Chiến dịch của triệu triệu tấm lòng

VHO - Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà vừa ký Quyết định số 1471/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án tổ chức các hoạt động hướng tới Kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7.1947 - 27.7.2027).

 Đây là bước đi quan trọng, thể hiện sự chủ động của Chính phủ trong việc đưa công tác tri ân người có công đi vào chiều sâu, có mục tiêu, có sản phẩm, có tiến độ và trách nhiệm cụ thể. Trong Kế hoạch này có một nhiệm vụ rất đáng quan tâm: Tổ chức tổng rà soát, đánh giá thực trạng, tu bổ, sửa chữa, chỉnh trang, nâng cấp toàn bộ hệ thống nghĩa trang liệt sĩ, đền thờ liệt sĩ, đài tưởng niệm liệt sĩ, nhà bia ghi tên liệt sĩ và các công trình ghi công liệt sĩ khác trên phạm vi cả nước; khuyến khích mỗi tỉnh, thành phố có một đền thờ liệt sĩ và người có công với nước. Đây không chỉ là một nhiệm vụ về xây dựng, tu bổ công trình. Nhìn sâu hơn, đó còn là chiến dịch của triệu triệu tấm lòng, là lời nhắc nhở về cách một quốc gia gìn giữ ký ức, bồi đắp lòng biết ơn và trao truyền đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ mai sau.

Một kế hoạch lớn, một yêu cầu nhân văn

Theo đó, mục tiêu của Kế hoạch là thực hiện nghiêm túc, hiệu quả Kết luận 57-KL/TW ngày 24.6.2026 của Ban Bí thư về tổ chức các hoạt động hướng tới Kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ; đồng thời xác định rõ nhiệm vụ, sản phẩm cụ thể, tiến độ hoàn thành, cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và trách nhiệm của người đứng đầu các Bộ, cơ quan trung ương, địa phương.

Điểm đáng trân trọng là Kế hoạch không chỉ dừng lại ở tổ chức các hoạt động kỷ niệm. Nội dung được công bố nhấn mạnh yêu cầu tạo chuyển biến rõ nét, thực chất trong chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của người có công và thân nhân người có công; tổ chức hoạt động tri ân trang trọng, thiết thực, hiệu quả; tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức lối sống, trách nhiệm của toàn xã hội, nhất là thế hệ trẻ. Như vậy, tinh thần xuyên suốt là tạo một bước chuyển trong nhận thức và hành động xã hội. Đó cũng chính là điều công tác đền ơn đáp nghĩa đang cần: Từ cảm xúc sang trách nhiệm, từ phong trào theo mùa sang việc làm thường xuyên, từ nghi thức tưởng niệm sang giáo dục truyền thống sống động.

Trước đó Văn Hóa đã thực hiện loạt bài gợi mở ý tưởng “Nâng cấp mô hình Nghĩa trang Liệt sĩ thành Công viên lịch sử, văn hóa tâm linh”, với mục tiêu giữ gìn nguyên vẹn phần mộ liệt sĩ, tăng cường không gian xanh, cảnh quan tôn nghiêm và biến nghĩa trang liệt sĩ thành điểm đến giáo dục lòng yêu nước trực quan, sinh động cho nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Nhìn từ tinh thần đó, nhiệm vụ tổng rà soát, đánh giá thực trạng, tu bổ, sửa chữa, chỉnh trang, nâng cấp toàn bộ hệ thống công trình ghi công liệt sĩ trên phạm vi cả nước trong Quyết định số 1471/QĐ-TTg phần nào đó có sự tương đồng. Tất nhiên, điều quan trọng là không nên hiểu việc “nâng cấp” theo nghĩa chỉ dừng lại ở cơ sở vật chất. Nếu chỉ sửa lại lối đi, sơn lại nhà bia, thay mới một số hạng mục, các nghĩa trang vẫn có thể vắng lặng sau những ngày lễ lớn.

Điều cần hướng đến là nâng cấp cả chức năng xã hội và văn hóa của các công trình ghi công liệt sĩ. Nghĩa trang liệt sĩ trang nghiêm hơn nhưng cũng cần gần gũi hơn với cộng đồng. Sạch đẹp hơn nhưng cũng cần có khả năng kể lại nhiều câu chuyện lịch sử. Được quản lý tốt hơn nhưng đồng thời phải trở thành nơi thế hệ trẻ có thể tìm về, lắng nghe, học hỏi và biết ơn.

Từ công trình ghi công đến thiết chế văn hóa đặc biệt

Một nghĩa trang liệt sĩ không chỉ là nơi an táng, thờ phụng, tưởng niệm. Đó còn là một thiết chế văn hóa đặc biệt. Ở đó có lịch sử của đất nước. Có số phận của từng con người. Có ký ức của từng gia đình, từng địa phương. Có đạo lý của cả dân tộc.

