40 năm đổi mới: Luận giải động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

VHO - Trường Đại học Luật TP.HCM tổ chức hội thảo quốc gia nhìn lại 40 năm đổi mới, bàn hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị và phát huy nguồn lực văn hóa, con người.

Ngày 16.10, Trường ĐH Luật TP.HCM tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “40 năm đổi mới ở Việt Nam (1986–2026): Lý luận, thực tiễn và định hướng phát triển”.

Hội thảo là diễn đàn trao đổi học thuật về thành tựu của công cuộc Đổi mới, đồng thời nhận diện những vấn đề lý luận, thực tiễn và yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy phát triển

Phát biểu đề dẫn, PGS.TS Vũ Văn Nhiêm, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Luật TP.HCM nhấn mạnh việc tổng kết công cuộc đổi mới cần bảo đảm tính khoa học, khách quan và xuất phát từ thực tiễn.

Theo PGS Vũ Văn Nhiêm, bốn mươi năm là khoảng thời gian đủ dài để kiểm nghiệm một đường lối phát triển, đồng thời cho phép giới nghiên cứu đánh giá những giá trị đã được khẳng định, những vấn đề còn bỏ ngỏ và những yêu cầu mới đang đặt ra. Trong đó, khoa học pháp lý cần đóng góp những luận cứ có chiều sâu nhằm chuyển hóa định hướng phát triển thành thể chế, pháp luật và năng lực quản trị quốc gia hiệu quả.

Tại hội thảo, các ý kiến trao đổi tập trung làm rõ giá trị lý luận của công cuộc đổi mới; những điểm nghẽn của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền và quản trị quốc gia; phát triển con người gắn với tiến bộ, công bằng xã hội; cùng những thách thức từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế.

Tại phiên thảo luận “Đổi mới tư duy lý luận của Đảng và hoàn thiện thể chế phát triển qua 40 năm đổi mới”, các đại biểu phân tích sự phát triển tư duy lý luận của Đảng về CNXH và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam; mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị; giữa kiên định mục tiêu chiến lược và sáng tạo trong tổ chức thực hiện. Những bước đột phá trước Đại hội VI, kinh nghiệm đổi mới tại địa phương và quá trình hội nhập quốc tế cũng được nhìn nhận từ góc độ lý luận và thực tiễn.

Với tham luận “Các bước đột phá trong quá trình hình thành đường lối đổi mới kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam (1979–1986)”, nhóm nghiên cứu gồm TS Lê Hồ Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm, ĐH Huế và TS Trần Văn Lực, Trưởng khoa Giáo dục Chính trị, Trường ĐH Sư phạm, ĐH Huế, phân tích những chuyển biến trong tư duy, chính sách kinh tế trước Đại hội VI.

Nghiên cứu làm rõ quá trình tháo gỡ rào cản sản xuất, cải tiến cơ chế lưu thông, phân phối, đổi mới hạch toán và từng bước thừa nhận sản xuất hàng hóa cùng các quy luật kinh tế khách quan. Những chuyển biến này tạo tiền đề cho việc hình thành đường lối Đổi mới toàn diện.

TS Dương Thành Thông, Phó Trưởng khoa Lịch sử và Quan hệ quốc tế, Trường ĐH KHXH&NV, ĐH Quốc gia TP.HCM nhận diện sự chuyển dịch từ ưu tiên tăng trưởng, giảm nghèo và hội nhập sang cách tiếp cận phát triển toàn diện. Theo đó, tăng trưởng cần gắn với phát triển xanh, tính bao trùm, năng lực chống chịu và trách nhiệm với các thế hệ tương lai, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi.

Trong tham luận về kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và cải cách hành chính ở Việt Nam sau 40 năm đổi mới, TS.GVC Lê Bí Bo, Trường ĐH Luật TP.HCM cho rằng công tác phòng, chống tham nhũng cần chú trọng cơ chế phòng ngừa, công khai, minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm người đứng đầu. Cải cách hành chính cũng cần góp phần thu hẹp cơ chế xin – cho, hạn chế sự tùy tiện trong thực thi công vụ, hướng đến nền hành chính liêm chính, hiệu quả.

Phát huy nguồn lực văn hóa, con người

Với phiên thảo luận chủ đề “Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quản trị quốc gia và phát triển văn hóa, con người trong kỷ nguyên phát triển mới”, các tham luận tập trung vào sự phát triển nhận thức về Nhà nước pháp quyền, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và phát huy nguồn lực văn hóa, con người trong giai đoạn phát triển mới.

Tiếp cận vấn đề quản trị trong bối cảnh chuyển đổi số, nhóm nghiên cứu gồm TS Phạm Thị Thanh Huyền, ThS Trương Trần Hoàng Phúc và ThS Vũ Văn Thành – Khoa Khoa học xã hội và Nhân văn, Trường ĐH Tôn Đức Thắng đã phân tích yêu cầu tái cấu trúc năng lực quản trị nhà nước trong môi trường số.

Theo các chuyên gia, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ vào hành chính mà cần đổi mới đồng bộ về pháp luật, dữ liệu, tổ chức bộ máy, nhân lực và cơ chế kiểm soát quyền lực. Nghiên cứu đề xuất khung năng lực thể chế số gồm năm thành tố, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện pháp luật về dữ liệu, tăng cường liên thông giữa các cơ quan, kiểm soát rủi ro thuật toán và bảo vệ dữ liệu.

Với tham luận “Phát triển văn hóa và con người Việt Nam qua 40 năm Đổi mới: Lý luận, thực tiễn và định hướng chính sách”, PGS.TS Vũ Hồng Vận – Trung tâm Lý luận chính trị, ĐH Quốc gia TP.HCM và TS Nguyễn Trọng Long – Trường ĐH Tài nguyên và Môi trường TP.HCM đã phân tích những chuyển biến trong nhận thức lý luận và thực tiễn phát triển văn hóa, con người Việt Nam giai đoạn 1986–2026.

Nghiên cứu làm rõ sự chuyển dịch từ quan niệm phát triển văn hóa như một lĩnh vực riêng biệt sang phát huy văn hóa và con người như những nguồn lực nội sinh, tạo động lực cho sự phát triển toàn diện, bền vững.

“Văn hóa và con người ngày càng được nhìn nhận là nguồn lực nội sinh cho phát triển toàn diện, bền vững. Tuy nhiên, những thách thức về khả năng tiếp cận văn hóa, biến đổi hệ giá trị và quản trị trong môi trường số đòi hỏi các chính sách phù hợp, góp phần phát triển con người và nâng cao hiệu quả quản trị văn hóa”, đại diện nhóm nghiên cứu nhấn mạnh.

Năm 2026 đánh dấu 40 năm kể từ Đại hội VI của Đảng, mở đầu công cuộc đổi mới toàn diện đất nước. Những chuyển biến về tư duy kinh tế, mô hình phát triển, hệ thống chính trị và hội nhập quốc tế đã tạo nền tảng cho nhiều thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và vị thế quốc gia.

Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, việc nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới còn đặt ra yêu cầu nhận diện những hạn chế của mô hình phát triển, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và tạo động lực tăng trưởng bền vững.