Kỳ 1: Hơn một thập kỷ sống chung với khói bụi và tiếng ồn

VHO - Hơn một thập kỷ kể từ khi có chủ trương di dời, Cụm công nghiệp Bắc Thạch Quý, tỉnh Hà Tĩnh vẫn tồn tại giữa khu dân cư, kéo theo ô nhiễm, hạ tầng xuống cấp và những bức xúc của người dân chưa có hồi kết.

Bụi và tiếng ồn cả ngày lẫn đêm

Đêm xuống, khi nhiều khu phố dần chìm vào tĩnh lặng, tổ dân phố Hậu Thượng, phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh lại bắt đầu “giờ cao điểm” của xe tải. Những chiếc xe trọng tải lớn nối nhau ra vào Cụm công nghiệp Bắc Thạch Quý (Cụm CNBTQ).

Tình trạng này đã diễn ra hơn 13 năm qua. Cả ngày lẫn đêm, tiếng động cơ, tiếng máy sản xuất và bụi mịn như muốn bức tử không gian vốn chật chội của khu dân cư Hậu Thượng. 

Anh Dương Văn Thái (trú tổ dân phố Hậu Thượng) cho hay, người dân trong khu dân cư hàng ngày phải sống chung với tiếng ồn, ô nhiễm khói, bụi mịn từ các nhà xưởng sản xuất trong cụm công nghiệp. Tình trạng đốt rác thải xảy ra thường xuyên, anh cùng bà con tổ dân phố đã phản ánh nhiều lần, thậm chí bức xúc phát trực tiếp lên mạng xã hội nhưng rồi vẫn “đâu vào đấy”. 

Ông Nguyễn Văn Quế - Tổ trưởng tổ dân phố Hậu Thượng cho biết, khu vực có 233 hộ với gần 1.000 nhân khẩu, trong đó các tổ liên gia 8 và 9 chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. 

“Ban đêm, xe tải chở hàng chạy liên tục, thường xuyên leo lên vỉa hè khiến nhiều tấm đan cống thoát nước bị sập, mặt đường hư hỏng nghiêm trọng. Trước Tết, người dân đã phải góp tiền sửa chữa, nhưng chỉ sau 3 tháng, tuyến đường lại xuống cấp. Không chỉ vậy, một số kho hàng của doanh nghiệp không thu gom rác mà đốt trực tiếp, làm gia tăng ô nhiễm. Bụi mịn từ các nhà máy sản xuất cũng khiến môi trường sống bị ảnh hưởng nặng nề. Dù đã nhiều lần phản ánh tại các cuộc họp, đến nay tình trạng này vẫn chưa được xử lý”, ông Quế nói.

Theo ghi nhận của Báo Văn Hoá, không chỉ hạ tầng bị “bào mòn”, môi trường sống của người dân cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Khói, bụi mịn từ hoạt động sản xuất và vận chuyển hàng hóa phủ lên nhà cửa, cây cối. Tiếng ồn kéo dài, nhất là vào ban đêm, khiến nhiều gia đình bị đảo lộn sinh hoạt. Rác từ các kho hàng hoạt động sản xuất tại đây được tấp đống ra vỉa hè rồi đốt khiến tình trạng ô nhiễm gia tăng.

Từ kỳ vọng đến dự án dang dở

Cụm CNBTQ được UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch chi tiết vào ngày 18.4.2003, diện tích 10ha với tổng mức đầu tư 14,2 tỉ đồng. Khi đó, đây được định vị là cụm sản xuất tiểu thủ công nghiệp và làng nghề tập trung, kỳ vọng tạo cú hích cho phát triển kinh tế địa phương, đồng thời từng bước hình thành không gian sản xuất tách biệt với khu dân cư.

Năm 2005, giai đoạn 1 của dự án với quy mô 5ha chính thức đi vào hoạt động, thu hút 6 doanh nghiệp đầu tư sản xuất kinh doanh. Trong thời điểm đó, mô hình cụm công nghiệp nhỏ gắn với làng nghề được xem là hướng đi phù hợp, vừa giải quyết việc làm, vừa thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh đã khiến định hướng ban đầu dần mất đi tính phù hợp. Việc điều chỉnh quy hoạch, đặc biệt là chuyển đổi phần diện tích dọc trục đường Nguyễn Du sang mục đích thương mại, đã phá vỡ cấu trúc phát triển của cụm công nghiệp. Vì vậy, giai đoạn 2 không được triển khai theo kế hoạch đã được phê duyệt.

Đáng chú ý, quy hoạch thiếu đồng bộ, chồng chéo, không đi kèm đầu tư hạ tầng, không triển khai hệ thống tiêu thoát nước và xử lý nước thải, cùng với việc bố trí khu dân cư liền kề khu công nghiệp, đã khiến Cụm CNBTQ sớm rơi vào tình trạng đình trệ rồi “chết yểu”. 

Trước những bất cập, năm 2013, UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành quyết định Số 3774/QĐ-UBND, đưa Cụm CNBTQ ra khỏi quy hoạch phát triển cụm công nghiệp giai đoạn 2016 - 2020, tầm nhìn đến năm 2025. Quyết định này cho thấy định hướng rõ ràng trong việc “rút” cụm công nghiệp ra khỏi không gian đô thị đang mở rộng.

Thế nhưng, từ chủ trương đến thực tế lại là một khoảng cách dài. Sau gần 13 năm, việc di dời vẫn chưa thể triển khai, khiến Cụm CNBTQ rơi vào trạng thái “treo” kéo dài. Không còn nằm trong quy hoạch phát triển, nhưng cũng chưa có lộ trình cụ thể để di dời, cụm công nghiệp này trở thành một “vùng trũng” đầu tư giữa nội đô.

Do không được đầu tư giai đoạn 2, hạ tầng kỹ thuật xuống cấp theo thời gian, thiếu đồng bộ và không đáp ứng yêu cầu sản xuất hiện đại. Các doanh nghiệp bị bó hẹp trong không gian chật chội, không thể mở rộng quy mô, hoạt động cầm chừng để duy trì. Thậm chí, một số cơ sở đã phải dừng hoạt động do không còn khả năng thích ứng.

Từ một dự án được kỳ vọng là động lực phát triển kinh tế, Cụm CNBTQ nay lại trở thành điểm nghẽn trong lòng đô thị. Câu chuyện không chỉ dừng ở một dự án dang dở, mà còn phản ánh những bất cập trong quá trình điều chỉnh quy hoạch, tổ chức thực hiện và đặc biệt là sự chậm trễ trong xử lý các “di sản quy hoạch” kéo dài qua nhiều năm. Và câu hỏi vẫn treo lơ lửng suốt nhiều năm qua: Người dân Thạch Quý sẽ còn phải chờ đến bao giờ để chấm dứt cảnh sống chung với ô nhiễm?

(Còn nữa…)

Kỳ 2: Doanh nghiệp “chết mòn” trong cụm công nghiệp