Văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm khi thành lập 2 thành phố Bắc Ninh và Quảng Ninh

VHO - Thảo luận tại phiên họp tổ trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 6.8 về Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, nhiều ý kiến cho rằng cùng với yêu cầu phát triển đô thị, quy hoạch và quản trị hiện đại, văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm, trở thành nền tảng, hệ điều tiết và nguồn lực nội sinh của quá trình phát triển.

Quảng Ninh và Bắc Ninh đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn thành lập thành phố

Phát biểu tại phiên họp tổ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành lập thành phố Bắc Ninh nhằm thực hiện chủ trương chung của Trung ương theo Chỉ thị số 06-CT/TW của Bộ Chính trị. Theo đó, phấn đấu xây dựng phát triển đô thị đến năm 2030, cả nước đạt ít nhất là 50% đô thị. 

Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, việc thành lập hai thành phố này đã được Bộ Chính trị cho ý kiến, Hội nghị Trung ương cũng đạt sự đồng thuận cao. Trung ương đã giao cho Đảng ủy Quốc hội và Đảng ủy Chính phủ phối hợp để trình Quốc hội xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Ông cũng cho rằng hồ sơ của Chính phủ trình về việc thành lập hai thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh được chuẩn bị hết sức chu đáo, cẩn thận.

Phó Chủ tịch Quốc hội ghi nhận và đánh giá cao Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh được chuẩn bị rất kỹ lưỡng. Quảng Ninh là địa phương phát triển đô thị hóa rất nhanh, đây là địa bàn có ý nghĩa quan trọng về mặt an ninh, quốc phòng, biên giới với Trung Quốc và hoàn toàn đầy đủ các tiêu chuẩn, điều kiện thành lập thành phố.

Liên quan đến Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh, Phó Chủ tịch Quốc hội nhận thấy, với sự cố gắng, quyết tâm cao và tinh thần khẩn trương, đẩy nhanh tiến độ tất cả các công việc, Chính phủ và chính quyền Bắc Ninh đã đẩy nhanh tiến độ để trình bổ sung việc thành lập thành phố Bắc Ninh tại Hội nghị Trung ương.

 

Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, Trung ương đã xem xét, kết luận và giao cho Đảng ủy Quốc hội và Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo thực hiện việc thành lập thành phố Bắc Ninh. Hồ sơ trình Quốc hội xem xét đã đảm bảo đầy đủ. Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất với Chính phủ việc xác định thời điểm có hiệu lực thi hành của Nghị quyết về thành lập thành phố Quảng Ninh là ngày 1.9.2026 và thời điểm có hiệu lực thi hành của Nghị quyết về thành lập thành phố Bắc Ninh là ngày 20.9.2026 để phù hợp với mức độ chuẩn bị cũng như đáp ứng nguyện vọng và quyết tâm của cấp ủy và chính quyền các địa phương.

Văn hóa phải trở thành nền tảng, hệ điều tiết và nguồn lực nội sinh của phát triển

Đại biểu Bùi Hoài Sơn (đoàn Hà Nội) đánh giá, Tờ trình và Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh đã được chuẩn bị khá công phu, đầy đủ về căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn; xác định rõ phương án thành lập thành phố Bắc Ninh trên cơ sở giữ nguyên diện tích tự nhiên, quy mô dân số và các đơn vị hành chính cấp xã hiện nay.

Bắc Ninh cũng đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện, tiêu chuẩn của một thành phố trực thuộc Trung ương. Đáng chú ý, việc lấy ý kiến nhân dân đạt tỷ lệ đồng thuận rất cao, 99,74%, thể hiện nguyện vọng và sự thống nhất lớn trong Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương.

Từ góc độ văn hóa, đại biểu Bùi Hoài Sơn cho biết, ông từng có cơ hội trực tiếp tham gia xây dựng hai hồ sơ di sản quan trọng là hồ sơ Dân ca Quan họ Bắc Ninh trình UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và hồ sơ Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ.

