Gia Lai chạy đua với thời gian tìm lại tên cho liệt sĩ

VHO - Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS), Gia Lai đang huy động tổng lực, phấn đấu hoàn thành các mục tiêu trước thời hạn.

Trong hành trình tìm lại đồng đội đã hy sinh, mỗi phần mộ chưa rõ danh tính là một câu chuyện còn dang dở, mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận lại mở thêm cơ hội đưa tên tuổi người lính trở về với gia đình.

Theo chỉ tiêu Quân khu 5 giao, Gia Lai phải tìm kiếm, quy tập 390 HCLS; khai quật, lấy mẫu ADN đối với 11.976 phần mộ liệt sĩ chưa có thông tin.

Xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, tỉnh đã huy động cả hệ thống chính trị và Nhân dân tham gia, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, số hóa dữ liệu và ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả triển khai.

Chạy đua với thời gian, thu thập mẫu ADN

Khối lượng gần 12.000 phần mộ cần khai quật, lấy mẫu ADN tạo áp lực lớn về tiến độ. Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu hoàn thành việc lấy mẫu trước ngày 1.12.2026.

Qua rà soát tại 119 nghĩa trang liệt sĩ, tỉnh đã kiểm đếm, đối chiếu, cập nhật dữ liệu 41.999 phần mộ. Trong đó, 18.116 mộ đầy đủ thông tin, 11.832 mộ có một phần thông tin và 11.976 mộ chưa có thông tin.

Đại tá Phạm Văn Đạt - Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Gia Lai cho biết, đến ngày 17.8, các lực lượng đã khai quật tại 60 nghĩa trang, trong đó 51 nghĩa trang hoàn thành lấy mẫu, hiện đang triển khai tại 9 nghĩa trang.

Tổng cộng 6.616 phần mộ được khai quật, thu nhận 4.283 mẫu và bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội (Bộ Quốc phòng) 2.052 mẫu.

Hiện Gia Lai là địa phương có tỷ lệ lấy mẫu sinh phẩm HCLS cao nhất trong 5 tỉnh, thành phố thuộc Quân khu 5. Kết quả này cho thấy sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền và tinh thần trách nhiệm của các lực lượng trực tiếp thực hiện.

Tuy nhiên, từ nay đến ngày 1.12, tỉnh vẫn phải khai quật hơn 8.500 phần mộ. Thời gian không còn nhiều, trong khi yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm tiến độ mà còn phải giữ độ chính xác cao trong từng mẫu sinh phẩm.

Trung tá QNCN Nguyễn Thế Vĩ, nhân viên Ban Tổ chức (Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Gia Lai), Đội trưởng Đội lấy mẫu, bàn giao và số hóa mẫu HCLS số 1 cho biết, Đội được chia thành 8 kíp công tác, thực hiện lấy mẫu tại 17 nghĩa trang ở khu vực phía Đông tỉnh.

Dưới thời tiết nắng nóng, điều kiện làm việc khắc nghiệt, cán bộ, nhân viên vẫn kiên trì với công việc.

“Nhiều phần mộ đã nằm dưới lòng đất nhiều năm, hài cốt không còn nguyên vẹn, đòi hỏi người thực hiện phải hết sức cẩn trọng khi thu thập từng di vật, chiếc răng hay mẫu xương còn đủ điều kiện.

Mỗi mẫu được lấy đúng kỹ thuật sẽ tạo thêm cơ sở để giám định ADN chính xác, qua đó mở ra cơ hội xác định danh tính cho các liệt sĩ”, Trung tá Nguyễn Thế Vĩ chia sẻ.

Mở rộng nguồn tin, nối dài những ký ức để tăng hiệu quả tìm kiếm

Từng là chiến trường ác liệt, Gia Lai còn lưu giữ nhiều dấu tích và nguồn tin về nơi chôn cất liệt sĩ, trong đó có những khu mộ tập thể. Song qua thời gian, địa hình thay đổi, nhiều nhân chứng tuổi cao hoặc đã qua đời, hồ sơ lưu trữ thiếu đồng bộ khiến việc xác định vị trí gặp không ít trở ngại.

Đáng chú ý là khu vực chôn cất tập thể 147 cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 96 hy sinh trong trận Đak Pơ năm 1954, sau nhiều năm, việc xác định chính xác vị trí vẫn chưa có kết quả.

Tại khu vực đồi Xuân Sơn (xã Kim Sơn), các lực lượng tiếp tục rà soát hồ sơ, khai thác hình ảnh vệ tinh để tìm kiếm hố chôn tập thể thứ hai, sau khi phát hiện hố thứ nhất vào năm 2022. Các nguồn tin về mộ tập thể tại xã Chư Sê, xã Kbang cũng đang được xác minh, đối chiếu.

Theo Đại tá Võ Tấn Tài - Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo tỉnh Gia Lai, trước thực tế nguồn nhân chứng ngày càng hạn chế, tỉnh yêu cầu các lực lượng tiếp cận, khai thác tối đa những người từng biết về các trận đánh, địa điểm chôn cất; khảo sát chuyên sâu tại khu vực Đak Pơ, quanh Tượng đài Chiến thắng Đak Pơ và các địa bàn lân cận.

Cùng với đó, hồ sơ về những trận đánh trọng điểm được tiếp tục rà soát, mạng lưới nhân chứng tại cơ sở được xây dựng.

Chương trình “Số hóa ký ức” cũng được triển khai, huy động tình nguyện viên đến các gia đình để lưu giữ kỷ vật, nhật ký chiến trường, bản đồ vẽ tay và lời kể của nhân chứng lịch sử, Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Những tư liệu tưởng như đã nằm sâu trong ký ức có thể trở thành manh mối quý giá cho hành trình tìm đồng đội.

Tỉnh cũng tăng cường tuyên truyền, vận động người dân cung cấp tin báo, tổ chức cung cấp thông tin về liệt sĩ tại khu dân cư và vận động thân nhân cung cấp mẫu sinh phẩm ADN phục vụ đối chiếu.

Bộ CHQS tỉnh đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan thành lập tổ truyền thông chuyên trách, tiếp nhận, xử lý và điều phối thông tin từ nhiều nguồn. Các giải pháp số cũng được đưa vào phục vụ chiến dịch như đường dây nóng, ứng dụng Zalo tích hợp định vị GPS để tiếp nhận tin báo 24/7.

Đáng chú ý, hệ thống lưu trữ dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và chatbot tự động do Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội phát triển được ứng dụng để sàng lọc, phân tích, đối chiếu dữ liệu với cơ sở dữ liệu quốc gia, từ đó chuyển những thông tin có giá trị đến các đội tìm kiếm trên thực địa.

Trên toàn bộ 135 xã, phường, chiến dịch đang được triển khai với tinh thần khẩn trương, liên tục, không kể ngày nghỉ.

Mỗi phần mộ được khai quật, mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận, mỗi manh mối được xác minh đều là một bước tiến trên hành trình đưa những cái tên đã bị thời gian phủ mờ trở về.

“Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự chung sức của Nhân dân và nỗ lực của các lực lượng làm nhiệm vụ, Gia Lai đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm bằng trách nhiệm, lòng biết ơn và sự tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ, hy vọng sẽ hoàn thành các mục tiêu trong thời gian sớm nhất”, Đại tá Võ Tấn Tài khẳng định.

Năm tháng đã lùi xa, nhiều dấu tích chiến tranh dần khuất sau những đổi thay của thời gian, nhưng nỗi mong ngóng của những gia đình có người thân chưa trở về vẫn chưa bao giờ nguôi.

Trên hành trình ấy, mỗi dấu vết được tìm thấy, mỗi phần mộ được xác định là thêm một lần ký ức được gọi tên.

Và khi một người lính được trả lại danh tính, đó cũng là lúc một nỗi chờ đợi dài đằng đẵng có cơ hội được khép lại, để sự hy sinh của họ mãi được nhắc nhớ trong tên tuổi, quê hương và lòng tri ân của các thế hệ hôm nay.