​​Gắn kết an ninh lương thực, sinh kế bền vững và bảo vệ rừng

VHO - Hội thảo khu vực châu Á - Thái Bình Dương về chuỗi giá trị nông nghiệp minh bạch và không gây mất rừng diễn ra tại Hà Nội từ ngày 23-26.6.2026, thu hút sự tham dự của khoảng 100 đại biểu đến từ 10 quốc gia, bao gồm đại diện cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng, tổ chức nông hộ và các đối tác phát triển lớn.

Sự kiện do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, phối hợp với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đăng cai, đồng tổ chức bởi Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Sáng kiến Team Europe (TEI). 

Với chủ đề “Hướng tới lộ trình chung châu Á - Thái Bình Dương về chuỗi giá trị nông nghiệp có thể truy xuất nguồn gốc không gây mất rừng”, Hội thảo tìm kiếm các giải pháp then chốt nhằm thúc đẩy phát triển bền vững, vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa bảo vệ nghiêm ngặt tài nguyên rừng.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh ngày càng có nhiều sự quan tâm ở cấp khu vực và toàn cầu đối với mối liên hệ mật thiết giữa sản xuất nông nghiệp, thương mại và bảo tồn thiên nhiên. 

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, cao su thiên nhiên và dầu cọ từ lâu đã là trụ cột kinh tế, tạo sinh kế cho hàng triệu nông dân và đóng góp đáng kể vào ngân sách của nhiều quốc gia.

 Nhấn mạnh tầm quan trọng của hệ sinh thái đối với đời sống con người, ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam cho biết, rừng đóng vai trò thiết yếu đối với các hệ thống lương thực thực phẩm có khả năng chống chịu tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, thực tế phát triển thời gian qua cũng bộc lộ không ít bất cập khi việc mở rộng diện tích đất nông nghiệp một cách thiếu bền vững vẫn là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến mất rừng ở một số nơi trong khu vực. 

Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách cần có những giải pháp mang tính đột phá, vừa thúc đẩy sản xuất có trách nhiệm, vừa bảo vệ tài nguyên rừng. 

Nhận thức rõ thách thức này, nhiều quốc gia đang tận dụng cả các yếu tố từ phía cung và phía cầu để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các chuỗi giá trị nông nghiệp không gây mất rừng, coi đây là một phần trong các giải pháp tổng thể nhằm tiến tới chấm dứt hoàn toàn tình trạng mất rừng.

Trong nỗ lực chuyển đổi đó, các hệ thống truy xuất nguồn gốc công đang ngày càng được xem là công cụ thiết thực giúp nâng cao tính minh bạch trong chuỗi cung ứng, tăng cường quản trị chuỗi giá trị, hỗ trợ tìm nguồn cung ứng có trách nhiệm và giúp nhà sản xuất chứng minh các biện pháp thực hành bền vững.

Đối với nhiều quốc gia, việc xây dựng các hệ thống này còn là cơ hội vàng để nâng cao chất lượng dữ liệu phục vụ quản lý ngành hàng, tăng cường phối hợp giữa các bên liên quan và hỗ trợ trực tiếp cho các nông hộ nhỏ thông qua việc gắn kết dữ liệu với những cơ chế khuyến khích sản xuất phù hợp. 

Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng các công cụ kỹ thuật cần phải được áp dụng một cách linh hoạt và thực tế. 

Theo ông Vinod Ahuja, các hệ thống truy xuất nguồn gốc có thể giúp các quốc gia kết nối mục tiêu bảo vệ rừng với việc xây dựng các chuỗi giá trị nông nghiệp minh bạch, bao trùm và bền vững hơn, nhưng cần được thiết kế phù hợp với ưu tiên quốc gia và mang lại lợi ích thiết thực cho các nông hộ nhỏ, chứ không chỉ để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Là quốc gia đăng cai tổ chức, Việt Nam thể hiện vai trò chủ động và tích cực bằng việc chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn quý báu trong triển khai các hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với ba mặt hàng then chốt là gỗ, cà phê và cao su. 

