“Sau gần nửa thế kỷ, em tôi đã về nhà”

VHO - Sau gần 48 năm xa quê, liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng đã được đón về đất mẹ trong vòng tay người thân. Ngày 12.6.2026, tại Nghĩa trang liệt sĩ phường Nguyễn Trãi (TP. Hải Phòng), lễ đón nhận, bàn giao và an táng hài cốt liệt sĩ được tổ chức trang nghiêm. Giữa làn khói hương trầm mặc, những người có mặt thành kính tưởng nhớ người chiến sĩ đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Trước đó, ngày 9.6, tại Nghĩa trang liệt sĩ Đồi 82 (xã Tân Biên, tỉnh Tây Ninh), Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ tỉnh Tây Ninh phối hợp với Văn phòng Cơ quan đại diện Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam tại TP.HCM cùng gia đình tổ chức lễ cất bốc, di chuyển hài cốt liệt sĩ về Hải Phòng.

Cuộc hội ngộ sau gần nửa thế kỷ chờ đợi cũng mở ra câu chuyện về một gia đình nhiều năm đi tìm người thân và những chuyến tàu nghĩa tình chuyên chở khát vọng đoàn viên của biết bao gia đình liệt sĩ.

Gần nửa thế kỷ đợi ngày đón em

Liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng sinh năm 1958, quê xã Bắc An, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Hưng (nay thuộc thành phố Hải Phòng). Trong quân ngũ, ông là Thượng sĩ, Tiểu đội trưởng thuộc Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 66. Ngày 11.12.1978, khi mới 20 tuổi, ông hy sinh trong khi làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Sau đó, phần mộ của liệt sĩ được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Đồi 82 (Tây Ninh), nơi yên nghỉ của hàng chục nghìn liệt sĩ đã ngã xuống trong các cuộc kháng chiến và chiến tranh bảo vệ biên giới.

Gần 48 năm sau ngày hy sinh, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng được đưa từ Tây Ninh ra Bắc trên chuyến tàu SE12, rồi tiếp tục hành trình bằng ô tô để an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ phường Nguyễn Trãi, thành phố Hải Phòng. Đồng hành suốt chặng đường ấy là cụ Trần Đức Huy, anh cả của liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng. Do từ nhỏ sống cùng gia đình bên ngoại nên cụ Huy mang họ Trần theo họ mẹ. Cùng đi với cụ còn có người con rể trong gia đình.

Ngày 11.6.2026, tại Ga Hà Nội, lễ đón nhận hài cốt liệt sĩ được tổ chức trong không khí trang nghiêm. Chỉ còn hơn một giờ đồng hồ nữa là em trai sẽ về đến nhà, với cụ Trần Đức Huy, đó là quãng đường cuối cùng của một cuộc chờ đợi đã kéo dài gần nửa thế kỷ. Ở tuổi 87, là bệnh binh 71%, thương binh 3/4 và đã hỏng một bên mắt, cụ vẫn theo đoàn từ Tây Ninh ra Hà Nội. Sau hành trình hàng nghìn cây số, người anh cả ngồi lặng bên linh cữu em trai, thấp thỏm chờ giờ về quê.

Cụ Huy là anh cả trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng nhưng cũng chịu nhiều mất mát bởi chiến tranh. Trong ba người em trai đã mất của ông có hai người là liệt sĩ; bố vợ và em vợ cũng là liệt sĩ, còn mẹ vợ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Nhắc đến người em trai hy sinh khi mới ngoài đôi mươi, giọng cụ Huy chùng xuống nghẹn ngào. Nguyễn Xuân Hồng nhập ngũ năm 17 tuổi và hy sinh ba năm sau tại chiến trường Campuchia. Nhiều năm liền, gia đình đi tìm trong những thông tin ít ỏi còn sót lại. Hồ sơ thất lạc, thông tin trên phần mộ có thời điểm sai lệch khiến việc tìm kiếm càng thêm khó khăn. Mãi đến năm năm trước, gia đình mới xác định được nơi an nghỉ của liệt sĩ.

