Nguyện vọng vào đại học tăng mạnh, vì sao các trường vẫn lo “ảo“?

VHO - Dù số lượng nguyện vọng đăng ký rất lớn và cơ hội vào đại học ngày càng rộng mở, nhiều trường vẫn chưa thể yên tâm. Điều các trường đại học lo không chỉ là thí sinh đổi ý, mà còn là bài toán dữ liệu, minh chứng xét tuyển và tỉ lệ "ảo" luôn tồn tại trong mỗi mùa tuyển sinh.

Không ít người nhìn vào con số hơn 874.000 thí sinh đăng ký với hơn 7,1 triệu nguyện vọng rồi cho rằng các trường đại học sẽ "đủ nguồn tuyển". Nhưng thực tế, những người làm tuyển sinh lại nhìn câu chuyện theo một góc rất khác. Điều khiến họ trăn trở là bao nhiêu trong số đó sẽ trở thành sinh viên thực sự.

Năm nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường sử dụng dữ liệu chứng chỉ ngoại ngữ, SAT... đã được cập nhật trên hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung để xét tuyển theo quy chế. Mục tiêu là thống nhất dữ liệu và giảm thủ tục cho thí sinh. Tuy nhiên, chính quy định này cũng khiến nhiều cơ sở đào tạo, đặc biệt là các trường có sử dụng chứng chỉ quốc tế để cộng điểm hoặc quy đổi điểm lo ngại.

Lý do không nằm ở quy trình, mà ở độ tin cậy của dữ liệu. Qua quá trình rà soát, nhiều trường phát hiện hàng trăm chứng chỉ không hợp lệ, không đủ điều kiện hoặc đã hết hiệu lực. Nếu chỉ căn cứ vào dữ liệu khai báo mà chưa xác minh, chỉ một sai lệch nhỏ về điểm cộng cũng có thể làm thay đổi kết quả xét tuyển của cả một nhóm thí sinh.

Vì vậy, hàng loạt trường như Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Công nghiệp TP.HCM, Đại học Luật TP.HCM, Đại học Kinh tế TP.HCM và các trường thành viên Đại học Quốc gia TP.HCM vẫn yêu cầu thí sinh nộp minh chứng trực tiếp hoặc qua cổng tuyển sinh riêng để nhà trường kiểm tra trước khi đưa vào xét tuyển.

Thực tế, có trường đã công bố danh sách 2.288 thí sinh có chứng chỉ đạt yêu cầu năm 2026, gồm IELTS từ 6.0, TOEFL iBT từ 80 điểm hoặc SAT từ 1.340 điểm trở lên để được cộng điểm khuyến khích. Đồng thời, trường cũng nhiều lần thông báo những trường hợp nộp hồ sơ không đúng quy định như bản photocopy chưa chứng thực hoặc chứng chỉ không đạt ngưỡng xét tuyển.

Đó là lý do nhiều trường cho rằng nếu chỉ hậu kiểm sau khi đã công bố kết quả, rủi ro sẽ rất lớn. Khi phát hiện chứng chỉ không hợp lệ, kết quả trúng tuyển buộc phải hủy, kéo theo nhiều hệ lụy cho cả thí sinh lẫn nhà trường.

Ở góc độ quản lý, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết việc để các sở giáo dục và đào tạo tiếp nhận, xác thực chứng chỉ ngay từ đầu giúp hạn chế tình trạng thí sinh tải lên các minh chứng không phù hợp như những năm trước. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng thừa nhận tuyển sinh luôn có một "biên độ" nhất định và các trường phải chủ động tính toán tỉ lệ "ảo".

Thực ra, "ảo" không phải là điều bất thường trong tuyển sinh đại học. Một thí sinh có thể đăng ký nhiều nguyện vọng, nhưng hệ thống lọc ảo chung chỉ xác định một nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện để trúng tuyển. Vì thế, hơn 7,1 triệu nguyện vọng không đồng nghĩa sẽ có ngần ấy kết quả trúng tuyển.

Ngay cả sau khi có danh sách trúng tuyển, vẫn còn một khoảng cách khá lớn tới con số nhập học thực tế. Thống kê cho thấy tỉ lệ nhập học so với chỉ tiêu các năm 2023, 2024 và 2025 lần lượt đạt 82,45%, 85,23% và 90%. Nhiều thí sinh đủ điểm nhưng không nhập học vì lựa chọn phương án khác, đi du học hoặc thay đổi kế hoạch.

Chính vì vậy, các trường thường phải gọi trúng tuyển nhiều hơn chỉ tiêu khoảng 1 - 3% để bù lượng thí sinh không nhập học. Đây là kỹ thuật nghiệp vụ quen thuộc chứ không phải dấu hiệu tuyển sinh gặp trục trặc.

Một thay đổi đáng chú ý khác trong năm 2026 là lần đầu tiên giới hạn tối đa 15 nguyện vọng. Không ít phụ huynh lo quy định mới sẽ thu hẹp cơ hội vào đại học, nhưng dữ liệu tuyển sinh những năm gần đây lại cho thấy điều ngược lại.

Phần lớn thí sinh chỉ đăng ký từ 1 - 5 nguyện vọng. Nguyện vọng 1 chiếm khoảng 35,5% số thí sinh trúng tuyển, trong khi những người đăng ký từ nguyện vọng thứ 10 trở lên chỉ khoảng 1,5%, tỉ lệ trúng tuyển ở nhóm này chỉ 0,34%. Điều đó cho thấy việc đăng ký quá nhiều nguyện vọng chủ yếu mang tính dự phòng tâm lý hơn là làm tăng cơ hội trúng tuyển.

Thực tế tuyển sinh năm 2025 cũng phản ánh bức tranh tương đối ổn định khi khoảng 850.000 thí sinh trúng tuyển nhưng chỉ 670.000 em xác nhận nhập học.

Bởi vậy, điều quyết định không phải là điền đủ 15 nguyện vọng hay chạy theo số lượng đăng ký, mà là lựa chọn đúng ngành, đúng trường và sắp xếp thứ tự hợp lý.

Đối với các trường đại học, đặc biệt là những trường có nhiều phương thức xét tuyển kết hợp, bài toán lớn nhất mỗi mùa tuyển sinh vẫn là dự báo chính xác số thí sinh sẽ nhập học. Còn với thí sinh, điều quan trọng hơn cả vẫn là hiểu rõ năng lực của mình thay vì coi nhiều nguyện vọng là một "tấm lưới an toàn". Khi mỗi lựa chọn đều được cân nhắc kỹ, tỉ lệ "ảo" sẽ giảm, và quá trình tuyển sinh cũng sẽ vận hành hiệu quả hơn.