Nghị quyết số 80-NQ/TW - Tầm nhìn mới, tư duy mới cho phát triển văn hóa Việt Nam

VHO - Trình bày chuyên đề “Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam”, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh, Nghị quyết 80 “Về phát triển văn hóa Việt Nam” chứa đựng nhiều nội dung, bao trùm toàn diện với phương thức và tư duy mới, mang tính đột phá.

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cũng khẳng định, thực hiện trọn vẹn, hiệu quả cao khát vọng, mục tiêu, các nhiệm vụ đề ra trong Nghị quyết, chắc chắn chúng ta sẽ tạo ra được vị thế và tầm vóc mới của nền văn hóa Việt Nam hiện đại, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước và góp phần xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại.

"Thách thức mới đang đòi hỏi một quyết tâm sắt đá với sự đồng lòng và sự nỗ lực hành động của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta", Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh.

Văn hóa - từ “nền tảng tinh thần” đến trụ cột và hệ điều tiết của phát triển

Chuyên đề gồm bốn nội dung lớn: vị trí, vai trò, tầm quan trọng của Nghị quyết; quan điểm và những vấn đề mới trong Nghị quyết; tầm nhìn mới về mục tiêu và các nhiệm vụ cốt lõi phát triển văn hoá Việt Nam trong kỷ nguyên mới; yêu cầu cần tập trung trong triển khai thực hiện Nghị quyết.

Theo Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị “Về phát triển văn hóa Việt Nam” ra đời trong bối cảnh đặc biệt. Trước đó, trong năm 2025, Đảng ta đã ban hành 07 nghị quyết mang ý nghĩa đột phá chiến lược trên các lĩnh vực trọng yếu của sự phát triển đất nước.

Việc chuẩn bị Nghị quyết này gắn liền với quá trình hoàn thiện dự thảo “Báo cáo chính trị” trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng - một văn kiện chiến lược tổng thể đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, trong đó có một nội dung rất quan trọng là văn hóa và con người.

“Như vậy, Nghị quyết 80 về văn hóa thể hiện sự hài hòa, tương thích, đồng nhịp với các văn kiện quan trọng nêu trên”, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh. Đồng thời khẳng định, Nghị quyết 80 vừa phải tổng kết thực tiễn, kế thừa và phát triển cả lý luận và thực tiễn những nghị quyết trước đó; vừa phải đáp ứng những yêu cầu rất cao và mới khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới với nhu cầu đột phá để phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Quan điểm, nội dung trong Nghị quyết 80 chứa đựng tính kế thừa và sự phát triển lý luận về văn hóa, đồng thời xác định mục tiêu và những nhiệm vụ lớn xây dựng, phát triển văn hóa thông qua sự đánh giá khách quan thành tựu và hạn chế của văn hóa những năm qua.

Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết khẳng định, để có thể phát triển bền vững đất nước, văn hóa không chỉ là “nền tảng tinh thần”, mà phải trở thành nền tảng vững chắc của sự phát triển.

Nghị quyết 80 có tới ba lần khẳng định: “Văn hóa, con người là nền tảng”, “Phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc” và từ đó chỉ ra yêu cầu: “các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân quán triệt, nhận thức đầy đủ, sâu sắc, toàn diện về vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng của văn hóa trong phát triển đất nước”.

Đáng chú ý, từ tầm nhìn mới, bao trùm về văn hóa, Nghị quyết 80 lần đầu tiên đưa ra hai phạm trù mới: văn hóa là “trụ cột” và là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa trở thành một trong bốn trụ cột của sự phát triển. Hai luận điểm “văn hóa là nền tảng” và “văn hóa là trụ cột” đã khẳng định một tầm nhìn mới, vừa kế thừa các quan điểm trước, vừa có tính đột phá trong nhận thức lý luận về văn hóa thời kỳ phát triển mới của dân tộc.

Đã là nền tảng, là trụ cột thì tất yếu phải được xây dựng vững chắc, bền lâu, đúng như Cương lĩnh và văn kiện của Đảng đã khẳng định “nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” phải là một trong tám đặc trưng của chủ nghĩa xã hội.

Tầm nhìn mục tiêu, nhiệm vụ cốt lõi và yêu cầu triển khai trong thực tiễn

Để Nghị quyết về văn hóa đồng bộ, hài hòa với các nghị quyết vừa công bố, trên cơ sở nắm vững sự phát triển đột phá của thế giới hiện đại và khát vọng lớn lao của dân tộc, Nghị quyết 80 xác định rõ đặc điểm nổi bật của quan điểm, đường lối phát triển văn hóa là “phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hóa”.

Từ đó, Nghị quyết khẳng định “ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa là một trong ba lĩnh vực đột phá”.

Để thực hiện nhiệm vụ này, Nghị quyết yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách đột phá “phát triển” các nội dung trên trong lĩnh vực văn hóa; ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số, làm trong sạch môi trường văn hóa số; xây dựng hệ sinh thái văn hóa số.

Một nhận thức mới được thể hiện rõ trong hai nội dung gắn kết với nhau là phát triển văn hóa phải “ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội”, gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số.

Về tầm nhìn mới đối với mục tiêu và các nhiệm vụ cốt lõi phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nêu bốn nội dung. Theo đó, Nghị quyết 80 vừa khẳng định mục tiêu chung cho từng lĩnh vực, vừa chỉ ra một số chỉ tiêu cụ thể cần phải đạt tới, gắn yêu cầu cao về chất lượng phát triển với định lượng cụ thể của một số lĩnh vực văn hóa. Đây là tư duy khoa học - thực tiễn, tránh những yêu cầu chung chung không đánh giá được kết quả.

Xây dựng con người luôn là vấn đề trung tâm, cốt lõi, mục tiêu cao nhất trong các nghị quyết của Đảng ta về văn hóa. Nghị quyết 80 kế thừa triệt để tư tưởng đó, đồng thời gợi mở và xác định cụ thể, toàn diện những nội dung mới; nhấn mạnh phép biện chứng “phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa”.

Thấu hiểu văn hóa là lĩnh vực đặc biệt tinh tế, rất đặc thù nên khi xác định quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp, Nghị quyết 80 đã lưu tâm đến đặc trưng này. Ba thành tố cực kỳ quan trọng được gắn kết trong một nhiệm vụ lớn là phát triển hạ tầng, huy động và sử dụng các nguồn lực, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa.

Về yêu cầu tập trung trong triển khai thực hiện Nghị quyết, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh, cần thực hiện đa dạng các hình thức, biện pháp học tập, nghiên cứu nhằm hiểu đúng, hiểu sâu nội dung, những điểm mới, cốt lõi trong Nghị quyết; từ đó tạo sự thống nhất, quyết tâm cao, chủ động, kiên trì và sáng tạo, tập trung trí tuệ, tâm huyết, sự am hiểu thực tiễn xây dựng chương trình trung hạn, dài hạn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Chương trình hành động phải phát huy vai trò chủ thể của nhân dân, vai trò gương mẫu của cán bộ, đảng viên, vai trò tiên phong của trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân, lực lượng vũ trang… đóng góp thực chất nguồn lực cho phát triển văn hóa, coi đó là nhu cầu, niềm say mê, tự giác của chính mình.

Đồng thời, vận dụng triệt để và sáng tạo những nội dung của Nghị quyết để xây dựng và thực hiện thể chế, chính sách, cơ chế, chế độ cho phát triển văn hóa; triển khai chặt chẽ việc giám sát, kiểm tra thực hiện các chương trình đã được thông qua, kiên trì tổ chức làm đến cùng, tạo ra bằng được kết quả cao.

Cùng với đó, cần phát huy thế mạnh, đặc trưng nổi trội, bản sắc của từng vùng, từng địa phương, đơn vị, nghề nghiệp để xây dựng và phát triển văn hóa, xây dựng con người; vận dụng sáng tạo các hệ giá trị để xác định nhiệm vụ xây dựng con người với những đặc trưng nổi trội gắn với truyền thống và tinh thần văn hóa.

Với tầm nhìn mới, tư duy mới và yêu cầu triển khai đồng bộ, quyết liệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ để văn hóa thực sự trở thành nền tảng, trụ cột và hệ điều tiết của sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.