Hành trình người Việt “gieo” bản sắc trên khắp thế giới

VHO - “Ngày trở về 2026 - Mùa gieo hạt” là chương trình truyền hình đặc biệt dịp Tết dành cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài và khán giả trong nước.

Lấy hình ảnh hạt thóc làm biểu tượng, chương trình kể những câu chuyện về người Việt đi xa nhưng không rời cội - những con người đang âm thầm “gieo” sự sống, tri thức, công nghệ và bản sắc Việt trên nhiều châu lục.

Lấy cảm hứng từ hình ảnh hạt thóc, biểu tượng của sự sinh sôi và khởi nguồn, chương trình Ngày trở về 2026 - Mùa gieo hạt khắc họa hành trình của những người Việt xa quê nhưng luôn hướng về nguồn cội. Họ đang lặng lẽ lan tỏa giá trị Việt bằng tri thức, công nghệ, văn hóa và những đóng góp bền bỉ trên khắp các châu lục.

Trong căn phòng mổ tại một bệnh viện ở tỉnh Cuanza Sul (Angola), điện có thể chập chờn, thiết bị có thể thiếu; thế nhưng thời gian thì không chờ. Bác sĩ Cao Văn Vinh đứng trước một ca sa dây rốn chỉ vài phút chậm trễ là sinh mạng sẽ vuột khỏi tay.

Ông đã ở nơi này hơn 10 năm, quen với những quãng đường bệnh nhân phải đi bằng xe ba bánh, quen với những ca sản giật, vỡ tử cung, những điều hiếm gặp ở quê nhà nhưng lại trở nên thường trực ở đây.

Có những đêm, ông nghe tiếng khóc em bé vọng ra từ phòng hồi sức và lặng người. Tiếng khóc ấy, giữa đất châu Phi khô gió, như một hạt mầm vừa nhú khỏi lớp đất cằn. Ông từng muốn về, nhớ nhà, nhớ con gái.

Nhưng rồi một bệnh nhân nhìn ông và nói: “Hãy giúp tôi…”. Người thầy thuốc không quay lưng trước một lời cầu cứu; và thế là, ông ở lại.

Ở một miền đất khác của châu Phi, không có tiếng khóc chào đời, mà là sự “im lặng” của đất khô nứt. TS. Vũ Văn Thoại đến Kenya trong mùa hạn. Ông nhìn thấy những đứa trẻ múc từng vũng nước cạn dưới lòng sông. Vùng đất Kibwazi chỉ toàn bụi cây và gió nóng. Ông nghĩ mình sẽ trở về tay trắng. Hai lần ươm hạt thất bại.

Đất không giữ ẩm, mưa hiếm hoi nhưng ông không bỏ cuộc. Ông dẫn nước từ con sông xa về hồ chứa, phủ xơ dừa lên hạt giống để giữ ẩm, tìm bằng được những hạt đàn hương khỏe nhất.

Nhiều năm sau, chim bắt đầu trở lại, người dân có việc làm, đất giữ được nước. Từ một hạt đàn hương nhỏ bé, một khu rừng dần hình thành. Nếu ở Angola là giữ lại sự sống trong khoảnh khắc mong manh, thì ở Kenya là gieo sự sống cho nhiều thập kỷ sau.

Cách đó nửa vòng trái đất, ở Arizona (Hoa Kỳ), không có rừng và cũng không có phòng mổ thiếu ánh sáng nhưng có những “đỉnh núi” khác. TS. Phillip Trần từng hai lần trượt nội trú tại Mỹ. Với một bác sĩ quốc tế, đó gần như là bản án kết thúc giấc mơ.

Ông đã có thể quay về, nhưng ánh mắt người mẹ trước ngày ông sang Mỹ vẫn còn đó. Từ đó, ông quyết định học lại toàn bộ chương trình y khoa từ đầu. Bây giờ, mỗi khi dẫn học trò leo núi, ông nói: “Chinh phục USMLE cũng giống như leo núi. Phải lên đến đỉnh mới thấy mình làm được.”

Ông không chỉ cứu những trái tim trong phòng cath lab, ông gieo vào thế hệ trẻ một niềm tin: “Người Việt không cần phải chứng minh mình là ai. Chỉ cần dám đi tiếp”.

Tại London (Vương quốc Anh), một phòng chiếu 150 chỗ sáng đèn. Những bộ phim Việt Nam từng nằm yên trong kho lưu trữ được chiếu lên màn ảnh. Đạo diễn Huỳnh Vân Tuyết, lớn lên giữa Hong Kong cinema (Trung Quốc) và Hollywood (Hoa Kỳ), từng không có Việt Nam trong “vũ trụ điện ảnh” tuổi thơ mình.

Chị trở về Việt Nam nghiên cứu. Những thước phim đen trắng mở ra một “cánh cửa”. Người Việt trong phim không còn là phông nền của lịch sử, mà là trung tâm câu chuyện. Chị mang những thước phim ấy trở lại Anh. Và khán giả, cả Việt lẫn Anh ngồi kín rạp. Một hạt giống văn hóa được gieo giữa sương mù London.

Ở lâu đài Dunskey (Scotland), phở được nấu bằng thịt nai. Tôm hùm được ăn cùng nước sốt canh chua. Anne Orr Ewing, mang dòng máu Việt, không biến lâu đài thành khách sạn. Chị gọi đó là một không gian “chia sẻ”.

“Chia sẻ”  không chỉ là thức ăn, mà là ký ức và tinh thần. Giữa những bức chân dung quý tộc Anh từ năm 1903, mùi nước mắm hòa vào rượu vang. Hai nền văn hóa không đối lập, chúng giao thoa.

Ở Burgess Hill, cô bé Diana Ngọc Anh 10 tuổi tập từng dấu tiếng Việt, từng luyến láy ví giặm. Ở trường, em nói tiếng Anh. Ở nhà, bố mẹ dạy em nhớ mình là người Việt.

Một ngày, em đứng trước lớp, mặc áo dài, giải thích về hoa sen và dạy bạn bè đọc tên Hồ Chí Minh. Dân ca xứ Nghệ, từng vang lên bên bờ sông Lam (Nghệ An) giờ vang giữa sân trường Anh. Hạt giống ấy được gieo từ bữa cơm gia đình.

Mùa gieo hạt không chỉ là một chương trình truyền hình dịp Tết. Đó là lời nhắn gửi rằng dù ở đâu, người Việt vẫn đang lặng lẽ gieo những hạt mầm của trách nhiệm, tri thức và tình yêu quê hương - để một ngày, những hạt mầm ấy lớn thành rừng.