Sắp phạt tới 40-50 triệu đồng, vi phạm giao thông đường sắt liệu có giảm?

VHO - Nghị định 81/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 19.3.2026, dự kiến có hiệu lực từ 15.5, với mức xử phạt tăng mạnh, tối đa 40-50 triệu đồng. Tuy nhiên, dư luận đặt câu hỏi liệu các vi phạm như vượt rào chắn, mở lối đi tự phát - vốn diễn biến phức tạp và chiếm khoảng 50% số vụ tai nạn đường sắt - liệu có thực sự được kéo giảm?

Tình trạng vi phạm an toàn giao thông đường sắt tiếp tục diễn biến phức tạp, bất chấp việc chế tài xử phạt sắp được siết chặt ở mức cao. Thống kê cho thấy, trong gần 4 tháng đầu năm 2026, toàn mạng lưới xảy ra 65 vụ tai nạn, làm 62 người thương vong.

Đáng chú ý, tai nạn tại lối đi tự mở chiếm khoảng 42% số vụ, dọc hành lang đường sắt chiếm khoảng 48%, trong khi các đường ngang hợp pháp chiếm khoảng 10%.

Thực tế gần đây liên tiếp ghi nhận các hành vi nguy hiểm. Ngày 18.4, tại Hà Nội, tàu SE6 va chạm ô tô do tài xế cố tình vượt đường ngang; cùng ngày, một xe bán tải vẫn vượt rào chắn khi barie đang hạ, suýt gây tai nạn nghiêm trọng. Trước đó tại Khánh Hòa, một xe container húc gãy cần chắn dù đã có tín hiệu cảnh báo.

Theo ông Đặng Hồng Bắc, Phó Trưởng ban An ninh - An toàn giao thông đường sắt, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, nguyên nhân chủ yếu vẫn là ý thức người tham gia giao thông: nhiều trường hợp “cố tình không tuân thủ tín hiệu và hiệu lệnh của nhân viên gác chắn”.

Bên cạnh đó, hạ tầng còn bất cập khi nhiều địa phương chưa có điều kiện đầu tư cầu vượt, hầm chui, đường gom thay thế, khiến các lối đi tự mở tồn tại kéo dài.

Số liệu từ lực lượng CSGT cho thấy quy mô vi phạm rất lớn. Chỉ trong quý I/2026 đã xử lý 2.554 trường hợp, trong đó có 559 trường hợp vượt rào chắn, 14 trường hợp làm hỏng thiết bị. Hiện vẫn còn 2.431 lối đi tự mở (khoảng 61%) và hơn 16.000 vị trí vi phạm hành lang an toàn chưa được giải tỏa.

Để tăng tính răn đe, Chính phủ đã ban hành Nghị định 81/2026/NĐ-CP ngày 19.3.2026 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt, sẽ có hiệu lực từ ngày 15.5.2026. Nghị định này thay thế các quy định xử phạt liên quan đến đường sắt tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP), đồng thời nâng mạnh mức xử phạt đối với các hành vi trực tiếp uy hiếp an toàn chạy tàu.

Cụ thể, hành vi điều khiển ô tô vượt rào chắn đường ngang khi đèn đỏ đã bật bị phạt 18-20 triệu đồng (trước đây 3-5 triệu đồng), tước giấy phép lái xe từ 1-3 tháng; xe máy vi phạm bị phạt 4-6 triệu đồng (trước đây 600.000-1 triệu đồng). Trường hợp gây hư hỏng cần chắn, thiết bị có thể bị phạt 20-25 triệu đồng.

Đáng chú ý, hành vi tự ý mở lối đi qua đường sắt hoặc tháo dỡ thiết bị an toàn có thể bị phạt tới 20-25 triệu đồng đối với cá nhân và 40-50 triệu đồng đối với tổ chức.

Ngoài phạt tiền, Nghị định 81 còn bổ sung các biện pháp như tước quyền sử dụng giấy phép lái xe, trừ điểm GPLX, buộc khôi phục nguyên trạng hạ tầng. Đồng thời, thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho Chủ tịch UBND cấp xã, nhằm tăng hiệu quả xử lý vi phạm ngay từ cơ sở.

Đánh giá về quy định mới, TS Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh văn phòng Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia, cho rằng việc tăng mức phạt là cần thiết vì đây là hành vi đặc biệt nguy hiểm, song nhấn mạnh hiệu quả phụ thuộc vào tổ chức thực thi.

Trong khi đó, Đại tá Nguyễn Quang Nhật (Cục CSGT) thẳng thắn nhìn nhận ý thức của một bộ phận người dân còn kém, đặc biệt là hành vi cố tình vượt rào chắn khi đã có tín hiệu cảnh báo.

Các chuyên gia cho rằng, để kéo giảm tai nạn, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: tăng cường tuần tra, xử phạt trực tiếp và “phạt nguội” bằng camera; đẩy nhanh xóa bỏ lối đi tự mở; đầu tư cầu vượt, hầm chui, đường gom để tách giao cắt; đồng thời ứng dụng công nghệ như camera AI nhận diện vi phạm.

Về lâu dài, việc phát triển hệ thống đường sắt hiện đại, tách biệt với giao thông dân sinh được xem là giải pháp căn cơ nhằm bảo đảm an toàn bền vững, thay vì chỉ trông chờ vào chế tài xử phạt.