Vì vậy, mỗi nghĩa trang có thể có một bảng thông tin đầy đủ hơn. Mỗi nhà bia có thể có hệ thống dữ liệu tra cứu. Mỗi phần mộ có thể được kết nối với quê quán, đơn vị, hoàn cảnh hy sinh. Mỗi địa phương có thể tổ chức cho học sinh, đoàn viên, thanh niên nhận chăm sóc một khu mộ, một hàng mộ, một công trình ghi công. Mỗi CCB, thân nhân liệt sĩ, người cao tuổi có thể trở thành người kể chuyện cho thế hệ sau. Khi ấy, công trình ghi công không chỉ được “tu bổ”, mà còn được “đánh thức”. Kế hoạch khuyến khích mỗi tỉnh, thành phố có một đền thờ liệt sĩ và người có công với nước. Đây là một gợi mở quan trọng, thể hiện nhu cầu xây dựng những không gian tri ân cấp tỉnh, có tính biểu tượng và khả năng quy tụ cộng đồng.

Kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ là một dấu mốc lớn. Nhưng dấu mốc ấy không nên chỉ tạo ra một đợt cao điểm hoạt động rồi lắng xuống. Thách thức lớn nhất của Kế hoạch là làm sao để sau năm kỷ niệm, các kết quả vẫn tiếp tục phát huy. Nghĩa trang liệt sĩ sau khi được chỉnh trang cần tiếp tục được chăm sóc. Đền thờ sau khi được xây dựng phải tiếp tục có người đến, có hoạt động, có nội dung giáo dục. Cơ sở dữ liệu sau khi được hình thành phải tiếp tục được cập nhật. Phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” sau cao điểm phải tiếp tục trở thành nếp sống thường xuyên và liên tục.

Muốn vậy, mỗi địa phương cần có kế hoạch lâu dài cho từng công trình ghi công. Điều đáng mừng là Quyết định số 1471/ QĐ-TTg đã đặt công tác tri ân vào một kế hoạch lớn, có nội dung toàn diện từ tuyên truyền, giáo dục, hoàn thiện chính sách, chỉnh trang công trình ghi công, chăm sóc người có công, tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đến huy động nguồn lực xã hội. Văn hóa tri ân là khi mỗi địa phương coi nghĩa trang liệt sĩ là ký ức của chính mình. Là khi mỗi trường học có một địa chỉ đỏ để học sinh tìm về. Là khi mỗi người trẻ biết cúi đầu trước những phần mộ chưa biết tên. Là khi mỗi gia đình hiểu rằng hòa bình hôm nay có giá của máu xương. Là khi xã hội không để bất kỳ sự hy sinh nào bị quên lãng.

Một cơ hội để đi xa hơn

Kế hoạch hướng tới Kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ mở ra một cơ hội lớn để công tác đền ơn đáp nghĩa bước sang giai đoạn mới: Đồng bộ hơn, thực chất hơn, có chiều sâu văn hóa hơn.

Với riêng hệ thống nghĩa trang liệt sĩ và công trình ghi công, đây là thời điểm cần nghĩ xa hơn việc tu bổ. Cần đặt câu hỏi: Sau khi được nâng cấp, nơi ấy sẽ kể câu chuyện gì? Ai sẽ đến đó? Học sinh học được gì? Người dân gắn bó ra sao? Thân nhân liệt sĩ được hỗ trợ thế nào? Dữ liệu có được lưu giữ không? Ký ức có được trao truyền không? Nếu trả lời được những câu hỏi ấy, nhiệm vụ chỉnh trang, nâng cấp toàn bộ hệ thống công trình ghi công liệt sĩ sẽ không chỉ làm cho các không gian tri ân khang trang hơn. Điều đó sẽ làm cho ký ức dân tộc sáng hơn, gần hơn và bền hơn trong đời sống hôm nay.

Và đó cũng là điểm “gặp gỡ” sâu xa với ý tưởng mà Văn Hóa đã gợi mở: Không chỉ chăm sóc phần mộ, mà còn gìn giữ ký ức. Không chỉ xây dựng công trình, mà xây dựng môi trường giáo dục truyền thống. Không chỉ để nghĩa trang liệt sĩ trang nghiêm trong ngày lễ, mà để nơi ấy trở thành không gian sống động của lòng biết ơn. Bởi những người đã nằm xuống không cần chúng ta thương xót. Điều họ cần là được nhớ đến, được gọi tên, được kể lại và được đặt đúng vị trí trong ký ức của một dân tộc biết tri ân quá khứ để bước tới tương lai.