Siêu El Niño: Việt Nam và Đông Nam Á đối mặt những rủi ro nào?

VHO - El Niño đang ở ngưỡng mạnh và được dự báo tiếp tục duy trì ở mức mạnh đến rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn, đặt ra thách thức lớn đối với an ninh lương thực và đời sống người dân.

Giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12.2026, xác suất El Niño đạt cường độ mạnh khoảng 98% và có khả năng tiếp tục duy trì trong những tháng đầu năm 2027 trước khi suy yếu dần.

Tại Việt Nam, El Niño thường làm giảm lượng mưa và tăng nền nhiệt. Dự báo từ nay đến cuối năm, lượng mưa tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ có thể giảm 20-40% so với trung bình nhiều năm. Những tháng đầu năm 2027, nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Nguồn nước được dự báo chịu sức ép lớn khi dòng chảy trên nhiều lưu vực sông trong giai đoạn 2026-2027 có thể thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo nhiều khu vực trên toàn quốc có thể hứng chịu các đợt hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027.

Tác động của El Niño diễn ra rõ rệt tại nhiều khu vực của Đông Nam Á. Tại Indonesia, cơ quan khí tượng nước này dự báo mùa mưa năm 2026 đến muộn tại khoảng 61% diện tích lãnh thổ. Điều đó đồng nghĩa với việc mùa khô kéo dài, góp phần làm trầm trọng thêm các vụ cháy rừng và tác động tiêu cực đến nhiều cây trồng chủ lực.

Các tổ chức nông nghiệp Indonesia cho biết sản lượng ca cao trong cao điểm thu hoạch tháng 8-9 giảm 15% so với tháng 6, sản lượng mía bình quân năm nay ước tính giảm 25%.

Ngoài ra, sản lượng lúa năm 2027 có thể giảm 10%, còn sản lượng dầu cọ dự báo giảm khoảng 2-8% do ảnh hưởng của hạn hán.

Tại lưu vực sông Mekong, dòng chảy thấp gây khó khăn cho các cộng đồng phụ thuộc vào nguồn nước phục vụ đánh bắt thủy sản và sản xuất nông nghiệp. Việt Nam và Thái Lan nằm trong nhóm các nước xuất khẩu gạo lớn chịu tác động, trong khi Indonesia và Malaysia cung cấp khoảng 85% dầu cọ của thế giới.

Kinh nghiệm từ đợt El Niño 2023-2024 cho thấy các chính phủ từng có thể giảm bớt tác động đối với nông nghiệp bằng cách điều chỉnh lịch gieo trồng và quản lý nguồn nước.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo những biện pháp này có thể không đủ trước quy mô của đợt El Niño mới này, khiến an ninh lương thực cần được nhìn nhận như một vấn đề an ninh quốc gia.