Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIV: Còn những vụ không có ý kiến từ cấp cao thì sao?

VH- Nghị trường tại phiên chất vấn vào hôm qua 5.6 đã trở nên “nóng ran” khi những vấn đề như bạo hành trẻ em, nhất là vấn nạn xâm hại tình dục trẻ em đang có diễn biến ngày càng phức tạp, nghiêm trọng, đòi hỏi phải có giải pháp then chốt để hạn chế tình trạng này, đã được đặt ra đối với Bộ trưởng Bộ LĐ,TB&XH Đào Ngọc Dung.

Ngoài Bộ trưởng Dung, tham gia báo cáo và làm rõ những vấn đề trên còn có Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam, Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm, Viện trưởng Viện KSND tối cao Lê Minh Trí, Chánh án TANDTC Trương Hòa Bình.

Có đại biểu chất vấn, có những vụ bạo hành, xâm hại trẻ em không bị dư luận lên án, không có ý kiến chỉ đạo từ cấp cao thì sao? Trong ảnh: Bị cáo Nguyễn Khắc Thủy bị đưa ra xét xử vì hành vi dâm ô trẻ em cũng xuất phát từ ý kiến chỉ đạo từ cấp cao.

Một năm có 2.000 vụ bạo hành trẻ em

Mở đầu cho những vấn đề này, đại biểu Nguyễn Tạo (Lâm Đồng) đã đưa ra dẫn chứng, dù chúng ta đã có khung pháp lý để xử lý nhưng những diễn biến trong thời gian qua về nạn bạo hành trẻ em cho thấy dường như nó vẫn chưa đủ mạnh để răn đe. Trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung, cho biết: “Tôi báo cáo đại biểu, trước hết là về bạo lực trên thế giới hiện nay bình quân 1 năm có khoảng 150 triệu em bị bạo lực, trong đó khoảng 73 triệu là bé trai. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương là khu vực có tỷ lệ bạo lực và xâm hại trẻ em lớn nhất. Chúng ta hằng năm bình quân có khoảng 2.000 trường hợp bị bạo lực. Đây là con số thống kê còn cá nhân tôi cho rằng, đấy mới là phản ảnh thôi, còn con số chính xác còn có thể tăng lên vì nhiều trường hợp không được thông tin”.

Cũng theo Bộ trưởng Dung, về khung pháp lý, chúng ta hoàn toàn đầy đủ và cũng đã tiến hành nhiều giải pháp khác nhau từ tuyên truyền vận động, ra đời đường dây nóng 111. Chúng ta đã xử lý nghiêm một số vụ việc đặc biệt nghiêm trọng. Những vụ có tính chất nổi cộm thì lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước đã ý kiến chỉ đạo trực tiếp. Bộ LĐ,TB&XH có trách nhiệm quản lý nhà nước cũng trực tiếp đôn đốc theo dõi những vấn đề này. Gần đây xuất hiện một số vụ việc tính chất phức tạp hơn, gây bức xúc cho xã hội. Bộ LĐ,TB&XH và cả xã hội lên án hành vi này. “Thứ hai, thời gian tới, chúng tôi tiếp tục rà soát lại toàn bộ hệ thống pháp luật một lần nữa và cụ thể hóa hơn trách nhiệm các ngành, đặc biệt là phải tăng cường phối hợp hiệp đồng, đề cao trách nhiệm của gia đình và nhà trường trong vấn đề quản lý phòng chống bạo lực và xâm hại trẻ em”, Bộ trưởng Dung nói.

​ Vụ việc cháu bé tự tử ở Cà Mau phải đến khi Thủ tướng chỉ đạo, dư luận lên án thì cơ quan chức năng mới vào cuộc nhiệt tình. Hay như vụ Nguyễn Khắc Thủy đến mức Chủ tịch nước phải có ý kiến. Vậy còn những vụ dư luận không lên án, lãnh đạo cấp cao không chỉ đạo thì sao? Đề nghị cơ quan tư pháp làm rõ. (Đại biểu LÊ THỊ NGA, Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp của Quốc hội)

​ Tôi đồng ý thời gian qua có một số vụ việc còn để kéo dài, xử lý chưa nghiêm, nhiều vụ việc khi có ý kiến của lãnh đạo cấp cao mới tiến hành điều tra. Đây là vấn đề nghiêm trọng. Đề nghị các cơ quan chức năng nhân đây cũng đánh giá lại năng lực hoạt động của mình. (Bộ trưởng Bộ LĐ,TB&XH ĐÀO NGỌC DUNG)

Nhiều vụ án xâm hại trẻ em chỉ xử lý khi có ý kiến…?

