AI thay thế việc làm và mức độ ảnh hưởng ra sao ở Đông Nam Á?

VHO - Các chuyên gia cho biết khi một công việc có mức độ tiếp xúc cao với AI không đồng nghĩa công việc đó sẽ bị thay thế. Thậm chí một số công việc có thể được nâng lên trong chuỗi giá trị hoặc thay đổi, phát triển theo hướng mới.

AI ảnh hưởng đến thị trường việc làm ra sao?

Các chuyên gia cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thay thế lao động chân tay là điều chưa thể khả thi. Tuy nhiên, người lao động khối văn phòng nên chuẩn bị tinh thần cho điều này.

Một báo cáo được Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) công bố vào tháng 7 ghi nhận gần 1/4 người lao động tại Đông Nam Á đang đứng trước nguy cơ bị AI tạo sinh (GenAI) làm gián đoạn hoặc tác động.

Báo cáo cũng ghi nhận các vị trí hành chính, văn thư và chuyên môn có nguy cơ chịu ảnh hưởng cao nhất. Trong khi đó, các công việc lao động chân tay, nghề thủ công và nông nghiệp vẫn tương đối ít chịu tác động.

Mức độ ảnh hưởng của AI cũng khác nhau giữa các quốc gia trong khu vực, phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, cơ sở hạ tầng số và chính sách lao động.

Theo các chuyên gia phân tích, công việc có mức độ “tiếp xúc” cao với GenAI không có nghĩa là toàn bộ ngành nghề đó sẽ bị thay thế. Thay vào đó, một số công việc có thể có giá trị tăng cao hơn trong chuỗi giá trị hoặc phát triển theo hướng mới.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh mức độ tiếp xúc với GenAI của lao động ngành nghề thủ công, thợ lành nghề và lao động nông nghiệp có kỹ năng nhìn chung ở mức thấp.

Chỉ 3,3% người lao động Đông Nam Á làm những công việc thuộc nhóm có mức độ tiếp xúc với GenAI cao nhất, trong khi khoảng 67% làm các công việc chưa xác định có mức độ tiếp xúc với GenAI.

Gần 80 triệu phụ nữ và nam giới trên khắp khu vực đang làm những công việc có nguy cơ chịu tác động từ AI tạo sinh (GenAI). 

Khoảng cách giới rõ rệt nhất tại Thái Lan và Philippines khi phụ nữ có khả năng làm các công việc chịu tác động cao từ GenAI cao gấp khoảng 3 - 4 lần nam giới.

Singapore cũng có tỷ lệ người lao động chịu tác động từ GenAI cao nhất, ở mức 42,2%. Điều này phản ánh cơ cấu việc làm có hàm lượng tri thức cao của quốc gia này.

Philippines xếp vị trí tiếp theo với 28,1%, phù hợp với nền kinh tế định hướng dịch vụ và vai trò nổi bật của nước này trong lĩnh vực công nghệ thông tin (IT) và quản lý quy trình kinh doanh (BPM).

Chuyển đổi việc làm

Mặc dù quy mô công việc có nguy cơ chịu tác động từ AI là rất lớn nhưng chưa có nhiều bằng chứng cho thấy GenAI đã gây ra tình trạng mất việc làm trên diện rộng.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc tiếp tục theo dõi tác động của AI đối với việc làm là rất quan trọng, đặc biệt là đối với lao động trẻ tại những quốc gia có tốc độ tăng trưởng chậm hơn hoặc đang ghi nhận sự suy giảm việc làm ở một số vị trí hành chính và văn thư cấp đầu vào.

Ở phạm vi khu vực Đông Nam Á, GenAI vẫn phổ biến hơn AI tác nhân (agentic AI) và được sử dụng cho những công việc như soạn thảo, dịch thuật, lập trình, công việc văn thư và hành chính.

GenAI hoạt động dựa trên các câu lệnh (prompt) để tạo ra nội dung hoặc dữ liệu, trong khi AI tác nhân có khả năng lập kế hoạch và tự thực hiện các bước phức tạp hơn để đạt được một mục tiêu, với mức độ tự chủ cao hơn.

Quan điểm ngày càng được đồng thuận: tác động của quá trình chuyển đổi công nghệ này sẽ chủ yếu nằm ở việc thay đổi cách thức thực hiện công việc và các nhiệm vụ, thay vì hoàn toàn thay thế người lao động.

Theo báo cáo, Singapore là quốc gia có vị thế tốt nhất để tận dụng các cơ hội từ AI, nhờ cơ sở hạ tầng số và hệ sinh thái công nghệ phát triển mạnh, cùng với cách tiếp cận toàn chính phủ trong việc thúc đẩy AI.

Tiếp theo là Malaysia, Thái Lan, Brunei, Indonesia, Philippines và Việt Nam. Ở nhóm cuối là Campuchia, Lào, Myanmar và Timor-Leste, những nước được đánh giá có mức độ sẵn sàng thấp hơn, phản ánh những hạn chế về cơ sở hạ tầng số, năng lực thể chế và năng lực công nghệ.