Giới trẻ trong vòng xoáy “FOMO”

VHO - Công nghệ phát triển mang đến đời sống tinh thần phong phú hơn cho người trẻ, nhưng đồng thời cũng kéo theo những biến chuyển tâm lý - xã hội phức tạp. Nổi bật trong đó là hội chứng FOMO (Fear of Missing Out - nỗi sợ bị bỏ lỡ).

Từ tâm lý này, văn hóa “đu trend” hình thành như một hệ quả tất yếu, cuốn họ vào những khoái cảm tức thời từ các trào lưu trên không gian ảo. Điều đó đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: “Liệu người trẻ có đang quá sa lầy vào những thú vui ngắn hạn mà vô tình lãng quên đi chính gia đình, người thân của mình?”.

 Người trẻ đang chọn gì?

Hội chứng FOMO là cảm giác lo sợ rằng mình đang bỏ lỡ những thông tin, sự kiện, trải nghiệm hay cơ hội có thể cải thiện cuộc sống. Đó là tâm lý “phải theo kịp”, “không được đứng ngoài”, khi đời sống ngày càng gắn chặt với thế giới trực tuyến, đặc biệt là mạng xã hội. Với không ít người trẻ Việt Nam, FOMO dần trở thành trạng thái thường trực, họ liên tục làm mới bảng tin, kiểm tra thông báo... để không lỡ nhịp với dòng chảy thời sự. Nhưng chính guồng quay ấy đang âm thầm bào mòn quỹ thời gian dành cho gia đình và người thân.

Có thể nói, sự lan rộng và phức tạp của FOMO là hệ quả trực tiếp của mạng xã hội cùng sự phát triển vượt bậc của công nghệ, đặc biệt là thiết bị di động. Điện thoại thông minh giúp con người kết nối liên tục với các mối quan hệ và công việc, nhưng cũng khiến thói quen “cập nhật không ngừng” trở nên phổ biến. Nỗi sợ bỏ lỡ một cơ hội nào đó khiến nhiều người khó rời mắt khỏi màn hình, vô tình mở đường cho văn hóa “đu trend” - những trào lưu lan nhanh, thay đổi chóng vánh. Và trong guồng quay không ngừng của đời sống số, họ đang dần đánh đổi những cuộc trò chuyện trực tiếp, những bữa cơm sum vầy và sự gắn kết với gia đình...

Đu trend ngày nay không đơn thuần là thú vui, mà đã trở thành phong cách sống phổ biến, phản ánh nhu cầu được công nhận và khẳng định bản thân. Tuy nhiên, đằng sau đó còn là nỗi lo bị “tối cổ”, bị xem là lạc lõng trong một xã hội vận hành với tốc độ chóng mặt. Các nền tảng như TikTok, Thread... với thuật toán thông minh đã khuếch đại áp lực này, khiến người trẻ luôn trong trạng thái phải biết, phải tham gia, phải thể hiện mình đang theo kịp xu hướng. Khi càng chìm sâu vào những lượt thích, chia sẻ hay bình luận, họ càng bị cuốn vào vòng xoáy của sự công nhận ảo, đôi khi đánh đổi cả thời gian, tài chính và sự cân bằng tâm lý.

Một ví dụ điển hình là trào lưu art toy (sưu tầm đồ chơi nghệ thuật) với những “cơn sốt” như Labubu, Baby Three… Tại thời điểm đỉnh cao, các món đồ này tạo ra lượng tương tác khổng lồ trên Facebook, TikTok, Thread, đồng thời đẩy giá trị thị trường tăng vọt, đặc biệt với các phiên bản giới hạn. Khi một ngôi sao quốc tế lăng xê, món đồ chơi ấy lập tức trở thành “tấm vé” bước vào cộng đồng của những người sành điệu.

Người trẻ Việt Nam nhanh chóng tham gia cuộc săn lùng, như một cách khẳng định mình không đứng ngoài xu hướng toàn cầu. Sức ảnh hưởng của KOLs lúc này đóng vai trò như một tín hiệu xã hội, nếu bạn không sở hữu, bạn sẽ bị bỏ lại phía sau. Điều đó kích hoạt FOMO mạnh mẽ, biến những món đồ có giá trị sử dụng không cao trở thành “phải có”. Nhưng cũng chính từ những cuộc săn đuổi vô bổ, thời gian và sự gắn kết gia đình đang bị đánh đổi cho những giá trị ngắn hạn, ít bền lâu.

