Phong Nha - Kẻ Bàng và khát vọng phát triển xanh

VHO - Sau hai lần được vinh danh là Di sản thiên nhiên thế giới, UNESCO vừa chính thức công nhận Phong Nha - Kẻ Bàng là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới lần nữa khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của vùng di sản, mà còn mở ra một chặng đường mới, nơi bảo tồn thiên nhiên phải song hành với phát triển sinh kế cộng đồng và tăng trưởng bền vững.

Không chỉ là một danh hiệu

Việc Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển UNESCO (MAB-ICC) tại Paraguay thông qua hồ sơ Phong Nha - Kẻ Bàng đã đưa vùng đất này chính thức gia nhập Mạng lưới các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới. Đây là lần thứ ba UNESCO vinh danh Phong Nha - Kẻ Bàng sau các danh hiệu Di sản thiên nhiên thế giới năm 2003 và năm 2015.

Nếu danh hiệu Di sản thiên nhiên thế giới tập trung vào những giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học thì Khu Dự trữ sinh quyển thế giới lại đặt trọng tâm vào mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên. Đây cũng chính là triết lý cốt lõi của Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) mà UNESCO theo đuổi trên phạm vi toàn cầu.

Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cho biết, danh hiệu mới tiếp tục khẳng định những giá trị nổi bật về đa dạng sinh học, hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi, cảnh quan thiên nhiên đặc sắc cùng các giá trị địa chất, địa mạo mang tầm quốc tế của Phong Nha - Kẻ Bàng. Đồng thời, đây cũng là sự ghi nhận đối với những nỗ lực lâu dài của Việt Nam trong công tác bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững.

Theo hồ sơ được UNESCO phê duyệt, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng có diện tích hơn 515.000ha, gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp, với hơn 159.000 người dân đang sinh sống. Điều đó cho thấy đây không chỉ là câu chuyện của những cánh rừng nguyên sinh hay các hệ thống hang động kỳ vĩ, mà còn là câu chuyện của cộng đồng cư dân đang gắn bó với thiên nhiên mỗi ngày.

Giữ rừng để phát triển bền vững

Trong nhiều năm qua, Phong Nha - Kẻ Bàng không chỉ được biết đến là “vương quốc hang động” của thế giới mà còn là nơi lưu giữ một trong những hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi tiêu biểu nhất khu vực Đông Nam Á. Hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm đang được bảo tồn tại đây, trong đó có nhiều loài đặc hữu và nguy cấp cần được ưu tiên bảo vệ.

Tuy nhiên, theo tinh thần của UNESCO, bảo tồn không đồng nghĩa với đóng cửa thiên nhiên. Giá trị lớn nhất của một khu dự trữ sinh quyển chính là tạo ra sự cân bằng giữa bảo vệ tài nguyên và phát triển sinh kế cho người dân địa phương.

Ông Phạm Hồng Thái cho rằng, danh hiệu mới sẽ tạo thêm động lực để địa phương tăng cường quản lý tài nguyên thiên nhiên, đồng thời đẩy mạnh các mô hình phát triển du lịch bền vững, nâng cao đời sống người dân vùng đệm và vùng chuyển tiếp. Đây là hướng đi giúp người dân trở thành những người trực tiếp hưởng lợi từ công tác bảo tồn, thay vì chỉ là đối tượng thụ hưởng, góp phần tăng cường liên kết vùng và thúc đẩy phát triển kinh tế đông-tây của tỉnh Quảng trị trong thời gian tới.

Nhìn từ thực tế, những năm gần đây, nhiều sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm thiên nhiên đã được hình thành xung quanh vùng di sản. Không ít người dân đã chuyển từ khai thác tài nguyên tự nhiên sang cung cấp dịch vụ du lịch, lưu trú, vận chuyển, hướng dẫn trải nghiệm hay phát triển các sản phẩm bản địa.

Đó cũng là cách mà những cánh rừng được bảo vệ tốt hơn. Khi giá trị của thiên nhiên được chuyển hóa thành sinh kế bền vững, người dân sẽ trở thành những “người gác rừng” tự nguyện và hiệu quả nhất.

Từ niềm tự hào đến khát vọng vươn xa

Danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới mở ra cho Phong Nha - Kẻ Bàng nhiều cơ hội mới về hợp tác quốc tế, nghiên cứu khoa học, bảo tồn đa dạng sinh học và trao đổi kinh nghiệm quản lý với các khu dự trữ sinh quyển trên toàn thế giới.

Không phải ngẫu nhiên mà hồ sơ đề cử của Phong Nha - Kẻ Bàng được các chuyên gia quốc tế đánh giá cao. Trước khi được trình Hội đồng MAB-ICC xem xét, hồ sơ đã nhận được sự đánh giá tích cực từ Ủy ban Tư vấn quốc tế về Khu Dự trữ sinh quyển của UNESCO nhờ hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi đặc sắc, mức độ đa dạng sinh học cao và khả năng kết nối giữa bảo tồn với phát triển bền vững.

Trong tương lai, Phong Nha - Kẻ Bàng được kỳ vọng sẽ tiếp tục trở thành một trung tâm nghiên cứu quan trọng về đa dạng sinh học, địa chất và hang động của khu vực. Những phát hiện mới về hệ động, thực vật hay các giá trị địa chất độc đáo không chỉ làm giàu thêm kho tàng tri thức khoa học mà còn góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam trên bản đồ bảo tồn thiên nhiên.

Từ một vùng đất từng được biết đến bởi những cánh rừng nguyên sinh và hệ thống hang động kỳ vĩ, Phong Nha - Kẻ Bàng hôm nay đang bước vào một hành trình mới. Hành trình ấy không chỉ hướng tới việc giữ gìn những giá trị thiên nhiên vô giá cho các thế hệ mai sau, mà còn xây dựng một mô hình phát triển nơi con người và thiên nhiên cùng tồn tại, cùng phát triển và cùng được hưởng lợi.

Danh hiệu UNESCO là niềm tự hào. Nhưng hơn thế, đó là lời nhắc nhở về một trách nhiệm lớn lao: giữ gìn những giá trị đặc biệt của Phong Nha - Kẻ Bàng để vùng đất này tiếp tục là biểu tượng của phát triển xanh, của sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên trong thế kỷ XXI.