Đồng thời, Ban tổ chức cũng thiết kế một chuyến tham quan thực địa tại một cơ sở chế biến cà phê để giúp các đại biểu có cái nhìn thực tế sinh động về hoạt động của chuỗi giá trị, cũng như nhận diện rõ những cơ hội và thách thức trong quá trình xây dựng hệ thống hàng hóa minh bạch.

Phát biểu khẳng định quyết tâm của nước chủ nhà, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, cam kết thúc đẩy hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và hiệu quả, góp phần ngăn chặn mất rừng và phát triển ngành lâm nghiệp bền vững. 

Ông Diện cũng nhấn mạnh Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành cùng các đối tác để nâng cao năng lực cho người dân, doanh nghiệp và hướng tới các chuỗi giá trị không gây mất rừng.

Tuy nhiên, bài toán phát triển bền vững và minh bạch chuỗi cung ứng nông sản không phải là câu chuyện có thể giải quyết trong một sớm một chiều hay bởi một quốc gia đơn lẻ. 

Chia sẻ sâu sắc về góc nhìn này, ông Cyril Loisel, Bí thư thứ nhất, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng quá trình chuyển đổi sang các chuỗi giá trị không gây mất rừng và xây dựng các hệ thống truy xuất nguồn gốc công, vốn là chủ đề trọng tâm của Hội thảo lần này, không thể được thực hiện bởi riêng bất kỳ bên nào, mà điều đó đòi hỏi sự chung tay hành động vượt qua ranh giới quốc gia và lĩnh vực.

Ý kiến này cũng chính là mục tiêu hướng tới của các phiên thảo luận chuyên sâu, nơi các đại biểu cùng tập trung chia sẻ kinh nghiệm, bài học từ thực tế của hệ thống quốc gia nhằm giảm áp lực lên tài nguyên rừng và phát triển nông thôn.

Thông qua các trao đổi thẳng thắn và toàn diện, các bên tham gia hướng tới việc xây dựng một lộ trình chung của khu vực về phát triển các chuỗi giá trị nông nghiệp minh bạch, không gây mất rừng. 

Lộ trình này sẽ xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên cho hợp tác khu vực, bao gồm thúc đẩy sự tham gia của nông hộ nhỏ, phát triển các mô hình sản xuất bền vững, tìm nguồn cung ứng có trách nhiệm, tăng cường tính nhất quán của chính sách, hoàn thiện hệ thống dữ liệu và thúc đẩy tài chính bền vững. 

Bước đi này tiếp nối kết quả của hội thảo khu vực do FAO tổ chức tại Bangkok (Thái Lan) vào tháng 8.2025, đặt nền tảng cho việc chuyển hóa các ưu tiên chung thành một lộ trình hành động cụ thể và là dấu mốc quan trọng hướng tới việc hình thành một sáng kiến mới về phát triển hàng hóa nông sản bền vững tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Bên cạnh các nội dung nghị sự chính, sự kiện lần này còn đánh dấu một bước tiến mới về đào tạo và chuyển giao tri thức với việc chính thức ra mắt khóa học trực tuyến mới của FAO về “Các giải pháp hệ thống thực phẩm nhằm chấm dứt tình trạng mất rừng”, thuộc khuôn khổ dự án BiG-CHANCE do Chính phủ Nhật Bản tài trợ. 

Khóa học miễn phí này cung cấp các hướng dẫn thực tiễn và công cụ hỗ trợ xác định các biện pháp giải quyết những nguyên nhân dẫn đến mất rừng và suy thoái rừng, giúp người tham gia tiếp tục nâng cao kiến thức sau khi Hội thảo kết thúc.

Quy tụ các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và các đối tác, hội thảo tại Hà Nội kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích mạnh mẽ thúc đẩy các nỗ lực tại châu Á - Thái Bình Dương nhằm tăng cường truy xuất nguồn gốc, hỗ trợ nông hộ nhỏ, đồng thời phát triển các chuỗi giá trị nông nghiệp đóng góp toàn diện cho an ninh lương thực, sinh kế nông thôn và bảo vệ rừng vững chắc.