Từ FOMO đến đu trend: Khi gia đình không còn là ưu tiên

Văn hóa đu trend là sản phẩm trực tiếp của một xã hội “ảo”, nơi không ít thanh thiếu niên, thay vì lựa chọn gắn bó với thực tại, lại tìm cách trú ẩn trong thế giới mạng. Ở đó, những lượt like, share, những bình luận vô thưởng vô phạt hay lời khen sáo rỗng dần trở thành “liều thuốc tinh thần” khiến họ lệ thuộc. Và khi đã quen với việc ngoảnh mặt trước đời sống thật, hệ quả tất yếu là họ dần đánh mất khả năng kết nối với chính gia đình mình. Sự hiện diện trong mái ấm trở nên hời hợt, thiếu cảm xúc. Cha mẹ khó chạm tới thế giới nội tâm của con cái, khi những đứa trẻ chọn cuộc vui tức thời trên mạng xã hội thay vì trò chuyện, chia sẻ với người thân.

Không dừng ở đó, văn hóa đu trend còn âm thầm kéo giãn khoảng cách thế hệ. Khi người trẻ mải mê chạy theo những trào lưu thời thượng mà thế hệ trước khó có thể thấu hiểu, sự khác biệt trong cách nhìn nhận và giá trị sống ngày càng trở nên rõ nét, từ đó bào mòn sự gắn kết vốn đã mong manh.

Song song với đó là tâm lý so sánh nảy sinh từ FOMO, với những câu hỏi quen thuộc: “Tại sao họ có mà mình lại không có?”. Những hình ảnh “gia đình hoàn hảo” được tô vẽ trên mạng xã hội vô tình trở thành thước đo, khiến nhiều người chưa đủ trưởng thành áp đặt kỳ vọng phi thực tế lên chính gia đình mình, tạo nên những áp lực, đôi khi bất công với cha mẹ.

Sức hấp dẫn của các trào lưu không chỉ dừng ở cảm xúc mà còn len sâu vào đời sống vật chất, tác động trực tiếp đến nền tảng tài chính của gia đình. Việc chạy theo xu hướng vô hình trung cổ vũ một lối sống hình thức, nơi giá trị cá nhân bị gắn chặt với đồ hiệu, thiết bị công nghệ hay những chuyến du lịch hào nhoáng. Với người chưa tự chủ kinh tế, áp lực “bằng bạn bằng bè” thường chuyển hóa thành gánh nặng cho cha mẹ. Những đòi hỏi mua sắm thiếu thực tế, phục vụ cho sự phô diễn trên không gian mạng, dần trở thành mầm mống của những mâu thuẫn âm ỉ, khiến sợi dây liên kết gia đình thêm phần căng thẳng.

Ở nhiều gia đình, bữa cơm vốn là nơi kết nối yêu thương đang dần bị thay thế bởi những khoảnh khắc dàn dựng để chụp ảnh, đăng tải. Tiếng cười nói nhường chỗ cho sự im lặng, nơi mỗi người chìm trong màn hình điện thoại của riêng mình. Khi lớp vỏ giả tạo được đặt cao hơn giá trị cốt lõi, gia đình không còn là chốn bình yên, mà biến thành một “ngân hàng phi lãi suất” - nơi đáp ứng những nhu cầu chi tiêu thiếu cân nhắc. Và khi ấy, sự gắn kết gia đình - điều tưởng chừng hiển nhiên - lại trở thành một thứ xa xỉ, phải đánh đổi bằng tiền bạc để duy trì những nhu cầu tiêu dùng không hồi kết.

FOMO hay du trend không phải là vấn đề, nếu người trẻ biết dừng lại đúng lúc và lựa chọn điều gì thực sự quan trọng. Điều đáng suy ngẫm nằm ở chỗ, khi những giá trị nhất thời ngày càng lấn át, thì những kết nối bền vững lại dần bị đẩy lùi. Giữa nhịp sống số hối hả, có lẽ điều cần giữ không phải là việc theo kịp mọi xu hướng, mà là khả năng hiện diện trọn vẹn bên người thân yêu. Bởi sau tất cả, gia đình là nơi duy nhất không cần chạy theo điều gì, nhưng luôn mở rộng cửa để ta trở về.