TP.HCM trao cơ hội, đặt hàng nhiệm vụ trường đại học

VHO - TP.HCM khẳng định vai trò trung tâm của đại học (ĐH), sẵn sàng trao cơ hội, đặt hàng nhiệm vụ gắn với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển đô thị.

Tại Hội nghị Hội đồng Hiệu trưởng các trường ĐH trên địa bàn TP.HCM, do UBND TP tổ chức cuối tuần qua với chủ đề “Phát huy vai trò của Hội đồng Hiệu trưởng các trường ĐH đối với vùng ‘siêu đô thị’ TP.HCM: Kết nối – Hội nhập – Đổi mới sáng tạo”, ông Nguyễn Văn Được – Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP.HCM, Chủ tịch Hội đồng Hiệu trưởng các trường ĐH TP.HCM khẳng định: “Không có hệ thống trường ĐH mạnh thì không thể có một Thành phố cạnh tranh toàn cầu”.

Trường ĐHcần được đặt ở vị trí trung tâm của tiến trình phát triển

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, TP.HCM đang đứng trước một thời điểm mang tính bản lề, đòi hỏi những quyết sách mang tầm chiến lược cho chặng đường phát triển tiếp theo. Trong nhiều năm, Thành phố chủ yếu phát triển theo chiều rộng; tuy nhiên, mô hình này dần chạm ngưỡng nếu không có giải pháp đột phá.

Con đường phía trước đòi hỏi TP.HCM phải dựa chủ yếu vào tri thức, KH&CN, đổi mới sáng tạo và phát huy tối đa nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây chính là động lực cốt lõi cho phát triển trong giai đoạn tới, đồng thời là “chìa khóa” để TP.HCM thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình.

“Không có hệ thống các trường đại học mạnh thì không thể xây dựng năng lực cạnh tranh toàn cầu. Và nếu thiếu sự tham gia chủ động của đội ngũ nhà khoa học, thiếu cơ chế hợp tác thực chất giữa chính quyền – đại học – doanh nghiệp, thì KH&CN sẽ rất khó chuyển hóa thành tăng trưởng kinh tế”, Chủ tịch Nguyễn Văn Được nói.

Chủ tịch UBND TP cũng thông tin, TP.HCM đang tập trung triển khai mạnh mẽ các chủ trương lớn của Trung ương về phát triển KH&CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Song song đó, Thành phố thực hiện hiệu quả Nghị quyết 68, đưa kinh tế tư nhân trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, các chiến lược này chỉ có thể đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả khi các trường ĐH được đặt ở vị trí trung tâm của tiến trình phát triển, với vai trò là chủ thể dẫn dắt tri thức, đồng thời là “nguồn năng lượng thực thi” cho các quyết sách của thành phố.

Nói về yêu cầu cụ thể đối với hệ thống ĐH, ông Nguyễn Văn Được cho rằng điều đầu tiên thành phố mong muốn là nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn chặt với nhu cầu thực tiễn. Theo ông, dù KH&CN có phát triển đến đâu thì con người vẫn là yếu tố quyết định, bởi mọi công nghệ đều do con người tạo ra và vận hành.

Do đó, trường ĐH cần đào tạo những thế hệ nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn, mà còn có tư duy toàn cầu, khả năng thích ứng nhanh trước biến động và làm chủ các công nghệ mới; đồng thời hiểu rõ thành phố đang cần gì để khoa học thực sự đi vào đời sống.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Văn Được nhấn mạnh khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo phải hiện diện thực chất trong mọi lĩnh vực đô thị. Trước những bài toán lớn như ô nhiễm, ngập nước, ùn tắc giao thông…, TP.HCM cần sự tham gia trực tiếp của các trường ĐH trong nghiên cứu, tư vấn và triển khai giải pháp.

Chủ tịch UBND TP.HCM kỳ vọng hội nghị sẽ thúc đẩy chuyển biến rõ rệt trong phối hợp giữa thành phố, ĐH và doanh nghiệp, cần rời bỏ cách làm mang tính hình thức, dừng lại ở báo cáo và cam kết chung sang cơ chế “đặt hàng – hợp tác – chịu trách nhiệm”, với yêu cầu cụ thể về sản phẩm, chất lượng, tiến độ và đơn vị thực hiện.

“TP.HCM sẵn sàng đồng hành, tạo điều kiện về cơ chế, chính sách và nguồn lực cho những đơn vị tiên phong, chủ động tham gia giải quyết các bài toán phát triển”, Chủ tịch Nguyễn Văn Được khẳng định.

Thúc đẩy liên kết vùng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Theo ông Lâm Đình Thắng – Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM, trong thời gian qua, TP.HCM đã bước đầu hình thành hệ sinh thái hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, thể hiện qua nhiều mô hình và chương trình cụ thể.

Cơ chế đặt hàng nghiên cứu của Thành phố đã kết nối các viện, trường với doanh nghiệp trong giải quyết các bài toán thực tiễn; nhiều nhiệm vụ KH&CN cấp Thành phố được giao cho doanh nghiệp làm chủ trì, hướng tới thương mại hóa sản phẩm.

Những kết quả này cho thấy xu hướng gắn kết giữa khu vực công, khối ĐH và doanh nghiệp đang hình thành rõ nét hơn, tạo nền tảng để triển khai hiệu quả Nghị quyết 57 trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, yêu cầu thực tiễn đặt ra cũng rất lớn.

Cơ chế phối hợp giữa ba chủ thể vẫn chưa ổn định; các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư R&D còn hạn chế; hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu mới ở quy mô nhỏ; trong khi các trường đại học vẫn thiếu nguồn lực và cơ chế đủ mạnh để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo mở.

Việc Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo có hiệu lực từ tháng 10.2025 mở ra hành lang pháp lý mới, nhưng đồng thời đòi hỏi TP.HCM phải chủ động đề xuất cơ chế thí điểm phù hợp, phát huy được đặc thù năng động của Thành phố.

Trong bối cảnh đó, Hội đồng Hiệu trưởng các trường ĐH TP.HCM có thể trở thành hạt nhân điều phối trong mô hình “ba nhà”. Hội đồng không chỉ là diễn đàn học thuật mà còn là thiết chế tập hợp trí tuệ, liên kết các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Thông qua Hội đồng, các trường có thể chia sẻ nguồn lực, phối hợp nghiên cứu liên ngành, đồng thời tham gia tư vấn chính sách cho Thành phố về đào tạo, phát triển nhân lực KH&CN, cũng như cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Hội đồng Hiệu trưởng, nếu được tổ chức và vận hành linh hoạt, hoàn toàn có thể trở thành đầu mối học thuật – công nghệ của TP.HCM, giúp Nhà nước hoạch định chính sách sát thực tiễn và doanh nghiệp tiếp cận nhanh hơn với nguồn tri thức đại học.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc ĐH Quốc gia TP.HCM cho rằng những thách thức hiện nay của Thành phố và vùng Đông Nam Bộ mang tính liên vùng, không thể giải quyết bởi từng địa phương đơn lẻ.

Ví dụ câu chuyện biến đổi khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long nhưng hệ quả lan tỏa qua các vùng lân cận, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng về nông sản, lương thực. Ví dụ ách tắc logistics, thiếu hụt năng lượng hay áp lực đô thị hóa đều có tác động lan tỏa, đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa TP.HCM và các địa phương trong vùng.

Trong bối cảnh không gian phát triển của Thành phố ngày càng hạn hẹp, liên kết vùng sẽ mở rộng dư địa thí điểm công nghệ, gia tăng nguồn dữ liệu cho R&D và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kinh tế tri thức. “Liên kết vùng sẽ là đòn bẫy nâng cấp chuỗi giá trị và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo”, GS Thanh Mai nhấn mạnh.

Theo GS Thanh Mai, với vai trò là một trong bốn ĐH trọng điểm quốc gia, ĐH Quốc gia TP.HCM đang được giao những nhiệm vụ rất cụ thể và cũng thách thức, từ gia tăng công bố quốc tế, phát triển sáng chế công nghệ lõi đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu… 

“Chính vì vậy hoạt động về đổi mới sáng tạo thì chúng tôi nhận thức được đây là câu chuyện mà tất cả các bên liên quan chúng ta phải cùng tham gia thì Nghị quyết 57 mới hiện thực hóa được”, GS Mai nói.

Chủ tịch UBND TP Nguyễn Văn Được  nhấn mạnh, hệ thống các trường ĐH của TP.HCM không thiếu năng lực, không thiếu tâm huyết, không thiếu khát vọng cống hiến. Vấn đề đặt ra không phải là “có làm được hay không”, mà là “sẽ cùng làm như thế nào” để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển của Thành phố. 

Theo ông, TP.HCM đã đạt đến ngưỡng phát triển theo chiều rộng, buộc phải chuyển sang mô hình tăng trưởng chiều sâu, dựa trên tri thức, KH&CN và đổi mới sáng tạo. Đây là yêu cầu cấp bách, không cho phép sự chậm trễ.

“Thành phố không thể bứt phá nếu thiếu vai trò dẫn dắt của các trường ĐH và hệ thống ĐH cũng sẽ không phát huy hết giá trị cốt lõi của mình nếu đứng ngoài những bài toán thực tiễn của Thành phố.

Thành phố khẳng định sẵn sàng trao cơ hội, đặt hàng nhiệm vụ và gửi trọn niềm tin vào hệ thống ĐH, đi kèm yêu cầu cao về tiến độ và hiệu quả thực chất, được đo lường bằng sản phẩm và đóng góp cụ thể cho phát triển, Chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh.