Để di sản đô thị vừa được bảo tồn, vừa phát huy giá trị

VHO - Trước yêu cầu bảo tồn di tích gắn với đời sống người dân và phát huy giá trị di sản, đại biểu Trần Việt Anh đề nghị nghiên cứu bổ sung khái niệm “di sản đô thị” vào Luật Di sản văn hóa, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng hài hòa giữa bảo tồn, cải thiện điều kiện sống và phát triển hạ tầng phục vụ phát huy giá trị di sản.

Chiều 20.10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao; Luật Du lịch; Luật Thư viện; Luật Điện ảnh; Luật Di sản văn hóa; Luật Quảng cáo và Luật Báo chí.

Bảo tồn di sản cần gắn với đời sống người dân

Góp ý vào một số nội dung liên quan đến Luật Di sản văn hóa, đại biểu Trần Việt Anh bày tỏ đồng tình với cơ quan thẩm tra về việc đề nghị đưa nội dung sửa đổi, bổ sung Điều 29 liên quan đến đầu tư xây dựng, sửa chữa, cải tạo công trình nhà ở riêng lẻ trong khu vực bảo vệ di tích và di sản thế giới ra khỏi dự thảo luật.

Theo đại biểu, mục tiêu bảo vệ di tích cần được đặt song song với yêu cầu nâng cao điều kiện sống của người dân trong khu vực di sản. Nếu áp dụng các biện pháp bảo vệ quá nghiêm ngặt, khiến khu vực gần như bị đóng băng, việc cải tạo, sửa chữa nhà ở của người dân sẽ gặp nhiều khó khăn.

Từ thực tiễn này, đại biểu cho rằng đã đến lúc cần "gọi tên" rõ khái niệm “di sản đô thị” hoặc “đô thị di sản”. Theo đại biểu, đến nay đã có đầy đủ căn cứ chính trị để xem xét vấn đề này, trong đó Nghị quyết 80 đã đề cập đến di sản đô thị.

Đại biểu nhấn mạnh, việc xác định đúng khái niệm không chỉ tạo thuận lợi cho công tác quản lý mà còn góp phần phát huy giá trị các khu vực di sản. Cùng với cơ chế quản lý phù hợp, việc phát triển hạ tầng phục vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản cũng rất cần thiết.

Về tính tương thích của các nội dung trong Luật Di sản văn hóa với các điều ước quốc tế, đại biểu Trần Việt Anh cho rằng phần giải trình của cơ quan soạn thảo hiện còn khái quát, chưa chỉ rõ mối liên hệ giữa từng nhóm chính sách, điều khoản sửa đổi với các nghĩa vụ cụ thể trong điều ước quốc tế.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo đối chiếu cụ thể theo từng điều ước, làm rõ những nội dung đã phù hợp và những nội dung cần tiếp tục nội luật hóa, nhằm tránh nguy cơ xung đột pháp lý.

Đối với Công ước UNESCO năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, đại biểu đề nghị làm rõ mức độ nội luật hóa các yêu cầu của Công ước, đặc biệt là việc bảo vệ giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.

Theo đại biểu, Công ước đặt ra các yêu cầu về tính toàn vẹn và tính nguyên gốc của di sản. Luật Di sản văn hóa đã đề cập đến những nội dung này, song các quy định về kế hoạch quản lý và kế hoạch hành động vẫn chưa được thể hiện rõ. Trong khi đây là những điều kiện tiên quyết đối với các khu di sản thế giới.

Cũng tham gia ý kiến về các nội dung của Luật Di sản văn hóa, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề nghị bổ sung các điều kiện chặt chẽ đối với việc tu bổ di tích xuống cấp khi chưa có quy hoạch được phê duyệt, đồng thời xem xét phân cấp thẩm quyền cho Hà Nội trong xử lý các trường hợp cấp thiết.