Sau khi nghe con số 2.000 vụ bạo hành trẻ em, đại biểu Lê Thị Nga, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp chất vấn: “Đây là vấn đề rất bức xúc trong thời điểm hiện nay. Trong bạo lực có xâm hại tình dục trẻ em. Số liệu Bộ trưởng đưa ra là 2.000 vụ bạo hành, nhưng riêng các cơ quan tư pháp báo cáo xâm hại tình dục mỗi năm đã là 1.500 vụ”. Đại biểu Nga đề nghị Bộ trưởng phải trả lời kỹ và cho biết các giải pháp mạnh mẽ để chặn đứng tình trạng này và đề nghị Chủ tọa, đề nghị Bộ trưởng Bộ Công an, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao cho biết giải pháp nào để giải quyết những bế tắc trong việc chứng minh các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em.

Đại biểu Lê Thị Nga cũng chất vấn: “Chúng ta có trên 17 cơ quan bảo vệ trẻ em và vừa thành lập thêm Ủy ban Bảo vệ trẻ em do Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam là Chủ tịch, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung làm Phó chủ tịch. Tôi cho rằng cần có hội nghị toàn quốc về chống bạo hành trẻ em. Đề nghị Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam có giải trình thêm về vấn đề này. Về vấn đề tư pháp, đúng là có việc khó chứng minh trong các vụ án bạo hành, xâm hại tình dục trẻ em. Nhưng có những vụ cơ quan chức năng không tích cực vào cuộc. Như vụ việc cháu bé tự tử ở Cà Mau phải đến khi Thủ tướng chỉ đạo, dư luận lên án thì cơ quan chức năng mới vào cuộc nhiệt tình. Hay như vụ Nguyễn Khắc Thủy đến mức Chủ tịch nước phải có ý kiến. Vậy còn những vụ dư luận không lên án, lãnh đạo cấp cao không chỉ đạo thì sao? Đề nghị cơ quan tư pháp làm rõ”.

Trả lời vấn đề được cho là rất khó này, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung cho biết trong thời gian qua hệ thống pháp luật cơ bản đã đảm bảo quyền lợi của các em một cách đồng bộ với từng cơ quan quản lý phụ trách từng vấn đề và Bộ LĐ,TB&XH làcơ quan nhà nước quản lý trực tiếp. “Tuy nhiên, tôi đồng ý thời gian qua có một số vụ việc còn để kéo dài, xử lý chưa nghiêm, nhiều vụ việc khi có ý kiến của lãnh đạo cấp cao mới tiến hành điều tra. Đây làvấn đề nghiêm trọng. Đề nghị các cơ quan chức năng nhân đây cũng đánh giá lại năng lực hoạt động của mình. Hầu như những vụ việc liên quan đến xâm hại trẻ em, đặc biệt lànhững vụ nghiêm trọng, Bộ đều chủ động ý kiến. Có những vụ việc cá nhân tôi chủ động trao đổi với các cấp lãnh đạo. Như vụ ông Nguyễn Khắc Thủy, sáng kết thúc phiên tòa, chiều tôi phải gọi điện trao đổi trực tiếp nói rõ quan điểm vàtrách nhiệm của các cơ quan quản lý nhànước trong vụ việc, không đồng tình và đề nghị 2 cơ quan xem xét xử lý nghiêm minh vụ việc. Hay như vụ anh Minh Béo, khi về nước vẫn tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật liên quan đến trẻ em, cá nhân tôi và Bộ cũng đã có những báo cáo, ý kiến gửi các cấp ngành. Và ý kiến của tôi cũng đã được chấp thuận”.

