Qua đó, các nghệ sĩ khẳng định nỗ lực gìn giữ tinh hoa nghệ thuật truyền thống, đồng thời tìm kiếm hướng kết hợp, sáng tạo để âm nhạc dân tộc tiếp tục phát triển.
Hội tụ sắc màu nghệ thuật truyền thống
Mở đầu chương trình là phần tranh tài độc tấu với các tiết mục của nghệ sĩ Lê Văn Thiết và nghệ sĩ Nguyễn Thị Hương.
Nghệ sĩ Lê Văn Thiết trình diễn đàn Nhị qua hai tác phẩm Đường trường thu không và Vọng nguyệt. Tiếp nối là nghệ sĩ Nguyễn Thị Hương với phần độc tấu đàn bầu qua Cổ vận hoài thương và Đan tâm nhất phiến.
Những màn trình diễn tạo nên sự đa dạng về âm sắc, đồng thời cho thấy khả năng biểu đạt của nhạc cụ dân tộc trong các tác phẩm được lựa chọn.
Sau phần độc tấu, chương trình tiếp tục với các tác phẩm hòa tấu do tập thể nghệ sĩ thể hiện, gồm Tam vận đồng nguyên, Duyên nợ bến sông và khép lại bằng Vạn mã quy triều.
Từ sự kết hợp của các nhạc cụ đến cách xây dựng tổng thể chương trình, những tiết mục hòa tấu hướng tới phát huy màu sắc riêng của từng loại hình nghệ thuật, tạo nên sự thống nhất mà vẫn giữ được bản sắc.
Chương trình được thực hiện dưới sự chỉ đạo nghệ thuật của Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam, TS. NSND Lê Tuấn Cường; kịch bản và âm nhạc do NSƯT, nhạc sĩ Lê Trần Vinh và NSƯT, nhạc sĩ Đào Tuấn Hải đảm nhiệm.
Theo NSND Lê Tuấn Cường, yêu cầu quan trọng đặt ra trong quá trình xây dựng các tác phẩm dự thi là phải phát huy được tinh hoa của cả ba loại hình nghệ thuật Tuồng, Chèo và Cải lương.
Là đơn vị trực thuộc Bộ VHTTDL, quy tụ cả 3 loại hình nghệ thuật truyền thống này, Nhà hát cần làm sao để các sắc thái nghệ thuật có thể hòa quyện trong cùng một chương trình nhưng không bị trộn lẫn, không đánh mất đặc trưng riêng.
“Trong tác phẩm, những tinh hoa đặc sắc nhất của 3 loại hình nghệ thuật đều được phát huy, khai thác tinh tế. Dù có sự kết hợp, giao thoa giữa các loại hình nghệ thuật truyền thống, mỗi loại hình vẫn giữ được sắc thái, đặc trưng riêng biệt, từ âm điệu, tiết tấu đến cách biểu đạt cảm xúc; qua đó, tạo nên sự phong phú, đa dạng cho tổng thể chương trình mà không làm phai nhạt bản sắc vốn có”, NSND Lê Tuấn Cường nhấn mạnh.
Đối với các tiết mục độc tấu, yêu cầu đặt ra là phải thể hiện rõ nét đặc trưng của từng loại nhạc cụ. Trong khi đó, ở các tác phẩm hòa tấu, sự kết hợp giữa các màu sắc nghệ thuật cần được xử lý hài hòa, tạo nên tổng thể thống nhất nhưng vẫn có khả năng nhận diện bản sắc. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong công tác chỉ đạo nghệ thuật của Nhà hát.
Tiếp tục kế thừa và sáng tạo nghệ thuật truyền thống
Từ chương trình Nguồn cội, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam tiếp tục khẳng định định hướng gìn giữ tinh hoa nghệ thuật dân tộc trên cơ sở kế thừa và đổi mới.
NSND Lê Tuấn Cường bày tỏ, bảo tồn nghệ thuật truyền thống cần đặt trong mối quan hệ với đời sống đương đại. Việc kế thừa phải đi đôi với tư duy sáng tạo, trên cơ sở những giá trị cốt lõi của từng loại hình. Các tác phẩm cần được làm mới cả về hình thức thể hiện lẫn nội dung, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng và tạo thêm sức sống cho nghệ thuật truyền thống trong đời sống hôm nay.
Dẫu vậy, đổi mới không có nghĩa là thay đổi tùy tiện hay làm mất đi những đặc trưng vốn có. Điều quan trọng là trong quá trình sáng tạo, nghệ thuật vẫn giữ được hồn cốt, bản sắc riêng, để những giá trị truyền thống tiếp tục được lan tỏa và phát triển trong dòng chảy đương đại.
Theo NSND Lê Tuấn Cường, nếu chỉ đưa nguyên những tác phẩm cũ ra biểu diễn mà thiếu tư duy mới, thiếu sự sáng tạo và biến đổi thì nghệ thuật sẽ khó tạo ra những sức sống mới. Vì vậy, kế thừa và biến đổi cần trở thành yêu cầu thường xuyên đối với hoạt động sáng tạo.
Đây cũng là định hướng mà Nhà hát đặt ra trong quá trình xây dựng các chương trình, tác phẩm tham gia hội diễn, cuộc thi.
Bên cạnh việc phát huy giá trị nghệ thuật, Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026 còn là cơ hội để các nghệ sĩ giao lưu, học hỏi, đánh giá năng lực và tiếp tục rèn luyện.
NSND Lê Tuấn Cường nhấn mạnh: “Cuộc thi là dịp để trăm hoa đua nở trên dòng chảy văn hóa Việt Nam. Và phải đi thi, các nghệ sĩ mới biết mình đang đứng ở đâu. Nếu không tham gia, đôi khi cứ nghĩ mình giỏi mà không nhận ra những hạn chế của bản thân, cũng như những điều còn phải học hỏi, trau dồi”.
Từ góc độ quản lý và người có khoảng 40 năm kinh nghiệm làm nghề, NSND Lê Tuấn Cường cho rằng, việc tham gia các cuộc thi, hội diễn giúp nghệ sĩ nhận diện rõ hơn năng lực của bản thân, đồng thời tạo cơ hội để học hỏi từ đồng nghiệp. Đối với nghệ thuật sân khấu nói chung và âm nhạc truyền thống nói riêng, sáng tạo là yêu cầu không thể thiếu để phát triển.
Đến với cuộc thi, Nhà hát huy động khoảng 80 người tham gia, trong đó có khoảng 30 nghệ sĩ trực tiếp dự thi và tham gia các dàn nhạc. Quy mô lực lượng cho thấy sự đầu tư công phu, đồng bộ của Nhà hát, đồng thời thể hiện tinh thần nghiêm túc, trách nhiệm trong việc phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống thông qua hoạt động biểu diễn và sáng tạo.
Với chương trình Nguồn Cội, Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam đặt trọng tâm vào việc phát huy bản sắc của nhạc cụ dân tộc, bảo tồn tinh hoa Tuồng, Chèo, Cải lương trong sự kết hợp hài hòa. Từ nền tảng truyền thống, sự sáng tạo và đổi mới được kỳ vọng sẽ góp phần đưa nghệ thuật dân tộc tiếp tục lan tỏa, gắn bó với đời sống hôm nay.
