Trong dòng chảy văn hóa dân tộc, âm nhạc truyền thống lưu giữ những câu chuyện về đất và người qua từng làn điệu, tiếng đàn. Mỗi nhạc cụ mang một âm sắc riêng, góp phần tạo nên bản sắc nghệ thuật của từng vùng miền.
Từ tiếng trống chèo rộn ràng nơi sân đình đến những âm thanh réo rắt của đàn bầu, đàn nhị, âm nhạc dân gian đã trở thành một phần đời sống tinh thần của người Việt. Những giai điệu ấy được trao truyền qua nhiều thế hệ, mang theo phong tục, tập quán và tâm tư của cộng đồng.
Tại Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026 ở Nhà hát Ca, Múa, Nhạc quốc gia Việt Nam chi nhánh Thái Nguyên tối 7.11, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Ninh Bình mang đến chương trình dự thi với chất liệu chèo cổ kết hợp các tác phẩm sáng tác dành cho nhạc cụ dân tộc.
Chương trình do nhạc sĩ Dương Thanh Nam dàn dựng, nhạc sĩ Đào Như Hồng chỉ huy dàn nhạc, NSND, đạo diễn Nguyễn Quang Thập, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Ninh Bình, chỉ đạo nghệ thuật.
Mở đầu phần dự thi là tiết mục hòa tấu dàn nhạc với làn điệu chèo truyền thống “Đò Đưa”, đưa âm hưởng quen thuộc của nghệ thuật chèo đến với không gian biểu diễn nhạc cụ dân tộc, tạo điểm nhấn bằng sự phối hợp giữa các nhạc cụ trong dàn nhạc.
Ở phần độc tấu, làn điệu chèo cổ “Tò Vò” được lựa chọn cùng tác phẩm “Hồi tưởng” của cố Nhà giáo Nhân dân, nhạc sĩ Xuân Khải, qua phần trình diễn của nghệ sĩ Phạm Quốc Hải.
Việc kết hợp một làn điệu chèo truyền thống với một sáng tác mới mở ra hai sắc thái biểu diễn khác nhau, vừa tôn vinh giá trị của những bài bản được lưu truyền vừa tạo không gian để nghệ sĩ thể hiện khả năng diễn tấu và cảm nhận âm nhạc.
Với đàn nhị, nghệ sĩ Ninh Đức Tinh thể hiện làn điệu chèo truyền thống “Sa lệch chênh” và tác phẩm “Dặm trường” của nhạc sĩ Quốc Việt. Đây là tác phẩm mang câu chuyện về hành trình đầy gian truân, trắc trở của người phụ nữ xứ Huế.
Qua tiếng đàn nhị réo rắt, khắc khoải, những nỗi xót xa, đắng cay và hoài niệm về duyên phận được chuyển tải bằng ngôn ngữ âm nhạc. Dù trải qua tổn thương, bất hạnh, người phụ nữ vẫn giữ phẩm giá, lòng thủy chung và vẻ đẹp truyền thống.
Sắc thái âm nhạc tiếp tục được mở rộng qua phần độc tấu đàn tam thập lục của nghệ sĩ Phạm Thành Nam, với làn điệu chèo cổ “Tình thư hạ vị” và tác phẩm “Hư không đường trường” của nhạc sĩ Quốc Việt.
Sự xuất hiện của đàn tam thập lục mang đến màu sắc âm thanh khác biệt trong chương trình, bổ sung thêm một cách thể hiện chất liệu âm nhạc truyền thống bằng kỹ thuật độc tấu, qua đó làm phong phú không gian biểu diễn của các nhạc cụ dân tộc.
Điểm đáng chú ý trong chương trình là cách lựa chọn các làn điệu chèo cổ làm nền tảng, kết hợp với những sáng tác mới có nội dung gắn với tình cảm, thân phận và đời sống con người. Mỗi tiết mục mang một câu chuyện riêng, tạo nên sự đa dạng trong cách biểu đạt nghệ thuật.
Những làn điệu chèo tiếp tục khẳng định sức sống của một loại hình nghệ thuật truyền thống khi được thể hiện qua tiếng đàn bầu, đàn nhị và tam thập lục. Qua đó, các chất liệu quen thuộc có thêm không gian biểu đạt, tiếp cận công chúng bằng những sắc thái âm thanh khác nhau.
Cuộc thi năm 2026 diễn ra qua 2 đợt tại Lâm Đồng và Thái Nguyên, quy tụ 33 đơn vị nghệ thuật, 18 buổi thi, 150 tiết mục cùng gần 800 nghệ sĩ, diễn viên tham gia.
Thông qua hoạt động biểu diễn và giao lưu chuyên môn, cuộc thi tạo điều kiện để nghệ sĩ các vùng miền giới thiệu giá trị âm nhạc đặc trưng, trao đổi kinh nghiệm và tìm kiếm hướng sáng tạo mới trên nền tảng nghệ thuật truyền thống.
Với chương trình dự thi, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Ninh Bình góp thêm một sắc màu vào không gian âm nhạc dân tộc, nơi những làn điệu chèo cổ tiếp tục ngân vang cùng tiếng đàn truyền thống, gìn giữ những thanh âm đã trở thành một phần hồn cốt văn hóa Việt Nam.
