Trong đó, 1.000m² trồng chanh dây tím, 9.000m² trồng chanh dây vàng (chanh khâm mật).

Theo anh Hạnh, việc đưa chanh dây vào nhà màng nhằm chủ động kiểm soát các yếu tố bất lợi của thời tiết, tạo môi trường phù hợp cho cây sinh trưởng và phát triển. Đây cũng là hướng canh tác khác với phương thức trồng chanh dây phổ biến tại một số tỉnh Tây Nguyên.

Với chanh dây tím, vườn đã bắt đầu cho thu hoạch lứa đầu, sản lượng khoảng 1,2 tấn. Quả có kích thước tương đối đồng đều, khoảng 7-10 quả/kg, đạt tiêu chuẩn loại 1 để hướng tới thị trường xuất khẩu. Mật độ trồng từ 400-450 cây/sào (1.000m²).

Theo tính toán của cán bộ kỹ thuật, tổng năng suất có thể đạt hơn 3 tấn/sào. Nếu việc kiểm soát tốt môi trường canh tác sẽ giúp nâng tỷ lệ quả loại 1, giảm lượng sản phẩm không đạt yêu cầu.

Để trồng chanh dây trong điều kiện thời tiết miền Trung, nhất là vùng đất nắng nóng như Bác Ái (Ninh Thuận cũ), đội ngũ kỹ thuật tại trang trại Sun Farm của HTX Nam miền Trung phải giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến sinh trưởng và ra hoa của cây.

Anh Nguyễn Tất Tiến, nhân viên kỹ thuật tại trang trại cho biết, khó khăn lớn là vào mùa mưa, thời gian chiếu sáng trong ngày giảm, ảnh hưởng đến quá trình phân hóa mầm hoa của giống chanh dây vàng vốn ưa sáng.

HTX từng tham khảo kỹ thuật từ các vùng trồng chanh dây ở Gia Lai, Đắk Lắk nhưng không đạt hiệu quả như mong muốn do điều kiện khí hậu khác nhau. Sau quá trình thử nghiệm, đơn vị sử dụng hệ thống đèn LED công suất 5W để bổ sung ánh sáng vào ban đêm và những ngày trời âm u.

Sau khoảng 18-20 ngày chiếu sáng bổ sung, cây bắt đầu phân hóa mầm hoa và đậu quả đồng loạt. Giải pháp này giúp HTX chủ động hơn về thời điểm ra hoa, qua đó hướng tới duy trì sản xuất quanh năm.

HTX Nam miền Trung cũng xây dựng quy trình canh tác theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Hệ thống tưới nhỏ giọt được tự động hóa, nước và dinh dưỡng được định lượng, pha trong bồn rồi đưa trực tiếp đến từng gốc cây.

Vào những ngày nắng nóng, cây được tưới hai lần vào sáng sớm và chiều muộn nhằm duy trì độ ẩm, hạn chế sốc nhiệt và tình trạng rụng quả.

Đất trồng được vun cao thành luống, tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển, đồng thời hạn chế ngập úng và các bệnh liên quan đến nấm rễ.

Hệ thống nhà màng cũng góp phần hạn chế sự xâm nhập của ruồi đục quả, rệp hút và một số loại sâu bệnh. Theo HTX, việc kiểm soát dịch hại từ đầu vụ giúp giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật, tạo điều kiện sản xuất những lô chanh có mẫu mã đồng đều, hướng tới các yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Từ mô hình thử nghiệm đến liên kết sản xuất

Không chỉ phục vụ sản xuất, mô hình trồng chanh dây trong nhà màng của HTX Nam miền Trung còn thu hút nông dân đến tham quan, tìm hiểu.

Anh Hạnh cho biết, một số người dân đã tìm đến HTX để học hỏi mô hình. So một số vùng sản xuất tại Tây Nguyên, Lâm Đồng, mô hình nhà màng tại Khánh Hòa có khả năng kiểm soát điều kiện sản xuất và rủi ro tốt.

So với dưa lưới, chanh dây được đánh giá cần ít nhân công hơn. Nếu dưa lưới cần khoảng 2 lao động/sào thì một lao động có thể chăm sóc khoảng 2 sào chanh dây.

Với mức giá cây giống hiện khoảng 20.000 đồng/cây; tổng chi phí đầu tư cho một sào khoảng 10 triệu đồng. Cây có chu kỳ khai thác từ 1,5-2 năm, với khoảng 4-6 lứa quả.

Hiện giá chanh dây vàng tươi dao động khoảng 50.000-60.000 đồng/kg. Trong khi theo tính toán của đơn vị, với mức giá khoảng 25.000 đồng/kg thì người trồng đã có lãi.

Với thành công bước đầu, HTX đang định hướng mở rộng diện tích chanh dây vàng phục vụ thị trường ăn tươi trong nước. Theo khảo sát, nếu chanh dây tím chủ yếu phục vụ chế biến và xuất khẩu, thì chanh dây vàng có thị trường tiêu thụ nội địa rộng hơn, phù hợp với hệ thống khách hàng mà HTX đã xây dựng từ thời điểm trồng dưa lưới.

Thời gian tới, HTX dự kiến trồng thêm 1ha trong nhà lưới, đồng thời nghiên cứu liên kết với các hộ đang trồng dưa lưới kém hiệu quả để chuyển đổi sang chanh dây. Theo HTX, chi phí đầu tư nhà lưới khoảng 250-300 triệu đồng/ha, thấp hơn đáng kể so với nhà màng.

Bên cạnh điều kiện sản xuất, lợi thế về giao thông, trong đó có sân bay quốc tế Cam Ranh và các tuyến cao tốc mới đưa vào khai thác, được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian vận chuyển nông sản đến các đô thị lớn như TP.HCM cũng như phục vụ xuất khẩu.

Từ mô hình thử nghiệm tại Bác Ái, việc ứng dụng nhà màng, tưới nhỏ giọt, chiếu sáng bổ sung và quy trình kiểm soát dịch bệnh đang cho thấy khả năng thích ứng của chanh dây với điều kiện sản xuất tại vùng đất khô nóng.

Đây cũng là cơ sở để HTX Nam miền Trung tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy trình và mở rộng liên kết sản xuất theo hướng nông nghiệp công nghệ cao.