Từ đó đến nay, cứ hai năm một lần, cụ Huy lại thu xếp vào miền Nam thăm em. Mỗi chuyến đi tốn hơn 20 triệu đồng, một khoản tiền không nhỏ đối với gia đình người thương binh già. Sức khỏe giảm sút theo tuổi tác, việc đi lại ngày một vất vả hơn, nhưng ông vẫn cố gắng thực hiện. Cụ bảo, vào được với em, thắp cho em nén hương rồi trở ra là thấy lòng nhẹ đi phần nào.

Trong đợt di dời hài cốt lần này, gia đình nhận được sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng, Sở Nội vụ hai địa phương Tây Ninh, Hải Phòng cùng Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam các cấp, từ thủ tục đến chi phí đi lại, ăn ở. Nhiều lần trong câu chuyện, cụ Huy xúc động nhắc đến sự giúp đỡ chí tình chí nghĩa của những người đã góp sức để em trai mình được yên nghỉ trên đất mẹ sau gần 48 năm xa cách.

Giờ đây, khi đã nhận trách nhiệm hương khói cho em tại quê nhà, cụ vẫn còn một điều day dứt. Nếu sức khỏe còn cho phép, cụ sẽ tiếp tục tìm kiếm hài cốt người em trai còn lại là liệt sĩ Nguyễn Đình Dẫn, cùng bố vợ và em vợ vẫn chưa tìm thấy nơi an nghỉ. Sau gần nửa thế kỷ đau đáu kiếm tìm, người thương binh già vẫn còn những lời hẹn chưa thể thực hiện với những người thân đang nằm lại nơi xa.

Chuyến tàu tri ân

Phía sau cuộc đoàn tụ của gia đình cụ Trần Đức Huy là sự góp sức của nhiều người đã lặng lẽ gắn bó với công việc đưa các liệt sĩ trở về quê hương. Nhiều năm qua, những chuyến tàu đặc biệt vẫn đều đặn lăn bánh từ Nam ra Bắc, mang theo mong mỏi của các gia đình sau nhiều năm xa cách.

Trung tướng Trần Tấn Hùng, Phó Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam cho biết, hoạt động hỗ trợ di chuyển hài cốt liệt sĩ được Hội duy trì thường xuyên. Bất kể ngày hay đêm, kể cả những chuyến tàu cập ga lúc rạng sáng, các hội viên vẫn có mặt để đón nhận hài cốt, phối hợp với gia đình và địa phương hoàn tất các thủ tục cần thiết.

Từ nhà ga, những chuyến “xe 0 đồng” lại tiếp tục lăn bánh đưa các liệt sĩ về nơi an nghỉ cuối cùng. Công việc ấy diễn ra quanh năm và thường bận rộn hơn vào các dịp tháng 7, tháng 11 và tháng 12. Với nhiều gia đình, sự hỗ trợ này giúp giảm bớt phần nào những khó khăn về thủ tục, chi phí và việc đi lại trong hành trình đón người thân trở về.

Để việc di chuyển được thông suốt, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam đã thành lập Văn phòng đại diện phía Nam tại TP.HCM, trực tiếp hỗ trợ thân nhân từ khâu hoàn thiện hồ sơ, tổ chức lễ cất bốc đến đưa hài cốt ra ga tàu.

Theo Trung tướng Trần Tấn Hùng, ngành Đường sắt, đặc biệt là Công ty cổ phần Vận tải Đường sắt Sài Gòn - Hà Nội, là một trong những đơn vị đã đồng hành bền bỉ với hoạt động này suốt nhiều năm qua. Ngoài việc hỗ trợ vận chuyển miễn phí, nhiều cán bộ, nhân viên ngành đường sắt còn dành sự chu đáo đặc biệt cho những chuyến đi. Có trường hợp, hài cốt liệt sĩ được bố trí trong phòng nghỉ của tổ tàu để thuận tiện cho việc hương khói dọc hành trình theo phong tục của người Việt.