Bộ trưởng Dung cho biết trong các sự việc, không phải Bộ không lên tiếng màtùy vào từng vụ việc Bộ đều có ý kiến lên các cấp, theo những cách khác nhau để bảo vệ quyền lợi cho các em.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam: 2.000 vụ bạo hành chỉ là phần nổi của tảng băng chìm Về vấn đề xâm hại trẻ em, trước hết tôi xin chia sẻ với các ý kiến của đại biểu rất bức xúc và đồng tình với việc phải xử lý nghiêm minh các vụ việc vi phạm, đúng người, đúng tội, không để bị oai, để sai và quan trọng nhất phải đặt được yêu cầu bảo vệ trẻ em lên trên. Tuy nhiên vấn đề bảo vệ, giáo dục, chăm sóc trẻ em thì không chỉ có câu chuyện xử lý các vụ việc. Ngay các vụ việc bạo hành trong đó có dâm ô với trẻ em, Luật cũng qui định rõ từ 3 góc độ là phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp. Việc bạo hành trẻ em, xâm hại tình dục trẻ em, là thực trạng của cả thế giới. Bộ trưởng Đào Ngọc Dung có đưa ra con số Một năm có đến 150 triệu bé gái và 73 triệu bé trai bị xâm hại, trong đó có xâm hại về tình dục, xâm hại sức khỏe, xâm hại bằng lời nói. Điều này thì chúng ta chưa quen. Con số 2.000 trẻ bị bạo hành ở Việt Nam, 1.300 đến 1.500 trẻ xem bị xâm hại tình dục trong một năm chỉ là phần nổi rất nhỏ của tảng băng chìm. Bởi các tổ chức quốc tế khảo sát ở Việt Nam cho thấy có đến hơn 62% số trẻ em được hỏi nói rằng bị xâm hại trong khi ở Mỹ là 83% bé gái, 79% bé trai bị xâm hại, Hàn Quốc là 67%, Nhật Bản một năm có 224.000 vụ bị xâm hại ở cấp 1 và cấp 2. Điều quan trọng đặt ra ở đây là tôi muốn chúng ta phải tiến hành các giải pháp đồng bộ để không chỉ là 2000 mà nhiều vụ xâm hại ấy vốn có rồi thì được báo và được xử lý. Phải có một qui trình điều tra xét xử thân thiện, có qui định để các chuyên gia tâm lý các nhà hoạt động xã hội được tham gia ngay từ đầu khi có các vụ việc xảy ra. Sau khi Luật bảo vệ trẻ em có hiệu lực, hiện nay đã có tổng đài bảo vệ trẻ em 111, kể từ khi đường dây nóng hoạt động, số lượng cuộc gọi trẻ em bị bạo hành rất nhiều. Tôi cho rằng chúng ta phải tiến hành các giải pháp đồng bộ, thay đổi cách nghĩ cách làm để bảo vệ trẻ em và để trẻ em khi bị xâm hại thì cần lên tiếng và cần được bảo vệ.

Chưa đề cập đến trách nhiệm của người đứng đầu địa phương trong các vụ bạo hành trẻ em

Trước thực trạng nạn bạo hành trẻ em không có dấu hiệu thuyên giảm trong thời gian vừa qua, đại biểu Châu Quỳnh Giao cho rằng: “Theo phản ánh của cử tri, nhất là cử tri vùng sâu vùng xa, vì gánh nặng mưu sinh nhiều cha mẹ rời bỏ quê lên thành phố kiếm sống, gửi con trẻ của mình  cho người già, thậm chí là hàng xóm chăm sóc hộ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện về nhân cách của trẻ mà trước mắt là vấn đề an toàn cho các cháu. Vì môi trường xung quanh tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Bộ trưởng có suy nghĩ gì về vấn đề này và xin Bộ trưởng đề ra giải pháp then chốt để giải quyết việc làm tại chỗ cho người dân nơi đây và đây cũng là tiền đề góp phần tạo nên cuộc sống an toàn cho các trẻ?”

Bộ trưởng Đào Ngọc Dung trả lời rằng: “Câu hỏi có 2 nội dung, tôi cũng đã trao đổi trực tiếp với đại biểu khi giải lao. Tôi nghĩ rằng công tác bảo vệ, chăm sóc giáo dục trẻ em là của mỗi gia đình, toàn xã hội. Về vấn đề này, nhiệm vụ hàng đầu là đề cao trách nhiệm của gia đình. Chúng ta có truyền thống tam-tứ-ngũ đại đồng đường, thời kỳ mới chuyển dần sang hạt nhân đơn lẻ. Khu vực nông thôn, quan trọng nhất vẫn là gia đình, phải đề cao trách nhiệm của gia đình trong mọi trường hợp, bảo vệ các quyền của trẻ em”.

Cũng theo Bộ trưởng Dung, ở những vụ việc bạo lực, xâm hại trẻ em vừa qua, khi xảy ra chúng ta mới chỉ xử lý người trực tiếp gây ra hành động bạo lực, xâm hại trẻ em mà chưa đề cập đến trách nhiệm của người đứng đầu địa phương. Vì thế để hạn chế tình trạng này thì cần đến trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trách nhiệm của toàn xã hội và của các gia đình trong việc chăm sóc, bảo vệ các em.