Theo đại biểu, dự thảo cho phép lập dự án tu bổ đối với di tích chưa có quy hoạch được duyệt nhưng đang xuống cấp. Quy định này góp phần kịp thời bảo vệ những công trình có nguy cơ sụp đổ, song cũng tiềm ẩn nguy cơ lợi dụng tính cấp thiết để làm ảnh hưởng đến yếu tố gốc của di tích. Trong khi đó, dự thảo vẫn quy định Bộ VHTTDL phải xác nhận tình trạng xuống cấp đối với toàn bộ di tích quốc gia đặc biệt và di sản thế giới.

Đại biểu kiến nghị chỉ cho phép lập dự án đối với những hạng mục hư hỏng trực tiếp, cần xử lý cấp bách; hồ sơ phải có báo cáo đánh giá hiện trạng chi tiết và ý kiến thẩm định chuyên môn của Hội đồng di sản văn hóa trước khi cơ quan có thẩm quyền xác nhận.

Đối với Hà Nội, đại biểu đề nghị phân cấp cho Chủ tịch UBND thành phố quyết định xác nhận tình trạng xuống cấp cấp thiết và phê duyệt phương án tu bổ cấp thiết đối với các di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn, bao gồm cả Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, sau khi có ý kiến thỏa thuận chuyên môn bằng văn bản của Bộ VHTTDL.

Theo đại biểu, đề xuất này nhằm rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, đồng thời phát huy thẩm quyền đặc thù của Thủ đô theo Luật Thủ đô.

Cần có công cụ quản lý quảng cáo ngoài trời thay thế quy hoạch

Góp ý đối với các nội dung liên quan đến Luật Quảng cáo, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường cho rằng việc bãi bỏ quy hoạch quảng cáo ngoài trời là phù hợp với yêu cầu thống nhất với Luật Quy hoạch, do loại quy hoạch này không thuộc hệ thống quy hoạch quốc gia.

Tuy nhiên, nếu bãi bỏ quy hoạch mà không có công cụ quản lý thay thế hiệu quả, việc quản lý quảng cáo ngoài trời có thể gặp khó khăn, ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, an toàn giao thông và tầm nhìn tại các di tích văn hóa.

Đại biểu chỉ ra rằng dự thảo bãi bỏ các Điều 37 và 38 về quy hoạch nhưng chưa làm rõ công cụ quản lý không gian quảng cáo thay thế, như quy chế quản lý kiến trúc, đề án vị trí tuyên truyền, cổ động trực quan hay quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành.

Từ thực tiễn Hà Nội đã phê duyệt quy hoạch quảng cáo ngoài trời và triển khai các đề án quản lý bảng, biển, màn hình LED tấm lớn gắn với kiến trúc đô thị, đại biểu lưu ý nguy cơ phát sinh vướng mắc trong cấp giấy phép xây dựng công trình quảng cáo nếu các quy hoạch hiện hành bị bãi bỏ ngay khi luật có hiệu lực. Điều này có thể ảnh hưởng đến các doanh nghiệp đã trúng thầu vị trí quảng cáo theo đề án của thành phố, bởi Điều 31 Luật Quảng cáo hiện hành căn cứ vào quy hoạch để cấp phép.

Để khắc phục những bất cập này, đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao UBND cấp tỉnh ban hành quy chế quản lý phương tiện quảng cáo ngoài trời và vị trí không gian quảng cáo, tích hợp trong quy chế quản lý kiến trúc đô thị, nông thôn của địa phương, làm căn cứ cấp phép xây dựng công trình quảng cáo.

Đồng thời, đại biểu kiến nghị bổ sung điều khoản chuyển tiếp tại Điều 8, theo đó quy hoạch quảng cáo ngoài trời đã được các tỉnh, thành phố phê duyệt trước ngày luật có hiệu lực tiếp tục được áp dụng cho đến khi địa phương ban hành quy chế quản lý kiến trúc hoặc quy định thay thế, nhưng không quá ngày 31.12.2028.

Đối với Hà Nội, đại biểu đề nghị khẳng định nguyên tắc ưu tiên thực hiện thẩm quyền đặc thù theo Luật Thủ đô và các nghị quyết chuyên đề của HĐND thành phố trong quản lý vị trí, kích thước, hình thức quảng cáo ngoài trời tại các khu vực bảo vệ không gian văn hóa, bảo tồn di sản của Thủ đô.