Đổi mới giám sát để khơi thông nguồn lực phát triển đất nước

VHO - Hoạt động giám sát của Quốc hội cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức. Trọng tâm là chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện, qua đó góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực phát triển, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Ngày 30.7, tại Hà Nội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề: “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”.

Báo cáo đề dẫn tại Diễn đàn, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga, Phó trưởng Ban Tổ chức Diễn đàn cho biết, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, hoạt động giám sát đã có nhiều đổi mới quan trọng, ngày càng gắn kết chặt chẽ với công tác lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và tổ chức thi hành pháp luật; từng bước khẳng định vai trò là công cụ quan trọng trong kiểm soát quyền lực, hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và phục vụ phát triển đất nước.

Bước sang nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đòi hỏi hoạt động giám sát tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức. Đây cũng là nhiệm kỳ đầu tiên triển khai toàn diện Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025, tạo nền tảng để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động giám sát. 

Trong bối cảnh đó, Diễn đàn về hoạt động giám sát lần này được tổ chức nhằm trao đổi, làm rõ những định hướng lớn về hoạt động giám sát trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI và đề xuất các giải pháp tổ chức thực hiện phù hợp; qua đó góp phần nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện

Trình bày tham luận "Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông, phát huy hiệu quả các nguồn lực phát triển, thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn mới", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh nêu rõ, hoạt động giám sát phải chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện.

Theo đó, quan điểm đổi mới quan trọng nhất là cần chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện, đó chính là các chính sách đã tạo ra được kết quả gì, nguồn lực quốc gia đã được sử dụng hiệu quả hay chưa, những điểm nghẽn nào đang cản trở tăng trưởng và những cơ chế nào cần được tiếp tục hoàn thiện để giải phóng các nguồn lực phát triển...

Nói cách khác, giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, hạn chế mà còn phải góp phần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mới cho phát triển. Đây cũng chính là yêu cầu của một nền quản trị quốc gia hiện đại, nơi hoạt động giám sát trở thành một phần rất quan trọng trong quá trình kiến tạo phát triển.

Trên cơ sở đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị giám sát tập trung vào 3 trọng tâm: giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng; giám sát các động lực tăng trưởng mới; đổi mới chính hoạt động giám sát.

Cần coi việc thực hiện các nghị quyết, kết luận của Quốc hội về giám sát như một tiêu chí đánh giá cán bộ

Theo GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát thời gian qua đã có nhiều đổi mới. Các kết luận giám sát, nghị quyết của Quốc hội về giám sát, hoạt động của các đoàn giám sát đã có tác động mạnh mẽ trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Nhiều cuộc giám sát mang lại kết quả trong việc sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách pháp luật nhằm khắc phục những hạn chế trong tổ chức thi hành pháp luật.

Tuy nhiên, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cũng cho rằng, việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị của các đoàn giám sát cũng chưa được đầy đủ, chưa “đến nơi đến chốn” nên hiệu quả của giám sát nhiều khi còn hạn chế.

Để các kết luận, nghị quyết và kiến nghị giám sát được thực hiện tốt, GS.TS Phan Trung Lý đề nghị, trước hết cần đổi mới việc xây dựng nghị quyết, xác định kết quả giám sát.

“Nghị quyết bây giờ ngoài việc nhận xét, đánh giá, biểu dương, tôi nghĩ cần phải đi sâu, thực chất hơn. Cần phải chỉ rõ, những điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình giám sát, đối với đối tượng giám sát và sự việc được giám sát để chỉ ra được trách nhiệm thuộc về ai, thời hạn khắc phục như thế nào”, GS.TS Phan Trung Lý nhấn mạnh.

Cũng theo GS.TS Phan Trung Lý, các đoàn giám sát có thể chuyển những các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý bằng các biện pháp khác, như biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự, nhưng việc chuyển này chưa được nhiều. Vì vậy khâu này cần được thực hiện tốt hơn.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, điều chỉnh việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị giám sát theo hướng đầy đủ hơn, đồng bộ hơn, khả thi hơn.

Cùng với đó, cần có giải pháp khác như xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về thực hiện kết luận, kiến nghị về giám sát.

Theo nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, nếu có một cơ sở dữ liệu quốc gia về vấn đề này, có thể theo dõi, công khai, minh bạch hóa các kết luận, kiến nghị, quy định rõ trách nhiệm để các cơ quan thực hiện.

GS.TS Phan Trung Lý cũng kiến nghị, cần coi việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị của Quốc hội về giám sát như một tiêu chí để đánh giá đảng viên, đánh giá cán bộ trong việc thực hiện nhiệm vụ.

Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội bày tỏ mong muốn, Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục đổi mới hoạt động giám sát, đưa hoạt động giám sát của Quốc hội ngày càng hiệu lực, hiệu quả hơn.