Câu chuyện khó tin về một tấm bia liệt sĩ

VHO - Gần 60 năm sau ngày liệt sĩ Trần Đình Hòe hy sinh, tấm bia mộ mang tên ông bất ngờ được tìm thấy giữa rừng sâu Khe Hiên Má, xã Hướng Hiệp (Quảng Trị). Từ một cuộc tìm người bị lạc, người dân địa phương đã lần tìm thân nhân rồi vượt rừng núi đưa tấm bia trở về với gia đình liệt sĩ.

Cuối tháng 6.2026, Hồ Văn Dinh, sinh năm 2009, trú thôn Khe Van, xã Hướng Hiệp vào khu vực rừng Khe Hiên Má tìm mây rồi không may bị lạc. Chính quyền cùng người dân địa phương tổ chức tìm kiếm, trong số những người băng rừng có Hồ Vinh, anh trai của Dinh.

Giữa lúc tìm em, Vinh phát hiện một phiến đá nằm lật úp bên gốc cây lớn. Anh lật lên, lau lớp đất bám trên bề mặt và nhận ra những dòng chữ được khắc trên đá. Đó là tấm bia mộ liệt sĩ Trần Đình Hòe, sinh năm 1945, quê Nam Tân, Nam Đàn, Nghệ An, hy sinh ngày 24.9.1966. Giữa rừng sâu, cái tên của người lính hy sinh gần 60 năm trước hiện ra trong một hoàn cảnh không ai ngờ tới.

Cuộc tìm người và phiến đá dưới gốc cây

Sau khi trở về, Hồ Vinh đăng thông tin lên Facebook cá nhân với mong muốn tìm được thân nhân liệt sĩ. Chị Đào Quỳnh Thanh, giáo viên Trường Mầm non Hướng Hiệp tiếp tục chia sẻ; bạn bè của chị sau đó chuyển thông tin vào các hội, nhóm ở Nghệ An.

Đúng dịp 27.7 vừa qua, thân nhân liệt sĩ Trần Đình Hòe tình cờ đọc được bài viết và liên hệ với chị Thanh. Từ những dòng chữ còn lại trên tấm bia, hai bên kết nối, đối chiếu thông tin và xác định được gia đình liệt sĩ.

Câu chuyện về tấm bia cũng gợi lại chuyến đi của gia đình cách đây hơn ba thập niên. Anh Trần Đình Quý, cháu ruột liệt sĩ Trần Đình Hòe cho biết, năm 1993, gia đình từng vào rừng Khe Hiên Má cất bốc hài cốt liệt sĩ đưa về Nghệ An an táng, nhưng thời điểm ấy không phát hiện tấm bia mộ.

Không ai biết chính xác tấm bia đã nằm dưới gốc cây ấy bao lâu và vì sao gia đình không tìm thấy trong lần cất bốc năm 1993. Qua hàng chục năm giữa rừng sâu, mưa lũ, xói lở cùng sự dịch chuyển của đất đá có thể đã khiến tấm bia rời khỏi vị trí ban đầu rồi dần bị cây lá, đất rừng che phủ.

Bởi vậy, việc Hồ Vinh bắt gặp phiến đá trong lúc tìm em trai là một sự tình cờ đặc biệt. Cuộc tìm kiếm người bị lạc đã giúp một gia đình tìm lại dấu tích của người thân hy sinh từ thời chiến tranh.

Hơn 10h đưa tấm bia ra khỏi rừng

Tìm được thân nhân nhưng tấm bia vẫn nằm sâu trong Khe Hiên Má. Theo chị Đào Quỳnh Thanh, địa hình khu vực này hiểm trở, đường đi khó khăn; người bình thường đi cả lượt vào lẫn lượt ra có thể mất khoảng hai ngày.

Biết gia đình muốn nhận lại tấm bia, bốn người dân thôn Khe Hiên cũ tình nguyện vào rừng. Họ mang theo cơm, nước, băng rừng, vượt suối hơn 10 giờ đồng hồ. Tấm bia cao khoảng 50cm, rộng 30cm, nặng từ 12-15kg được thay nhau đưa qua những đoạn đường khó đi.

