Rộn ràng Tết Xíp Xí của người Thái trắng ở Phù Yên

VHO - Từ nghi lễ truyền thống, mâm cỗ ngày Tết đến múa Xòe, múa Sạp, tung còn, đi cà kheo…Tết Xíp Xí năm 2026 tại xã Phù Yên (tỉnh Sơn La) tạo nên không gian văn hóa đậm bản sắc, thu hút người dân và du khách cùng trải nghiệm.

Ngày 22.8, tại Đình Chu, bản Chiềng, xã Phù Yên, Tết Xíp Xí dân tộc Thái năm 2026 diễn ra trong không khí vui tươi, đầm ấm, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Trong đời sống văn hóa của đồng bào Thái trắng ở Sơn La, Tết Xíp Xí là phong tục cổ truyền được tổ chức vào ngày 14 tháng 7 âm lịch hằng năm. Trong tiếng Thái, “Xíp Xí” có nghĩa là ngày mười bốn.

Tết diễn ra khi bà con đã hoàn thành vụ cấy, là dịp các gia đình sửa soạn mâm lễ dâng tổ tiên, thần linh, tưởng nhớ những người có công khai bản, lập mường; đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên, mọi người khỏe mạnh.

Xíp Xí còn được gọi là “Tết trẻ em”. Trong ngày này, trẻ nhỏ được người lớn dành sự quan tâm đặc biệt, được mặc quần áo đẹp, vui chơi và thưởng thức những món ăn truyền thống.

Những em đi chăn trâu cũng được gia đình chuẩn bị xôi, thịt, bánh mang theo. Qua đó, ngày Tết thể hiện tình yêu thương, sự chở che và mong ước con trẻ khỏe mạnh, hay ăn chóng lớn.

Mâm cỗ Xíp Xí mang đậm hương vị núi rừng với thịt vịt, bánh ít uôi, xôi màu, cá nướng cùng nhiều sản vật do chính người dân làm ra. Trong đó, thịt vịt và bánh ít uôi là những món ăn không thể thiếu. Bánh còn được dùng làm quà biếu người thân, khách quý và trẻ nhỏ, thể hiện sự thơm thảo, mến khách của đồng bào Thái.

Tại ngày hội năm nay, những giá trị truyền thống ấy được tái hiện qua phần nghi lễ, văn nghệ dân gian, thi mâm cỗ và nhiều hoạt động trải nghiệm.

Người dân, du khách được tham gia bắt chạch trong chum, đi cà kheo, nhảy bao bố, đánh yến, tung còn, ô ăn quan; tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm và hòa mình vào những điệu múa Xòe, múa Sạp.

Sau phần lễ trang nghiêm là không khí hội hè rộn ràng. Những vòng Xòe nối dài không chỉ mang đến niềm vui mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng - một giá trị đặc trưng trong đời sống văn hóa của người Thái.

Phần thi mâm cỗ cũng góp phần giới thiệu rõ hơn văn hóa ẩm thực ngày Tết. Từ cách lựa chọn nguyên liệu, chế biến đến trình bày món ăn, mỗi mâm cỗ đều phản ánh sự khéo léo, đời sống lao động và tình cảm của người dân với gia đình, cộng đồng.

Mỗi trò chơi, món ăn, làn điệu hay điệu múa tại ngày hội đều là một lát cắt văn hóa, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn những giá trị cha ông trao truyền, đồng thời tạo cơ hội để du khách tiếp cận văn hóa Thái theo cách trực quan, gần gũi.

Năm 2024, Nghi lễ Tết Xíp Xí của người Thái trắng tại Phù Yên và Quỳnh Nhai, Sơn La được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm tự hào của đồng bào Thái trắng, đồng thời khẳng định giá trị của phong tục này trong kho tàng văn hóa các dân tộc Sơn La.

Tết Xíp Xí hôm nay vẫn được các thế hệ gìn giữ, thực hành và trao truyền như một lời nhắc về lòng biết ơn tổ tiên, tình yêu thương con trẻ, tinh thần đoàn kết và khát vọng về cuộc sống no ấm, bình yên.

Việc đưa di sản vào không gian trải nghiệm cộng đồng cũng mở thêm cơ hội để Phù Yên quảng bá bản sắc văn hóa, hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng, đưa Tết Xíp Xí trở thành một điểm hẹn văn hóa hấp dẫn đối với người dân và du khách.