Thi tốt nghiệp THPT 2026: Ổn định hình thức, siết đánh giá năng lực

VHO - Kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tiếp tục tổ chức theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giữ định hướng đánh giá năng lực như năm 2025. Tuy nhiên, dự thảo mới đã đưa ra một số điều chỉnh đáng chú ý về tổ chức và định hướng ra đề, trong đó có bài thi ngoại ngữ.

Theo GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lí chất lượng giáo dục, đề thi và phương thức đánh giá cơ bản không thay đổi so với năm trước. Điều đó đồng nghĩa cấu trúc bài thi ngoại ngữ vẫn duy trì hình thức trắc nghiệm với các dạng câu hỏi quen thuộc như lựa chọn đáp án đúng, đúng/sai và trả lời ngắn.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý nằm ở cách phân bổ thang điểm: thay vì chia đều cho mỗi câu, đề thi áp dụng thang điểm phân hóa, giúp tăng khả năng nhận diện năng lực thực chất của thí sinh.

Ma trận đề thi tiếp tục bảo đảm tỉ lệ câu hỏi ở mức độ biết và hiểu để phục vụ mục tiêu xét tốt nghiệp, đồng thời tăng cường câu hỏi vận dụng.

Với môn ngoại ngữ, điều này thể hiện ở các câu hỏi yêu cầu thí sinh xử lí tình huống giao tiếp, đọc hiểu văn bản có tính ứng dụng trong đời sống, khoa học và xã hội, thay vì chỉ kiểm tra ngữ pháp đơn lẻ. Định hướng này phù hợp với mục tiêu đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ trong bối cảnh thực tiễn.

Năm 2026 cũng là năm đầu tiên kì thi chỉ áp dụng duy nhất theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thí sinh tự do học chương trình cũ sẽ không có đề riêng mà phải ôn tập theo cấu trúc mới. Điều này buộc nhóm thí sinh này phải làm quen với cách đặt câu hỏi thiên về năng lực, thay vì học theo dạng đề cũ.

Một nội dung liên quan trực tiếp đến môn ngoại ngữ là quy định miễn thi. Thí sinh có chứng chỉ hợp lệ hoặc thuộc đội tuyển quốc gia vẫn được miễn thi ngoại ngữ. Tuy nhiên, điểm miễn thi không được quy đổi vào điểm xét tốt nghiệp. Nếu muốn sử dụng điểm ngoại ngữ để xét tuyển đại học, thí sinh vẫn phải tham dự bài thi như bình thường.

Đồng thời, việc bỏ cộng điểm khuyến khích từ chứng chỉ nghề, tin học, ngoại ngữ đối với mọi thí sinh cũng tạo mặt bằng cạnh tranh đồng đều hơn giữa các hệ đào tạo.

Đáng chú ý, lộ trình thi trên máy tính sẽ được thử nghiệm trong năm 2026 với quy mô khoảng 100.000 thí sinh. Đây là bước chuẩn bị quan trọng nhằm hoàn thiện ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và kiểm tra hạ tầng công nghệ trước khi triển khai rộng rãi từ năm 2027.

Với đặc thù là môn trắc nghiệm, ngoại ngữ được xem là một trong những môn phù hợp để chuyển sang hình thức thi trên máy. Khi áp dụng rộng rãi, hình thức này có thể giúp rút ngắn thời gian chấm thi, tăng tính bảo mật và linh hoạt trong tổ chức.

Kì thi dự kiến diễn ra sớm hơn thường lệ và được tổ chức trong 3 buổi gồm Toán, Ngữ văn và một bài thi tự chọn gồm hai môn. Thí sinh lớp 12 bắt buộc thi Toán, Ngữ văn và lựa chọn hai môn còn lại. Nội dung đề chủ yếu thuộc chương trình lớp 12, có một phần kiến thức lớp 10 và 11.

Ngoài những thay đổi về cấu trúc đánh giá, quy trình tổ chức cũng được tinh giản. Giấy báo dự thi và Thẻ dự thi được tích hợp thành một loại giấy tờ; Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời và Giấy chứng nhận kết quả thi cũng được gộp chung. Toàn bộ giấy tờ do trường phổ thông nơi thí sinh nộp hồ sơ cấp phát và lưu trữ.

Bên cạnh đó, công tác thanh tra được chuyển giao về Thanh tra Chính phủ và thanh tra cấp tỉnh để tăng tính độc lập. Đề thi tiếp tục được vận chuyển qua hệ thống đường truyền mã hóa của Ban Cơ yếu Chính phủ, các khu vực bảo quản đề và bài thi được giám sát bằng camera 24/24.

Thời gian xử lí phúc khảo được rút ngắn để công bố kết quả sớm hơn, phục vụ tuyển sinh. Những bài thi thay đổi điểm sau phúc khảo sẽ được tổ chức đối thoại nhằm bảo đảm minh bạch.

Nhìn tổng thể, cấu trúc đề ngoại ngữ năm 2026 không thay đổi về hình thức nhưng điều chỉnh rõ rệt về chiều sâu đánh giá. Trọng tâm chuyển từ kiểm tra kiến thức rời rạc sang đo lường khả năng sử dụng ngôn ngữ trong thực tế, đồng thời chuẩn bị cho bước chuyển sang thi trên máy tính.

Kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 vì thế không chỉ là một mốc xét tốt nghiệp mà còn phản ánh xu hướng đánh giá năng lực trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục.