Vì sao người trẻ Việt ngày càng kết hôn muộn và sinh ít con?

VHO - Người trẻ Việt Nam đang có xu hướng kết hôn muộn và sinh ít con do áp lực kinh tế, thay đổi quan niệm sống và ưu tiên sự nghiệp, đặt ra thách thức lớn cho công tác dân số.

Những năm gần đây, xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con trong giới trẻ Việt Nam ngày càng rõ rệt, đặc biệt tại các đô thị lớn. Đây không chỉ là thay đổi về lối sống mà còn phản ánh những biến động sâu sắc về kinh tế, xã hội và chính sách dân số.

Cơ sở pháp lý và định hướng chính sách dân số

Hiện nay, chính sách dân số Việt Nam đang được hoàn thiện thông qua việc ban hành Luật Dân số, thay thế các quy định trước đây. Luật này đã được Quốc hội thông qua ngày 10.12.2025 và sẽ có hiệu lực từ 1.7.2026.

Song song đó, định hướng dân số vẫn dựa trên Nghị quyết 21-NQ/TW về công tác dân số (ban hành năm 2017), trong đó nhấn mạnh mục tiêu duy trì mức sinh thay thế và thích ứng với già hóa dân số.

Các chính sách mới đang được đề xuất và từng bước triển khai trong giai đoạn 2025-2030 nhằm khuyến khích kết hôn, sinh con và hỗ trợ gia đình trẻ, phù hợp với bối cảnh mức sinh đang giảm.

Xu hướng kết hôn muộn ngày càng rõ rệt

Theo số liệu gần đây, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt đã tăng lên khoảng 27,3 tuổi. Điều này cho thấy người trẻ ngày càng trì hoãn việc lập gia đình.

Nguyên nhân chính đến từ sự thay đổi trong nhận thức:

• Hôn nhân không còn là “bắt buộc”, mà là một lựa chọn cá nhân

• Người trẻ ưu tiên trải nghiệm, phát triển bản thân và sự nghiệp

• Chỉ kết hôn khi cảm thấy “đủ điều kiện và sẵn sàng”

Áp lực kinh tế là yếu tố quyết định

Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến người trẻ trì hoãn hôn nhân và sinh con là gánh nặng tài chính.

Các yếu tố tác động trực tiếp gồm:

• Thu nhập chưa ổn định

• Chi phí sinh hoạt ngày càng tăng

• Giá nhà ở cao

• Chi phí nuôi dạy con lớn

Nhiều khảo sát cho thấy thu nhập, việc làm và nhà ở là 3 yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định kết hôn và sinh con.

Bộ Y tế cũng nhận định áp lực kinh tế, chi phí nuôi con và nhà ở là nguyên nhân khiến nhiều người trẻ “ngại cưới, ngại sinh”.

Ưu tiên sự nghiệp và giáo dục

Quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế khiến:

• Thời gian học tập kéo dài hơn

• Áp lực cạnh tranh việc làm cao

• Người trẻ tập trung xây dựng sự nghiệp trước khi lập gia đình

Đặc biệt, phụ nữ ngày càng tham gia sâu vào thị trường lao động, dẫn đến xu hướng:

• Sinh con muộn hơn (trung bình khoảng 28-29 tuổi)

• Giảm số con để cân bằng giữa công việc và gia đình

Thay đổi quan niệm sống và giá trị gia đình

Quan niệm về hôn nhân và con cái đang thay đổi rõ rệt:

• Hôn nhân không còn là “đích đến bắt buộc”

• Một số người lựa chọn độc thân hoặc không sinh con

• Xu hướng “sống cho bản thân” gia tăng

Nhiều người trẻ cho rằng việc lập gia đình chỉ nên diễn ra khi:

• Có tài chính ổn định

• Có thời gian chăm sóc con

• Đảm bảo chất lượng cuộc sống

Thiếu hỗ trợ xã hội cho gia đình trẻ

Một nguyên nhân quan trọng khác là hệ thống hỗ trợ gia đình còn hạn chế:

• Thiếu nhà ở giá phù hợp

• Chi phí giáo dục, y tế cao

• Thiếu chính sách hỗ trợ nuôi con dài hạn

Các chuyên gia nhận định, cần kết hợp chính sách dân số với nhà ở, việc làm, phúc lợi xã hội để khuyến khích sinh con.

Hệ lụy nếu xu hướng kéo dài

Việc kết hôn muộn và sinh ít con đang khiến mức sinh của Việt Nam giảm xuống dưới mức thay thế (2,1 con/phụ nữ).

Nếu xu hướng này tiếp diễn, Việt Nam có thể đối mặt với:

• Già hóa dân số nhanh

• Thiếu hụt lực lượng lao động

• Suy giảm quy mô dân số trong tương lai

Cần chính sách mạnh để “giữ chân” người trẻ

Trước thực trạng này, các cơ quan chức năng đang nghiên cứu nhiều giải pháp như:

• Hỗ trợ tài chính khi sinh con

• Chính sách nhà ở cho gia đình trẻ

• Giảm thuế, tăng phúc lợi nuôi con

• Cải thiện môi trường làm việc - gia đình

Mục tiêu là giúp người trẻ tự tin kết hôn và sinh đủ con, góp phần duy trì cơ cấu dân số bền vững.