Vì sao học sinh ngày càng né môn Khoa học Tự nhiên?

VHO - Tỉ lệ học sinh chọn tổ hợp Khoa học Tự nhiên trong kỳ thi THPT 2026 giảm mạnh, có nơi chỉ còn 4%, dấy lên lo ngại về xu hướng lệch hướng trong lựa chọn môn học.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 đang ghi nhận một xu hướng đáng chú ý khi ngày càng nhiều học sinh không còn mặn mà với các môn Khoa học Tự nhiên như Vật lý, Hóa học, Sinh học. Tại một số trường trung học phổ thông, tỉ lệ lựa chọn tổ hợp này giảm mạnh xuống mức rất thấp.

Đơn cử, tại một trường THPT ở Bắc Ninh, chỉ khoảng 4% học sinh (28/680 em) đăng ký tổ hợp Khoa học Tự nhiên, giảm một nửa so với năm trước. Trong khi đó, các môn Khoa học Xã hội lại chiếm ưu thế áp đảo.

Xu hướng này không phải mới xuất hiện mà đã kéo dài trong nhiều năm. Thống kê kỳ thi năm 2025 cho thấy Lịch sử có gần 500.000 thí sinh lựa chọn, đứng đầu trong các môn thi tự chọn, tiếp theo là Địa lý với hơn 494.000 thí sinh. Ngược lại, các môn tự nhiên như Vật lý, Hóa học có số lượng thí sinh thấp hơn đáng kể.

Ở nhiều địa phương, tỉ lệ học sinh chọn các môn tự nhiên chỉ dao động dưới 40%, thậm chí một số nơi chỉ còn vài phần trăm học sinh chọn Sinh học. Điều này cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt trong xu hướng học tập và định hướng thi cử.

Vì sao học sinh ngày càng né môn tự nhiên?

Nguyên nhân của hiện tượng này đến từ nhiều yếu tố, trong đó đáng chú ý là sự thay đổi trong cách tổ chức kỳ thi và phương thức xét tuyển đại học.

Từ năm 2025, học sinh được phép lựa chọn môn thi linh hoạt thay vì phải theo một tổ hợp cố định. Điều này khiến nhiều em ưu tiên các môn dễ đạt điểm cao để tối đa hóa cơ hội xét tốt nghiệp và tuyển sinh, thay vì chọn các môn tự nhiên vốn có độ khó cao và tính phân loại mạnh.

Bên cạnh đó, việc các trường đại học mở rộng phương thức tuyển sinh như xét học bạ, đánh giá năng lực hay xét tuyển kết hợp cũng làm giảm vai trò của các tổ hợp truyền thống như A00 hay B00. Học sinh vì thế không còn bị “ràng buộc” phải học tốt các môn tự nhiên để vào đại học như trước.

Xu hướng chọn ngành nghề cũng góp phần quan trọng. Các lĩnh vực như kinh tế, truyền thông, luật, ngôn ngữ đang thu hút đông đảo thí sinh nhờ cơ hội việc làm đa dạng và thu nhập hấp dẫn hơn. Trong khi đó, các ngành khoa học cơ bản lại đòi hỏi thời gian đào tạo dài, cơ hội nghề nghiệp chưa rõ ràng, khiến nhiều học sinh e ngại.

Nguy cơ thiếu hụt nhân lực STEM trong tương lai

Sự suy giảm lựa chọn các môn Khoa học Tự nhiên không chỉ là vấn đề trước mắt của kỳ thi, mà còn đặt ra thách thức lớn đối với chiến lược phát triển nguồn nhân lực.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển công nghệ cao, nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực khoa học – kỹ thuật ngày càng lớn. Tuy nhiên, nếu xu hướng “quay lưng” với các môn tự nhiên tiếp tục kéo dài, số lượng sinh viên theo học các ngành STEM có thể giảm mạnh trong những năm tới.

Điều này có nguy cơ ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đặc biệt trong các ngành đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao.

Bài toán đặt ra cho ngành giáo dục là làm sao vừa đảm bảo quyền lựa chọn của học sinh, vừa có chính sách đủ mạnh để khuyến khích theo đuổi các lĩnh vực khoa học tự nhiên. Nếu không có giải pháp kịp thời, sự lệch pha trong lựa chọn môn học hôm nay có thể trở thành “điểm nghẽn” của nguồn nhân lực trong tương lai.