Có mặt tại lễ đón nhận hài cốt liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng ở Ga Hà Nội, chị Vi Thị Tâm, Trực ban khách vận cho biết, những chuyến tàu đưa liệt sĩ về quê đã trở thành hình ảnh quen thuộc đối với nhiều cán bộ, nhân viên nhà ga. Mỗi lần chứng kiến thân nhân đón người thân sau nhiều năm xa cách, mọi người đều lặng đi trước những cuộc gặp gỡ đặc biệt ấy. 

Theo chị Tâm, ngành đường sắt cùng các Mạnh Thường Quân đã duy trì hoạt động này trong nhiều năm. Với những người làm việc tại nhà ga, phía sau mỗi chuyến tàu không chỉ là một hành trình vận chuyển, mà còn là câu chuyện của những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ để được đoàn tụ.

Để những người con trở về

Cuộc đoàn tụ của liệt sĩ Nguyễn Xuân Hồng đã khép lại gần nửa thế kỷ chờ đợi của gia đình cụ Trần Đức Huy. Nhưng trên cả nước vẫn còn rất nhiều gia đình đang mòn mỏi tìm kiếm người thân đã ngã xuống trong chiến tranh vệ quốc, mong một ngày được đón các anh về với quê hương.

Trong bối cảnh đó, “Chiến dịch 500 ngày đêm quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” do Chính phủ phát động nhận được sự hưởng ứng của nhiều cơ quan, tổ chức và người dân. Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam là một trong những đơn vị sớm triển khai các hoạt động hưởng ứng chiến dịch.

Theo Trung tướng Trần Tấn Hùng, Phó Chủ tịch thường trực Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, ngay sau khi chiến dịch được phát động, Hội đã huy động mạng lưới các cấp tham gia tuyên truyền, tìm kiếm và cung cấp thông tin phục vụ công tác quy tập hài cốt liệt sĩ. Dù mới triển khai trong thời gian ngắn, Hội đã chuyển gần 1.000 thông tin liên quan đến liệt sĩ cho Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) các cấp, đồng thời trực tiếp hỗ trợ đưa hơn 30 hài cốt liệt sĩ về với gia đình.

Thời gian tới, Hội đặt mục tiêu hỗ trợ di chuyển từ 150-200 hài cốt liệt sĩ, đồng thời cung cấp từ 7.000-10.000 thông tin phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập. Hội cũng kiến nghị tiếp tục tập trung nguồn lực cho việc tìm kiếm các khu mộ liệt sĩ tập thể, trong đó có những địa điểm vẫn còn nhiều hài cốt chưa được xác định danh tính.

Để có thêm nguồn lực cho các hoạt động tri ân, ngày 11.6, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam phối hợp với Ban Dự án nền tảng nhân đạo số Quốc gia (Ngân hàng TMCP Quân đội) phát động chương trình “Gọi tên những Vì sao đất nước”. Chỉ sau 24 giờ, chương trình đã tiếp nhận 512 lượt ủng hộ thông qua ứng dụng thiện nguyện TK 2770 với tổng số tiền hơn 220 triệu đồng, bên cạnh nhiều hình thức hỗ trợ khác.

Theo Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, chương trình được triển khai từ ngày 11.6 đến ngày 10.9.2026 nhằm tri ân các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, đồng thời góp phần huy động thêm nguồn lực cho các hoạt động tìm kiếm, quy tập và hỗ trợ thân nhân liệt sĩ.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng công việc tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Hiện cả nước còn hơn 200 nghìn hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy, quy tập và hơn 300 nghìn liệt sĩ đã an táng tại các nghĩa trang nhưng chưa xác định được danh tính. Phía sau những con số ấy là sự chờ đợi của biết bao gia đình như gia đình cụ Trần Đức Huy.

Và cũng vì thế, mỗi thông tin được tìm thấy, mỗi phần mộ được xác định hay mỗi chuyến tàu đưa một liệt sĩ về với người thân đều mang ý nghĩa đặc biệt đối với những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ.