Bảo tồn nghệ thuật làm gốm Chăm gắn với sinh kế cộng đồng

VHO - Chiều 11.10, UBND tỉnh Khánh Hòa phối hợp với Bộ VHTTDL tổ chức Hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm, di sản được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp”.

Hội thảo thu hút đông đảo các chuyên gia, nhà nghiên cứu từ Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Cục Di sản văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, cùng đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, chính quyền địa phương và các nghệ nhân thực hành di sản.

Đặt sinh kế cộng đồng làm trung tâm bảo tồn

Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận sâu về công tác quản lý, quy hoạch vùng nguyên liệu, phát triển hạ tầng và dịch vụ sản xuất - kinh doanh gốm tại làng Bàu Trúc gắn với phát triển du lịch.

Nhiều tham luận nhấn mạnh vai trò của chính quyền cơ sở, cộng đồng và nghệ nhân trong việc duy trì nghề truyền thống, đồng thời đề xuất giải pháp hỗ trợ truyền dạy và nâng cao đời sống người dân.

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Nguyễn Thị Thu Trang (giảng viên Đại học Văn hóa TP.HCM) khẳng định: Sinh kế của cộng đồng là yếu tố cốt lõi để duy trì sức sống cho di sản. Do đó, việc hỗ trợ đầu ra ổn định cho sản phẩm gốm là nhiệm vụ cấp thiết.

Bên cạnh đó, bà Trang cũng cảnh báo tình trạng suy giảm nghiêm trọng các nguồn nguyên, nhiên liệu tự nhiên như đất sét, cát, củi, rơm... và kiến nghị chính quyền cần sớm có quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung.

Cùng chung quan điểm, TS. Phan Quốc Anh, nguyên Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Ninh Thuận (cũ) cho rằng đời sống của nghệ nhân gốm Chăm hiện vẫn chưa được đảm bảo ổn định.

Ông nhấn mạnh, giá trị cốt lõi của gốm Chăm nằm ở nét nghệ thuật độc đáo, câu chuyện văn hóa sâu sắc và sức hút điểm đến - những giá trị tiêu biểu giúp di sản này được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp từ năm 2022.

Đưa di sản gốm Chăm ra khỏi tình trạng "bảo vệ khẩn cấp"

Đại diện địa phương, bà Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Khánh Hòa cho biết, gốm Chăm Bàu Trúc là kết tinh tri thức dân gian, kỹ thuật độc đáo (tạo hình thủ công bằng tay, xoay thân người quanh khối đất và nung lộ thiên). Tỉnh Khánh Hòa xác định bảo vệ di sản trước hết là giữ gìn cộng đồng, nghệ nhân và tạo điều kiện để di sản tiếp tục sống trong đời sống hiện đại.

“Bảo tồn phải đi đôi với sinh kế. Nếu người làm nghề không có thu nhập ổn định, thế hệ trẻ không thấy tương lai từ nghề truyền thống thì việc duy trì di sản sẽ rất khó khăn. Tỉnh mong muốn nâng cao giá trị sản phẩm gốm Bàu Trúc, mở rộng thị trường và kết nối với các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch để quảng bá hình ảnh đất nước, giúp người dân sống được bằng nghề”, bà Hằng nhấn mạnh.

Hội thảo là cơ sở quan trọng để tỉnh Khánh Hòa tiếp tục phối hợp với Bộ VHTTDL và các cơ quan Trung ương triển khai hiệu quả Chương trình hành động quốc gia.

Mục tiêu dài hạn là tạo sức sống mới cho di sản, đáp ứng các tiêu chuẩn của UNESCO nhằm đưa Nghệ thuật làm gốm của người Chăm ra khỏi danh sách cần bảo vệ khẩn cấp, hướng tới ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.