Ramưwan - Lời mời đầu Xuân hướng về cội nguồn xứ Chăm

VHO - Tết Ramưwan là lễ hội cổ truyền thiêng liêng và quan trọng nhất của đồng bào Chăm Bà Ni, tập trung chủ yếu tại các làng Chăm thuộc tỉnh Khánh Hòa và Lâm Đồng. Không chỉ đơn thuần là nghi lễ tôn giáo, Ramưwan chính là dòng chảy văn hóa mãnh liệt - nơi con cháu đồng bào Chăm hướng về cội nguồn và gieo mầm hy vọng cho một năm mới an lành, sung túc.

Hành trình tâm linh khởi đầu từ Lễ tảo mộ

Khi mùa Ramưwan chạm ngõ, các làng Chăm sẽ bừng lên không khí tươi vui, náo nức. Những con đường nội thôn khang trang và tuyến đường liên thôn rộng mở như rộng cửa đón bước chân người xa quê trở về.

Từ phiên chợ sớm tấp nập đến những gian bếp thơm nồng mùi bánh ít, bánh gừng, đâu đâu cũng thấy sự tất bật và nhộn nhịp. Tiếng nói cười hòa cùng niềm vui trẻ nhỏ đã tạo nên một bức tranh lễ hội giàu bản sắc và đầy ắp hy vọng.

Sức hút văn hóa truyền thống đồng bào Chăm đã dẫn lối chúng tôi về với các làng Chăm Bà Ni trong nhiều dịp Tết Ramưwan. Với chúng tôi, mỗi lần trở lại không chỉ là trải nghiệm văn hóa thú vị mà còn mang theo những cảm xúc bồi hồi, khó quên.

Tết Ramưwan được ấn định theo lịch Hồi giáo Chăm Bà Ni, diễn ra vào tháng 9 Âm lịch (lịch Chăm) và thường rơi vào khoảng tháng 2-3 Dương lịch hàng năm, với thời gian cụ thể thay đổi mỗi năm.

Đặc sắc nhất của Ramưwan là chuỗi ba nghi thức kéo dài: Lễ tảo mộ (Pablik Rija), Lễ cúng gia tiên (Ramưwan) và Tháng chay niệm (Bulan Haji Ramưwan).

Phần khởi đầu, cũng là phần xúc động và trang trọng nhất, chính là Lễ Tảo mộ - nghi thức mang ý nghĩa "lời mời đầu Xuân" dành cho tổ tiên - những người đã khuất.

Trước ngày chính lễ, hàng nghìn người Chăm trong trang phục truyền thống tề tựu tại các nghĩa trang (như nghĩa trang lớn nhất tại thôn Văn Lâm, xã Thuận Nam). Khác với nhiều nơi, mộ người Chăm Bà Ni không xây kiên cố mà chỉ đắp cát, đánh dấu bằng hai hòn đá đặt theo hướng Bắc-Nam.

Ông Kiều Công Phê (đồng bào Chăm) chia sẻ: “Tảo mộ là phần quan trọng nhất. Tại đây, mỗi gia đình thực hiện các nghi thức dâng, cúng ngày phần mộ của dòng họ mình để mời ông bà, người thân đã khuất về vui Tết.

Dưới sự chủ lễ của các thầy Char (chủ lễ), người thân dùng tay vun đất, tưới nước lên từng phần mộ, hàm ý dọn dẹp và tẩy uế cho người đã khuất. Sau đó, những têm trầu cau, bánh trái, xôi chè... được thành kính dâng lên, đi kèm là lời vái lạy biết ơn.

Cả sư Báo Hùng (75 tuổi, thôn Văn Lâm) nhấn mạnh: "Lễ tảo mộ là phong tục rất quan trọng, là tôn giáo, tín ngưỡng của người Chăm theo đạo Bà Ni, không phân biệt đẳng cấp, tầng lớp. Tất cả thực hiện với một mục đích là thể hiện lòng biết ơn tổ tiên".

Ngay sau khi nghi thức tảo mộ kết thúc, người Chăm Bà Ni quay về nhà làm Lễ cúng gia tiên. Đây là dịp để những người con xa xứ trở về sum vầy, tận hưởng tình cảm ấm áp bên gia đình.

