Tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất

VHO - Tiếp tục kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, ngày 21.8, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Thảo luận tại Phiên họp, các đại biểu đồng tình, đánh giá cao tinh thần khẩn trương, trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Đại biểu khẳng định, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này là nhiệm vụ chính trị rất quan trọng, nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.

Đất đai vừa là nguồn lực đặc biệt của quốc gia, vừa gắn trực tiếp với quyền tài sản, với nơi ở và sinh kế của người dân.

Vì vậy, việc sửa Luật lần này cần đồng thời đạt được ba tiêu chí: khơi thông nguồn lực cho phát triển, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng quyền lực nhà nước và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Bảo đảm tính minh bạch, thống nhất

Quan tâm tới vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm sinh kế cho người có đất bị thu hồi, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) cho rằng đây là nội dung đã được Đảng lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt.

Nghị quyết số 21-NQ/TW thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Đại biểu cơ bản đồng tình với Điều 35 dự thảo Luật về các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, cho rằng việc xác định rõ các trường hợp thu hồi đất sẽ bảo đảm tính minh bạch, thống nhất, hạn chế cách hiểu khác nhau.

Tuy nhiên, cùng với việc xác định rõ trường hợp thu hồi đất, đại biểu lưu ý cần đặc biệt quan tâm bảo đảm đời sống, sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất. Đây cần là nguyên tắc xuyên suốt trong chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Với Điều 42 về thứ tự ưu tiên bồi thường về đất, đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng cụ thể hóa yêu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Đồng thời, cần làm rõ thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở, đất ở tái định cư.

Theo đại biểu, bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất; cần có tiêu chí cụ thể đánh giá mức độ bảo đảm về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

Đối với người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần gắn với việc tiếp tục sản xuất và yêu cầu chuyển đổi sinh kế bền vững, tránh tình trạng người bị thu hồi đất được bồi thường về tài sản nhưng sau đó gặp khó khăn trong ổn định cuộc sống.

Tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian sau dự án

Nêu ý kiến, đại biểu Lê Văn Thế (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) bổ sung, thu hồi đất cần gắn với tổ chức lại không gian phát triển.

Theo đại biểu, khi Nhà nước đầu tư tuyến đường hoặc công trình hạ tầng lớn, việc thu hồi đất không nên chỉ dừng ở việc bảo đảm đủ diện tích cho công trình.

Nếu chỉ thu hồi phần đất trong ranh giới dự án, sau khi công trình hoàn thành có thể còn những phần đất nhỏ, méo, khó tiếp cận; đất sản xuất bị chia cắt hoặc không còn hiệu quả canh tác.

Vì vậy, giải phóng mặt bằng không chỉ là lấy đủ đất cho công trình, mà phải tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian sau dự án.

Đối với khoản 6 Điều 42 quy định trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất thì cơ quan có thẩm quyền quyết định thu hồi và thực hiện bồi thường, hỗ trợ, đại biểu đặt vấn đề: “Vậy nếu người dân không có nhu cầu, hoặc người có, người không thì sao?”.

Đặt vấn đề như vậy, đại biểu Lê Văn Thế cho rằng, nếu chỉ xử lý theo nhu cầu của từng hộ thì bài toán không gian của cả dự án vẫn có thể bị bỏ ngỏ. Do đó, dự thảo Luật cần bổ sung tiêu chí khách quan để đánh giá phần đất còn lại ngay trong quá trình lập phương án thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

“Nếu phần đất vẫn có thể tiếp tục sử dụng thì phải tôn trọng quyền lựa chọn của người dân. Nhưng nếu thu hồi để chỉnh trang, tổ chức lại một không gian rộng hơn thì phải có căn cứ pháp lý độc lập, phù hợp quy hoạch, có dự án, phạm vi và phương án rõ ràng; không thể chỉ dựa vào nhu cầu của từng hộ để giải quyết một vấn đề mang tính tổng thể”, đại biểu Lê Văn Thế nêu.