“Chính quá trình tham gia xây dựng hai hồ sơ ấy giúp tôi cảm nhận sâu sắc rằng, giá trị của văn hóa Kinh Bắc không chỉ nằm ở những làn điệu Quan họ mượt mà, những tờ tranh Đông Hồ dung dị, đằm thắm; mà quan trọng hơn, đó là một hệ sinh thái văn hóa được hình thành, bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử”, ông nói.

Từ trải nghiệm đó, đại biểu cho rằng việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương không chỉ là nâng cấp một đơn vị hành chính hay thay đổi mô hình quản trị. Đây phải là cơ hội để chúng ta xác lập một mô hình phát triển đô thị mới, trong đó văn hóa không đứng bên lề quá trình phát triển, mà trở thành nền tảng, hệ điều tiết và nguồn lực nội sinh của phát triển.

Đại biểu cũng cung cấp thông tin, Bắc Ninh hiện có khoảng 1.600 di tích lịch sử, văn hóa; trong đó có 651 di tích đã được xếp hạng và 24 bảo vật quốc gia. Đây cũng là địa phương có số lượng di tích cấp quốc gia thuộc nhóm cao nhất cả nước, chỉ sau Hà Nội.

Vì thế ông tán thành việc thành lập thành phố Bắc Ninh, nhưng đề nghị phải coi việc bảo vệ bản sắc văn hóa Kinh Bắc là một cam kết chính trị và trách nhiệm pháp lý lâu dài của chính quyền đô thị mới.

Không để quá trình đô thị hóa làm đứt gãy không gian văn hóa

Đại biểu Bùi Hoài Sơn cũng đề nghị khi được Quốc hội phê duyệt và trở thành thành phố, Bắc Ninh không để quá trình đô thị hóa làm đứt gãy không gian văn hóa Kinh Bắc. Đồng thời phải bảo tồn di sản trong đời sống cộng đồng, lấy người dân làm chủ thể; Cần biến tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển mới thông qua công nghiệp văn hóa và du lịch văn hóa và đặt văn hóa trong mối quan hệ hữu cơ với quốc phòng, an ninh và xây dựng thế trận lòng dân.

“Từ góc độ Hà Nội, tôi cho rằng việc hình thành thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương cũng tạo ra điều kiện mới để tăng cường liên kết giữa hai địa phương, không chỉ về hạ tầng giao thông, công nghiệp và dịch vụ, mà còn về văn hóa, du lịch, giáo dục và bảo vệ không gian lịch sử của vùng Thủ đô.

Hà Nội và Bắc Ninh có những mối liên hệ văn hóa rất sâu sắc. Không gian văn hóa Thăng Long và không gian văn hóa Kinh Bắc vừa có bản sắc riêng, vừa bổ sung cho nhau. Vì vậy, trong tương lai cần hình thành các tuyến du lịch văn hóa liên vùng, các không gian sáng tạo, các chương trình bảo tồn di sản và quảng bá văn hóa chung giữa Hà Nội với Bắc Ninh”, đại biểu phân tích.

Với việc thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc trung ương, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn thành phố Huế) có nhiều góp ý cụ thể. Trong đó bà nêu rõ, Đề án đề ra mục tiêu phát triển Quảng Ninh trở thành "trung tâm du lịch quốc gia... gắn với bảo tồn và phát triển di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long" (Mục I.2.g) đồng thời phải là "cực tăng trưởng quốc gia, tạo động lực phát triển vùng" (Mục I.3).

Đại biểu phân tích, đây là một sự xung đột về mặt không gian và quản lý tài nguyên khi một mặt Quảng Ninh cần mở rộng đô thị để đạt tiêu chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương, với 54 đơn vị hành chính. Mặt khác, việc bảo tồn di sản đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt về mật độ xây dựng và hạ tầng.

Vì thế nếu không có một cơ chế quản trị đô thị đặc thù (không chỉ là chính quyền đô thị thông thường mà là quản trị vùng di sản), việc thành lập thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tạo áp lực khủng khiếp lên quy hoạch sử dụng đất, dễ dẫn đến xung đột giữa mục tiêu “kinh tế di sản” và “mở rộng không gian đô thị”.