“Cẩm nang mùa lũ” được viết từ ký ức ông bà

VHO - Từ lời kể của ông bà, cha mẹ và những người từng đi qua các trận lũ lịch sử ở Hội An, nhiều học sinh đã dựng lại ký ức mùa nước nổi bằng báo tường, phóng sự, mô hình thủ công hay cẩm nang phòng chống thiên tai.

Những câu chuyện tưởng chỉ còn trong ký ức nay được kể lại qua góc nhìn của người trẻ, vừa gợi nhắc về tình người trong gian khó, vừa cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ hơn của thế hệ mới trước câu chuyện thiên tai, môi trường và kỹ năng ứng phó trong đời sống hôm nay.

 Ký ức mùa lũ qua góc nhìn người trẻ

Cuộc thi Ký ức mùa lũ - Chuyện kể từ ông bà do Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An phối hợp với Trung tâm sống và học tập vì môi trường và cộng đồng (Live & Learn) tổ chức đã thu hút hơn 200 tác phẩm của học sinh các phường Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây tham gia. Sau hơn ba tháng phát động, 12 sản phẩm xuất sắc được chọn vào vòng chung kết và trưng bày tại Bảo tàng Dân gian Hội An.

Điều đọng lại từ cuộc thi là cách nhiều học sinh tìm lại ký ức của gia đình và cộng đồng qua những câu chuyện được nghe từ ông bà, cha mẹ, hàng xóm hay những người từng đi qua các trận lũ lớn ở phố Hội. Có em ghi lại lời kể về trận đại hồng thủy năm 1999, có nhóm trở lại làng gốm Thanh Hà sau mùa nước nổi để gặp gỡ người dân, cũng có em dựng lại hình ảnh ghe thuyền len qua những mái nhà ngập sâu như một ký ức quen thuộc của phố cổ mỗi mùa mưa lũ.

Từ những lời kể ấy, ký ức về mùa nước nổi không còn nằm trong câu chuyện của người lớn mà đi vào báo tường, video phóng sự, mô hình thủ công hay cẩm nang phòng chống thiên tai được kể lại bằng ngôn ngữ của người trẻ.

Từ bìa carton, giấy màu, vải vụn hay màu nước, cô trò Trường Tiểu học Nguyễn Bá Ngọc đã thực hiện mô hình con thuyền Ký ức mùa lũ, đoạt giải nhất hạng mục sản phẩm thủ công cấp tiểu học. Con thuyền nhỏ gợi lại hình ảnh quen thuộc của phố Hội những ngày nước dâng, khi ghe thuyền trở thành phương tiện cứu người, chở nhu yếu phẩm và kết nối những mái nhà bị cô lập giữa biển nước.

Nhiều sản phẩm khác như Hộp ký ức mùa lũ, Ngôi nhà cổ ven sông, Tình người trong mùa lũ… cũng gợi lại khá rõ không khí phố Hội những ngày nước dâng. Đó không chỉ là cảnh chạy lũ trong đêm hay những mái nhà ngập sâu giữa biển nước, mà còn có hình ảnh bà con chuyền nhau từng suất cơm nóng, người chèo ghe đi tiếp tế, người mở cửa đón hàng xóm sang trú tạm khi nước lên quá nhanh.

Trận lũ lớn cuối năm 2025 tại làng gốm Thanh Hà cũng trở thành chất liệu cho nhiều bài dự thi. Có thời điểm nước ngập sâu, người dân phải di chuyển hoàn toàn bằng ghe nhỏ. Sau mùa lũ, nhóm học sinh Trường Tiểu học Lương Thế Vinh đã trở lại làng nghề để gặp gỡ, trò chuyện với người dân và thực hiện tập san Ký ức mùa lũ - Chuyện kể từ ông bà. Từ những câu chuyện nghe được sau mùa nước nổi, các em hiểu thêm vì sao người dân vùng lũ luôn phải học cách sống cùng thiên tai và gượng dậy rất nhanh sau mỗi lần nước rút.

“Chúng em nhận ra nhiều điều ông bà từng kể không hề xa xôi mà vẫn đang xảy ra quanh mình”, nhóm học sinh chia sẻ. Với nhiều bạn trẻ, những câu chuyện về mùa lũ giờ không còn là ký ức của riêng thế hệ trước, mà trở thành cách để hiểu hơn về thiên tai, về sự đổi thay của môi trường và cách người dân miền Trung bao đời nay học cách sống cùng nước lũ.

Từ chuyện kể thành “cẩm nang sống”

Từ những tư liệu chân thực, nhiều nhóm học sinh đã chọn cách hệ thống hóa kinh nghiệm dân gian thành các sản phẩm gần gũi với đời sống đương đại. Những dấu hiệu dự báo thời tiết, cách ứng phó khi nước lên hay kinh nghiệm chuẩn bị trước mùa mưa lũ được các em chuyển thành video, đồ họa và cẩm nang số để người trẻ dễ tiếp cận hơn.

Nhóm học sinh Trường Tiểu học Cẩm An thực hiện sản phẩm số Cẩm nang mùa bão quê em, tập hợp kiến thức về bão, lũ, sạt lở bờ biển cùng nhiều câu chuyện thực tế từ người dân Hội An. Bên cạnh thông tin về thiên tai, nhóm còn đưa vào các kỹ năng phòng tránh rủi ro, giải pháp bảo vệ môi trường và thiết kế thêm phần trò chơi tương tác để người xem dễ ghi nhớ hơn.

Trong khi đó, học sinh Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm lại chọn cách gom nhặt những kinh nghiệm quen thuộc của người miền Trung vào cuốn Hướng dẫn phòng chống bão lũ miền Trung. Từ chuyện nhìn ráng trời đoán mưa bão, quan sát hướng kiến bò để đoán nước dâng cho đến cách chuẩn bị đồ đạc khi lũ về, những kinh nghiệm từng nằm trong ký ức của người lớn được hệ thống lại bằng ngôn ngữ trực quan, dễ tiếp cận với học sinh.

Nhiều bài dự thi cũng cho thấy người trẻ hôm nay quan tâm nhiều hơn đến câu chuyện thiên tai và môi trường sống quanh mình. Nhóm học sinh Trường THCS Huỳnh Thị Lựu cho rằng, ứng phó với thiên tai không phải là việc của riêng người lớn, bởi thanh thiếu niên cũng có thể góp sức từ những việc nhỏ như nâng cao ý thức cộng đồng, chia sẻ kỹ năng phòng tránh hay tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường.

Trong phóng sự Nghe ông bà kể chuyện - Lũ lụt và phố cổ Hội An, nhóm học sinh Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm đã tìm gặp nhiều người cao tuổi để nghe kể lại trận đại hồng thủy năm 1999 và đỉnh lũ năm 2025. Qua những câu chuyện ấy, các em nhận ra ký ức về thiên tai không đơn thuần là chuyện cũ được nhắc lại, mà còn là kinh nghiệm sống, là cách người dân miền Trung học cách thích nghi, cưu mang nhau và đứng dậy sau mỗi mùa nước dữ.

Sau cuộc thi, điều đọng lại phía sau những mô hình, sản phẩm được trưng bày là cách người trẻ hôm nay lắng nghe và kể tiếp những câu chuyện mùa lũ từng nằm sâu trong ký ức của ông bà, cha mẹ và cộng đồng phố Hội. Qua đó, các bạn hiểu hơn về sự khắc nghiệt của thiên tai, về tình người trong gian khó và cách đồng bào bao đời nay học cách sống cùng nước lũ.