Đề nghị bổ sung các chế tài đủ mạnh, đủ sức răn đe đối với các hành vi xâm phạm bản quyền

VHO - Đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản cần rà soát kỹ lưỡng, cần bổ sung các chế tài đủ mạnh, đủ sức răn đe đối với các hành vi xâm phạm bản quyền, đặc biệt là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để sao chép, tạo ra các sản phẩm vi phạm.

Sáng 5.8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sau phiên toàn thể tại Hội trường, Quốc hội thảo luận ở Tổ về các dự án: Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành xuất bản

Góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) cho rằng, đây là một dự án luật hết sức quan trọng, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành xuất bản, hướng tới thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước.

Hoan nghênh Chính phủ và Cơ quan chủ trì soạn thảo đã có nỗ lực rất lớn trong việc xây dựng dự án Luật, đại biểu Tạ Đình Thi góp một số ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật.

Thứ nhất, về việc thể chế hóa Nghị quyết 57-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17.3.2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, đại biểu cho biết, Nghị quyết 57 đã xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu" và "động lực chính" để phát triển đất nước.

Trong khi đó, Chỉ thị 04 của Ban Bí thư khẳng định xuất bản vừa là lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, vừa là "ngành kinh tế - công nghệ", một bộ phận của công nghiệp văn hóa.

Theo đại biểu, điểm cốt lõi của hai văn kiện này là yêu cầu chuyển đổi từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, "loại bỏ tư duy không quản được thì cấm", xây dựng thể chế đi trước một bước để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Dự thảo Luật đã phần nào thể hiện tinh thần này thông qua việc cắt giảm thủ tục hành chính, đặc biệt là đã sửa đổi Chương V nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển thị trường xuất bản điện tử, thúc đẩy chuyển đổi số ngành xuất bản, phát triển công nghiệp nội dung số và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành xuất bản Việt Nam.

Nhưng đại biểu cho rằng cần mạnh dạn hơn nữa, tiếp tục rà soát những quy định còn mang tính "tiền kiểm" để chỉnh lý, hoàn thiện theo hướng có các phương án kiểm soát “hậu kiểm” thay thế, phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay và nhằm giải phóng được hết nguồn lực cho sự phát triển của ngành xuất bản trong bối cảnh hội nhập và cách mạng công nghiệp 4.0.

Thứ hai, về phát triển mô hình nhà xuất bản mới, hiện đại, tiếp cận thế giới, đại biểu Tạ Đình Thi cho rằng, Chỉ thị 04 yêu cầu xây dựng "tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm". Dự thảo Luật đã đưa ra quy định về mô hình "cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia" tại Điều 12, cho phép các nhà xuất bản hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm, có đơn vị sự nghiệp trực thuộc hoặc doanh nghiệp thành viên.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần quy định rõ hơn nữa cơ chế tài chính đặc thù cho mô hình này. Thực tế thời gian qua cho thấy, các nhà xuất bản truyền thống đang gặp rất nhiều khó khăn, vừa phải làm tốt nhiệm vụ chính trị, vừa phải tự lo phát triển kinh tế trong khi thể chế chưa theo kịp.

Để có thể "vươn mình" và cạnh tranh quốc tế, các nhà xuất bản cần được trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn, có cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai như quy định tại Điều 7, nhưng cần cụ thể, mang tính đột phá, tương xứng với vai trò là hạt nhân của hệ sinh thái sáng tạo nội dung.

Bên cạnh đó, rà soát các luật liên quan để sửa đổi, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.

Thứ ba, về vấn đề khắc phục tình trạng vi phạm bản quyền, đại biểu Tạ Đình Thi cho biết, thời gian gần đây, tình trạng in lậu, vi phạm bản quyền, đặc biệt trên môi trường số, diễn ra rất phức tạp, gây thiệt hại nặng nề cho các nhà xuất bản và tác giả.

Nghị quyết số 57-NQ/TW yêu cầu bảo đảm "chủ quyền quốc gia trên không gian mạng" và "an ninh dữ liệu". Chỉ thị 04 yêu cầu "tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm" các hành vi vi phạm.

Dự thảo Luật đã bổ sung các quy định về trách nhiệm của cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian phát hành xuất bản phẩm trong việc ngăn chặn, gỡ bỏ xuất bản phẩm vi phạm (Điều 45, Điều 50) và các hành vi bị nghiêm cấm (Điều 10).

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần rà soát kỹ lưỡng, bổ sung các chế tài đủ mạnh, đủ sức răn đe đối với các hành vi xâm phạm bản quyền, đặc biệt là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để sao chép, tạo ra các sản phẩm vi phạm.

Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ các biên tập viên, những người làm công tác xuất bản trước các hành vi vu khống, xuyên tạc trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, như tinh thần của Chỉ thị 04 đã chỉ ra.

Làm rõ hơn về thẩm quyền cấp phép đối với hoạt động in, xuất bản phẩm cho tổ chức, cá nhân nước ngoài

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Lê Hồng Hà (Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn về thẩm quyền cấp phép đối với hoạt động in, xuất bản phẩm cho tổ chức, cá nhân nước ngoài.

Theo đại biểu, dự thảo quy định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc UBND cấp tỉnh thực hiện cấp phép, tuy nhiên cần quy định rõ trường hợp nào thuộc thẩm quyền của Bộ, trường hợp nào thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh để tránh chồng chéo và tạo thuận lợi trong quá trình triển khai.

Đối với các trường hợp xuất bản tài liệu không kinh doanh thuộc phạm vi điều chỉnh của luật, đại biểu cho biết dự thảo sửa đổi theo hướng quy định UBND cấp tỉnh cấp phép đối với loại hình xuất bản phẩm này; đồng thời, các cơ quan, tổ chức phải ghi đầy đủ thông tin xuất bản phẩm và nộp bản lưu chiểu tại UBND cấp tỉnh theo quy định tại các Điều 25, 27 và 28.

Đại biểu cho rằng trên thực tế, các doanh nghiệp không kinh doanh trong lĩnh vực xuất bản vẫn có nhu cầu lớn xuất bản các ấn phẩm như áp phích, tờ rơi, lịch, bản ghi hình, ghi âm để phục vụ tiếp thị, quảng cáo, quảng bá tới thị trường và công tác truyền thông nội bộ.

Dẫn ví dụ tại Vietnam Airlines, đại biểu cho biết Tạp chí Heritage phát hành trên máy bay hiện được xác định là đặc san. Theo Luật Báo chí năm 2025, ấn phẩm này phải được cấp phép dưới hình thức đặc san; đồng thời, theo quy định của dự thảo Luật Xuất bản, sẽ tiếp tục chịu sự điều chỉnh của Luật Xuất bản, từ đó có thể làm phát sinh thêm các thủ tục hành chính.

Từ thực tiễn trên, đại biểu kiến nghị kế thừa quy định của Luật Xuất bản năm 2012 và Nghị định số 195 về việc giới hạn các loại tài liệu không kinh doanh. Theo đại biểu, các quy định hiện hành chủ yếu tập trung quản lý các tài liệu phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền, giáo dục; trong khi các tài liệu thông thường của doanh nghiệp không mang tính thông tin, tuyên truyền, quảng cáo cần được xem xét phù hợp.