Theo phong tục, mỗi gia đình chuẩn bị chu đáo mâm lễ vật gồm: một mâm đồ mặn và một mâm đồ ngọt, tri ân đấng sinh thành và tổ tiên. Sau phần cúng lễ trang nghiêm, nhà nhà tổ chức sinh hoạt tập trung tại các gia đình, họ hàng, tạo nên không khí Tết náo nhiệt và gắn kết.

Phần hội rộn ràng và nét đẹp hiếu khách

Những ngày Tết Ramưwan, các làng Chăm Bà Ni bừng lên sức sống mới. Đường làng, ngõ xóm được trang hoàng và trong các gia đình, tiếng nói cười rộn rã khi phụ nữ Chăm xay bột, gói bánh tét, bánh ít và đặc biệt là bánh gừng - hương vị không thể thiếu của ngày Tết.

Bên cạnh phần lễ, phần hội cũng diễn ra sôi nổi với các hoạt động giải trí, văn hóa, thể thao giữa thanh niên các làng. Các vị chức sắc tôn giáo như Cả Sư, Char, Mum, Tiếp... tập hợp tín đồ để tuyên truyền tinh thần hòa hợp, vận động đoàn kết.

Với truyền thống hiếu khách, người Chăm Bà Ni nồng nhiệt đón tiếp bè bạn, đồng nghiệp, bà con xa gần đến chúc mừng. Việc nhà nào có nhiều khách đến chúc mừng càng được coi là niềm tin may mắn cho một năm mới bình yên, khỏe mạnh, và mùa màng bội thu.

Ông Kiều Công Phê chia sẻ thêm: "Cùng với việc kính nhớ ông bà, tổ tiên, Tết Ramưwan còn là dịp để người Chăm theo đạo Bà Ni cầu nguyện xin ơn trên độ trì cho làng xóm bình yên, nhà nhà sung túc, đất nước thái bình".

Kết thúc những ngày lễ hội rộn ràng, tín đồ Chăm Bà Ni sẽ bước vào hành trình tâm linh sâu sắc: Tháng tịnh chay kéo dài 30 ngày (tương tự như tháng Ramadan của Hồi giáo thế giới, nhưng có bản sắc riêng).

Sư cả Châu Minh Hương, Chủ tịch Hội đồng Sư cả Hồi giáo (Bà Ni), cho biết: “Trong suốt tháng này, các tín đồ đạo Hồi sẽ kiêng ăn uống từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn, đồng thời dành nhiều thời gian hơn cho việc cầu nguyện, suy ngẫm về đạo lí và làm việc thiện”.

Tết Ramưwan có nguồn gốc từ truyền thống Hồi giáo, tương tự như tháng Ramadan của người Hồi giáo trên thế giới. Tuy nhiên, người Chăm Bà Ni ở Việt Nam đã điều chỉnh để phù hợp với phong tục, tín ngưỡng và đời sống văn hóa của mình.

Ông Thành Thanh Tâm, Trưởng Ban Đại diện cộng đồng Hồi giáo Islam tỉnh, kiêm Trưởng Ban Hakem Thánh đường 102, cho biết: Toàn tỉnh có 4 thánh đường Hồi giáo Islam với 3.200 tín đồ, Tết Ramưwan là một trong những lễ hội quan trọng nhất của đồng bào Chăm theo đạo Hồi (Bà Ni) ở Việt Nam.

Đây không chỉ là dịp để cộng đồng người Chăm thực hành các nghi lễ tôn giáo, tưởng nhớ tổ tiên mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, tình làng nghĩa xóm và những giá trị văn hóa đặc trưng. Với bề dày lịch sử và bản sắc độc đáo, Tết Ramưwan trở thành nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống của người Chăm.

Tết Ramưwan, với bề dày lịch sử và bản sắc độc đáo, đã trở thành nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống người Chăm, nơi mà lòng thành kính, tình thân và hy vọng về một tương lai tươi đẹp luôn được thắp sáng và truyền nối qua nhiều thế hệ.