Đến bìa rừng, nơi xe máy có thể tiếp cận, họ mới có thể chuyển tấm bia ra ngoài. Mang một phiến đá nặng hơn chục kilôgam qua đường rừng không phải việc dễ. Những người dân Khe Hiên vẫn nhận làm bởi trên phiến đá ấy còn rõ tên, năm sinh, quê quán và ngày hy sinh của một người lính mà họ chưa từng gặp.

Sáng sớm 20.8, thân nhân liệt sĩ Trần Đình Hòe vào xã Hướng Hiệp nhận lại tấm bia. Từ lúc Hồ Vinh phát hiện phiến đá, chị Thanh đưa thông tin lên các hội nhóm cho đến khi bốn người dân vào rừng mang bia ra, mỗi người góp một phần để dấu tích của người liệt sĩ đến được với gia đình.

Anh Trần Đình Quý cho biết, gia đình rất vui mừng khi được chính quyền và người dân xã Hướng Hiệp hỗ trợ tìm thấy tấm bia mộ của liệt sĩ.

Hơn 10 giờ vượt rừng của bốn người dân không phải một hành trình quá dài nếu tính bằng thời gian. Nhưng phía sau chuyến đi ấy là cách người dân vùng chiến trường xưa ứng xử với một dấu tích còn sót lại của chiến tranh, dù người được khắc tên trên bia không phải ruột thịt hay người quen của họ.

Người đã về, tấm bia cũng trở về

Năm 1993, hài cốt liệt sĩ Trần Đình Hòe đã được gia đình đưa từ Khe Hiên Má về Nghệ An an táng. Hơn 30 năm sau cuộc cất bốc ấy, tấm bia mang tên ông mới được tìm thấy.

Gia đình đưa tấm bia về quê và dựng ngay sát phần mộ liệt sĩ Trần Đình Hòe. Người đã trở về từ hơn ba thập niên trước, còn tấm bia từng đánh dấu nơi ông nằm lại phải trải qua thêm nhiều năm giữa rừng Khe Hiên Má mới có ngày về quê.

Mạng xã hội đã góp phần nối thông tin từ Hướng Hiệp đến Nghệ An, nhưng câu chuyện không dừng ở những lượt chia sẻ. Hồ Vinh là người phát hiện và đưa thông tin lên mạng; chị Đào Quỳnh Thanh cùng bạn bè chuyển thông tin về quê liệt sĩ; bốn người dân Khe Hiên nhận phần việc vất vả nhất khi mang cơm, nước vào tận rừng sâu đưa tấm bia ra ngoài.

Gần 60 năm đã trôi qua, nhiều dấu tích giữa chiến trường cũ có thể bị cây rừng, đất đá phủ lấp. Tấm bia của liệt sĩ Trần Đình Hòe cũng có thể đã trải qua những dịch chuyển như thế, nhưng những dòng chữ trên đá vẫn còn đủ để người phát hiện nhận ra đó là bia mộ của một liệt sĩ.

Họ không biết ông là ai ngoài những thông tin ít ỏi ấy, nhưng vẫn tìm cách báo cho gia đình. Khi biết người thân muốn nhận lại tấm bia, những người dân khác lại vào rừng đưa nó ra.

Một người đi tìm em trai bị lạc đã vô tình tìm thấy tấm bia; những lượt chia sẻ sau đó giúp thông tin đến được với thân nhân liệt sĩ. Hơn 10 giờ băng rừng của người dân Hướng Hiệp đã nối nốt quãng đường còn lại.

Giờ đây, tấm bia từng nằm lật úp dưới gốc cây ở Khe Hiên Má đã được dựng bên phần mộ liệt sĩ Trần Đình Hòe tại quê nhà. Sau gần 60 năm kể từ ngày ông hy sinh và hơn 30 năm kể từ ngày hài cốt được cất bốc, dấu tích còn nằm lại nơi chiến trường cũ cũng đã trở về bên người lính.