Đề xuất dành 1% vốn đầu tư công cho các hạng mục văn hoá, nghệ thuật

VHO - Góp ý cho dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam sáng 20.4, đại biểu Bùi Hoài Sơn (Hà Nội) đề xuất nghiên cứu cơ chế dành khoảng 1% tổng mức đầu tư các công trình công cộng để phát triển các hạng mục văn hoá, nghệ thuật.

Đề xuất này không chỉ nhằm nâng cao chất lượng thẩm mỹ không gian công, mà còn mở ra đầu ra bền vững cho sáng tạo và công nghiệp văn hóa.

Bước chuyển trong tư duy chính sách văn hóa

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Bùi Hoài Sơn bày tỏ sự đồng tình, đánh giá cao và ủng hộ việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam. Theo ông, đây là một dự thảo có ý nghĩa lớn, thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy làm chính sách: từ chỗ coi văn hóa là lĩnh vực cần quan tâm, sang xác lập văn hóa như một lĩnh vực cần cơ chế đặc thù, nguồn lực đặc thù và cách tiếp cận phát triển riêng.

Đại biểu cho rằng dự thảo đã nhận diện khá đúng những “điểm nghẽn” của văn hóa hiện nay, từ nguồn lực đầu tư, đất đai, hạ tầng, công nghiệp văn hóa, nhân lực đặc thù đến cơ chế đặt hàng sáng tạo và bảo tồn các giá trị truyền thống.

Nhiều nội dung đáng chú ý như đề xuất xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11, bảo đảm chi cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước, hình thành các cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa, cho phép hợp tác công – tư (PPP) trong một số thiết chế văn hóa, hay chính sách đãi ngộ đối với nghệ sĩ, nghệ nhân, vận động viên, người làm nghề đặc thù…

Theo đại biểu, những đề xuất này nếu được thể chế hóa sẽ tạo ra xung lực mới, góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa trong bối cảnh hiện nay.

Bên cạnh sự đồng tình cao, đại biểu Bùi Hoài Sơn đề nghị nghiên cứu bổ sung một cơ chế mang tính thực tiễn và có ý nghĩa lâu dài: dành một tỉ lệ nhất định, có thể khoảng 1% tổng mức đầu tư của các công trình hạ tầng công cộng và công trình sử dụng vốn nhà nước, để đầu tư cho các hạng mục văn hóa, nghệ thuật gắn với chính công trình đó.

Mở không gian cho văn hoá, nghệ thuật từ đầu tư công

Ông cho rằng, trong quá trình phát triển, chúng ta đã dành nhiều nguồn lực cho hạ tầng giao thông, đô thị, trường học, bệnh viện, công viên, quảng trường… Tuy nhiên, không ít công trình mới dừng ở việc đáp ứng công năng, trong khi chiều sâu văn hóa và thẩm mỹ của không gian công cộng chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều công trình dù quy mô lớn, hiện đại nhưng chưa tạo được dấu ấn thẩm mỹ, chưa góp phần nuôi dưỡng cảm xúc và nâng cao thị hiếu văn hóa cho cộng đồng.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, đại biểu cho biết nhiều quốc gia đã triển khai hiệu quả mô hình này. Tại Pháp, chính sách “1% artistique” quy định chủ đầu tư công dành 1% chi phí xây dựng để đặt hàng hoặc mua tác phẩm nghệ thuật cho công trình công cộng.

Tại New York (Hoa Kỳ), chương trình Percent for Art yêu cầu 1% ngân sách các dự án xây dựng do thành phố tài trợ được sử dụng cho nghệ thuật công cộng.

Philadelphia hay Seattle cũng áp dụng mô hình tương tự, tạo nên hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tác phẩm nghệ thuật trong không gian đô thị. Singapore cũng có cơ chế khuyến khích tích hợp nghệ thuật vào phát triển đô thị thông qua ưu đãi quy hoạch.

Theo đại biểu, điểm chung của các mô hình này là không coi nghệ thuật công cộng là yếu tố trang trí phụ, mà là một phần của chất lượng phát triển. Một con đường không chỉ để đi lại, mà còn góp phần hình thành ký ức đô thị; một bệnh viện không chỉ chữa bệnh, mà còn cần mang lại cảm giác nhân văn, an ủi; một trường học không chỉ dạy chữ, mà còn nuôi dưỡng cảm xúc và trí tưởng tượng.

Đại biểu nhấn mạnh, nếu không tạo ra đầu ra cho sáng tạo, không hình thành cơ chế đặt hàng ổn định, minh bạch và gắn với đầu tư công, thì những mục tiêu về phát triển công nghiệp văn hóa, thị trường nghệ thuật hay nâng cao thẩm mỹ xã hội sẽ khó trở thành hiện thực. Vì vậy, cần mở rộng không gian quan trọng là nghệ thuật trong hạ tầng công cộng.

Từ đó, ông đề nghị nghiên cứu quy định: đối với các công trình như công viên, quảng trường, nhà ga, bệnh viện, trường học, thư viện, bảo tàng, trung tâm thể thao, trụ sở cơ quan nhà nước hoặc các dự án nhà ở xã hội, khu tái định cư quy mô lớn có sử dụng vốn nhà nước, nên dành một tỉ lệ nhất định trong tổng mức đầu tư để phát triển các hạng mục nghệ thuật như tượng đài, phù điêu, tranh tường, điêu khắc, sắp đặt, tác phẩm ánh sáng hay các thiết kế mỹ thuật công cộng phù hợp với từng loại công trình.

Đề xuất dành khoảng 1% vốn đầu tư công cho các hạng mục văn hoá, nghệ thuật không chỉ góp phần nâng cao chất lượng không gian sống, mà còn tạo cơ chế bền vững để phát triển công nghiệp văn hóa và đội ngũ sáng tạo.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc, đây có thể là một gợi mở chính sách đáng cân nhắc nhằm đưa văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh của phát triển.