6 tháng đầu năm đã khởi tố hơn 700 vụ Vấn đề xâm hại, đặc biệt là xâm hại tình dục trẻ em đã, đang gây ra những bức xúc trong đời sống xã hội. Trong 6 tháng đầu năm 2018 đã khởi tố hơn 700 vụ, truy tố 753 vụ, 805 bị can, đưa ra xét xử gần 648 vụ và 690 bị can. Con số này có lệch là vì tồn số vụ từ cũ. Đây là vấn đề bức xúc các đại biểu đã thể hiện sự quan tâm ở nhiều ký hợp trước. Tôi cho rằng để giải quyết thực trạng này cần phải thực hiện đồng bộ, từ quyết tâm của cả hệ thống chính trị, hoàn thiện hệ thống pháp lý và không chỉ dừng lại ở quyết tâm của các cơ quan bảo vệ pháp luật mà còn là các cơ quan có liên quan trong việc tuyên truyền, giáo dục, đào tạo kỹ năng cho các em. Khi phát hiện các vụ việc thì sẽ xử lý nghiêm minh trước pháp luật các đối tượng để tạo ra sự răn đe, giáo dục chung. Tôi cho rằng 17 cơ quan có liên quan đến việc bảo vệ trẻ em cần phải có sự phối hợp tốt. Về hành vi xâm hại tình dục trẻ em, tháng 12.2017, Bộ Công an, Viện KSND TC cùng một số Bộ, ngành đã ban hành Thông tư liên tịch tiếp nhận tố giác đối với các hành vi phạm tội, đặc biệt có tội xâm hại tình dục trẻ em. (Ông Lê Minh Trí, Viện trưởng Viện KSND tối cao)          Vẫn còn 6% Với các vụ việc này tôi mong các cơ quan tố tụng thất nghiệp thì càng tốt. Theo thống kê 5 năm, từ 2013 đến 2017, tòa án đã giải quyết hơn 8.100 các vụ án xâm hại tình dục trẻ em, bao gồm 5 tội danh khác nhau. Tòa án cũng trả hồ sơ 550 vụ, các vụ đúng người đúng tội là 73% tương đương hơn 7.600 vụ. Những vụ việc liên quan đến xâm hại trẻ em không gây khó khăn trong quá trình xét xử nhưng khó khăn trong quá trình điều tra. Bởi phần lớn các vụ việc truy xét nhưng không có người làm chứng, thời gian xảy ra đến khi phát hiện thường là đã xa; gia đình nạn nhân ngại khai báo, thậm chí còn che giấu, từ chối giám định dù yêu cầu bắt buộc phải giám định hoặc không hợp tác với cơ quan điều tra. Đây là những việc rất khó khăn trong quá trình điều tra vụ án. Về giải pháp, tôi cho rằng các cơ quan tố tụng đã phối hợp rất chặt chẽ, đưa được 90% các vụ việc đưa ra xét xử đúng người đúng tội. 6% còn lại đòi hỏi phải giảm tỉ lệ này xuống theo yêu cầu của Quốc hội và mong muốn của cử tri. Về giải pháp triển khai tổ chức, chúng tôi vừa ban hành Thông tư yêu cầu tòa án địa phương, trong đó có các tòa án cấp huyện đủ điều kiện hình thành tòa chuyên trách về hôn nhân gia đình và vị thành niên. Ngoài ra, chúng tôi đã áp dụng phòng xét xử thân thiện dành cho trẻ vị thành niên ở TP.HCM và đang nhân rộng ra cả nước. Những nạn nhân có thể không phải ra tòa mà chỉ thẩm vấn qua micro để đảm bảo về mặt tâm lý và cũng là để bảo vệ nạn nhân.  (Chánh án TAND tối cao Nguyễn Hòa Bình) Xâm hại tình dục chiếm 84%, Theo báo cáo, 5 tháng đầu năm 2018, cả nước có 735 trẻ em bị xâm hại, số xâm hại tình dục chiếm 84%, chủ yếu là giết, ngược đãi, xâm hại tình dục. Theo con số thống kê, 5 tháng đầu năm 2018 so cùng kỳ 2017 giảm 7,74%. Diễn biến xâm hại tình dục rất phức tạp, không chỉ là trẻ em gái, trẻ  em trai cũng bị xâm hại, không chỉ người Việt Nam mà người nước ngoài vào Việt Nam cũng vi phạm; thậm chí người nước ngoài vào Việt Nam nuôi dưỡng các em rồi xâm hại. Nguyên nhân thời gian qua số vụ xâm hại trẻ em chưa giảm là do việc tố cáo xâm hại còn chậm nên việc điều tra, thu thập chứng cứ khó khăn. Nhiều vụ không thu thập được, ảnh hướng đến điều tra xử lý. Việc này có tính nhạy cảm nên gia đình, nạn nhân không tố giác. Nhiều vụ việc xảy ra trong thời gian dài, liên tục nhưng gia đình và nạn nhân không hỗ trợ cơ quan điều tra. Hậu hết các vụ xâm hại không có nhân chứng trực tiếp, trẻ em bị xâm hại còn nhỏ tuổi, tâm lý hoảng loạn nên khai báo không chính xác, một số khai báo theo sự hướng dẫn của cha mẹ nên không chính xác... Đối với cơ quan điều tra, chúng tôi sẽ tiếp tục chấn chỉnh công tác tiếp nhận, xử lí thông tin trình báo, tố giác tội phạm, mở rộng qua các kênh đường dây nóng, mail, tăng cường vận động nhân dân phát hiện, tố giác tội phạm; tích cực phối hợp với VKS, Toà án nhanh chóng điều tra, truy tố, xét xử nghiêm trước pháp luật. (Bộ trưởng Vộ Công an Tô Lâm)

THU SÂM