Đại biểu Bùi Hoài Sơn: “Không để văn hóa quan trọng trong chủ trương nhưng thiếu thước đo trong thực tiễn”

VHO - Phát biểu tại phiên thảo luận tổ về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027, chiều 18.10, đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh yêu cầu đưa văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển đất nước.

Theo đại biểu, cần khắc phục tình trạng văn hóa có vị trí quan trọng trong chủ trương nhưng chưa có vị trí tương xứng trong hệ thống chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Văn hóa cần có vị trí tương xứng trong hệ thống chỉ tiêu phát triển

Bày tỏ sự đồng tình với những đánh giá của Chính phủ về kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, cũng như nhận định và kiến nghị của Ủy ban Văn hóa và Xã hội tại Báo cáo số 1243/BC-UBVHXH16 ngày 14.10.2026, đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng, những kết quả đạt được là rất đáng ghi nhận trong bối cảnh đất nước phải đồng thời duy trì đà tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đề cập đến lĩnh vực văn hóa, đại biểu nhấn mạnh, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và hệ điều tiết cho quá trình tăng trưởng nhanh, bền vững, cần nhìn nhận đây không chỉ là câu chuyện riêng của ngành văn hóa mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, phân bổ nguồn lực, hiệu lực thực thi chính sách và chất lượng sống của nhân dân.

Từ góc độ đó, đại biểu đề nghị trước hết phải khắc phục khoảng cách giữa vị trí của văn hóa trong chủ trương và việc cụ thể hóa bằng các chỉ tiêu phát triển.

“Tôi đặc biệt quan tâm tới nhận xét rất thẳng thắn của cơ quan thẩm tra: trong 14 chỉ tiêu thuộc nhóm “về văn hóa, xã hội” của dự kiến kế hoạch năm 2027, không có chỉ tiêu trực tiếp về văn hóa. Chỉ tiêu “tăng trưởng ngành công nghiệp văn hóa khoảng 10%” lại được đặt trong nhóm kinh tế nhưng chưa có phương pháp tính.

Điều đó đặt ra một câu hỏi cần giải quyết từ góc độ quản trị: nếu chúng ta coi văn hóa là nền tảng và động lực phát triển, thì bằng tiêu chí nào Quốc hội và nhân dân có thể theo dõi, đánh giá việc hiện thực hóa quan điểm ấy?”, đại biểu Bùi Hoài Sơn phát biểu.

Theo đại biểu, cần bổ sung những chỉ tiêu văn hóa cụ thể, có số liệu gốc và có thể kiểm chứng. Trước mắt, có thể lựa chọn tỉ lệ chi ngân sách nhà nước cho văn hóa; tỉ lệ thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả và mức tăng trưởng của các ngành công nghiệp văn hóa.

Đối với mục tiêu tăng trưởng công nghiệp văn hóa khoảng 10%, cần xác định rõ phương pháp tính, phạm vi ngành và cơ quan chịu trách nhiệm thống kê. Bởi nếu thiếu phương pháp thống nhất, chỉ tiêu dù được xác định đầy tham vọng cũng khó đánh giá chính xác khi triển khai.

Đặc biệt, đại biểu lưu ý không nên chỉ đo lường giá trị kinh tế của văn hóa mà cần từng bước xây dựng các tiêu chí phản ánh mức độ tiếp cận, tham gia và thụ hưởng dịch vụ văn hóa của người dân.

“Việc Báo cáo thẩm tra kiến nghị sớm ban hành Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa và đưa Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn hóa, nghệ thuật vào vận hành là rất đúng hướng. Đề nghị Chính phủ xác định rõ đầu mối, mốc hoàn thành và cơ chế chia sẻ dữ liệu, để kết quả thống kê phục vụ thực chất cho hoạch định chính sách”, đại biểu đề nghị.

Cùng với hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực đã được quyết định, bảo đảm chính sách và nguồn lực dành cho phát triển văn hóa thực sự đi vào cuộc sống.

Từ hoàn thiện thể chế đến nâng cao hiệu quả thụ hưởng văn hóa của nhân dân

Một nội dung quan trọng khác được đại biểu Bùi Hoài Sơn đề cập là yêu cầu chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang bảo đảm hiệu quả thực thi, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Đánh giá cao những chuyển biến trong thể chế hóa chủ trương phát triển văn hóa năm 2026, trong đó có các chính sách về nghệ thuật biểu diễn, bản quyền và phát huy giá trị di sản, đại biểu cho rằng, thước đo quan trọng của chất lượng thể chế không chỉ nằm ở số lượng văn bản được ban hành mà còn ở khả năng tiếp cận, vận dụng chính sách của các chủ thể trong thực tiễn.

Đối với công nghiệp văn hóa, vấn đề cốt lõi là tạo điều kiện để doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà sáng tạo và cộng đồng chuyển ý tưởng thành sản phẩm, sản phẩm thành thị trường và thị trường thành giá trị gia tăng.

Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế về quyền tác giả, tài sản công, hợp tác công - tư, không gian sáng tạo, huy động nguồn lực xã hội và chính sách đầu tư cho sản phẩm văn hóa. Đặc biệt, khi xem xét dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, cần ưu tiên các quy định có khả năng tháo gỡ điểm nghẽn thực chất, thay vì chỉ dừng ở những nguyên tắc khuyến khích chung.

Bên cạnh đó, cần tăng cường liên kết công nghiệp văn hóa với du lịch, thương mại, công nghệ và kinh tế số nhằm mở rộng không gian phát triển, gia tăng giá trị của các sản phẩm và dịch vụ.

Dẫn số liệu chín tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón khoảng 17,68 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,5% so với cùng kỳ, đại biểu nhận định tăng trưởng du lịch bền vững không thể chỉ đo bằng lượng khách, mà còn phải tính đến mức chi tiêu, thời gian lưu trú, khả năng tiêu thụ sản phẩm văn hóa và lợi ích cộng đồng địa phương được hưởng.

Từ di sản, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, thiết kế, ẩm thực đến du lịch đêm, chính sức sáng tạo văn hóa sẽ góp phần nâng cao giá trị của toàn bộ chuỗi dịch vụ.

Đặt người dân ở vị trí trung tâm, đại biểu Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh phát triển văn hóa cuối cùng phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống, nhất là tại cơ sở và trên môi trường số.

Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu đề nghị rà soát mạng lưới thiết chế văn hóa theo địa giới hành chính mới, bảo đảm phù hợp nhu cầu và điều kiện thực tế.

Đáng chú ý, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy “có nhà văn hóa” sang tư duy “có hoạt động văn hóa hữu ích cho người dân”. Theo đó, hiệu quả của thiết chế phải được đánh giá thông qua tần suất sử dụng, chất lượng hoạt động và khả năng thu hút cộng đồng.

Với Hà Nội, đại biểu cho rằng cần phát huy lợi thế về di sản, hệ thống thiết chế, không gian công cộng và nguồn lực sáng tạo; đồng thời bảo đảm cơ hội tiếp cận dịch vụ văn hóa có chất lượng cho người dân cả khu vực trung tâm và ngoại thành.

Các mô hình sử dụng linh hoạt thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, công viên và cơ sở giáo dục thành không gian sinh hoạt, học tập, sáng tạo cộng đồng là hướng đi cần được nghiên cứu.

Đề cập đến môi trường số, đại biểu lưu ý những thách thức từ thông tin sai sự thật, quảng cáo vi phạm, nội dung độc hại trên các nền tảng xuyên biên giới, nhất là nguy cơ tác động đến thanh thiếu niên.

Theo đại biểu, bên cạnh xử lý vi phạm, cần nâng cao năng lực văn hóa số, kỹ năng nhận diện thông tin, trách nhiệm của các nền tảng và khả năng cung cấp nội dung tích cực, hấp dẫn. Đồng thời, tạo điều kiện để trẻ em, thanh niên được học nghệ thuật, hiểu biết di sản, phát triển năng lực sáng tạo và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Từ những vấn đề trên, đại biểu Bùi Hoài Sơn kiến nghị Chính phủ tập trung ba nhiệm vụ trong điều hành năm 2027.

Trước hết, rà soát, hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu văn hóa trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xác định rõ phương pháp thống kê, cơ quan phụ trách và cơ chế báo cáo trước Quốc hội.

Tiếp đó, xây dựng báo cáo chuyên đề về tiến độ thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, làm rõ nguyên nhân giải ngân rất thấp, trách nhiệm từng cấp, từng khâu; đồng thời có phương án bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng quy định, hiệu quả và khắc phục độ trễ trong ban hành văn bản hướng dẫn.

Cuối cùng, cần coi hiệu quả thụ hưởng văn hóa của nhân dân và đóng góp của công nghiệp văn hóa vào phát triển kinh tế là hai thước đo bổ trợ cho nhau. Phát triển văn hóa vừa phải tạo ra giá trị kinh tế, việc làm, sản phẩm sáng tạo có sức cạnh tranh, vừa nâng cao đời sống tinh thần, gìn giữ bản sắc và củng cố sự gắn kết xã hội.

“Chúng ta đã có những chủ trương quan trọng và khuôn khổ chính sách ngày càng đầy đủ hơn cho phát triển văn hóa. Vấn đề của năm 2027, theo tôi, là tạo được bước chuyển thật rõ từ nhận thức sang hành động, từ bố trí nguồn lực sang hiệu quả sử dụng nguồn lực, từ ban hành chính sách sang kết quả mà người dân và doanh nghiệp có thể cảm nhận được.

Đó cũng là cách thiết thực nhất để đưa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, để văn hóa không chỉ đồng hành mà còn thực sự góp phần dẫn dắt sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước”, đại biểu Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.