Từ lời mời trở lại
“Hãy quay lại đây!”. Honna Tetsuji nhớ lời nghệ sĩ Ngô Hoàng Quân nói sau buổi biểu diễn đầu tiên của ông tại Hà Nội. Trong cuộc phỏng vấn đăng trên VietNamNet ngày 21.5.2026, nhạc trưởng người Nhật kể rằng mối gắn bó với Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam bắt đầu từ tháng 2.2001. Khi ấy, ông chưa nghĩ mình sẽ làm việc ở Việt Nam lâu đến thế.
Lời mời giữa hai nghệ sĩ có vẻ giản dị. Nhưng để người được mời quay lại, rồi ở lại qua nhiều năm, sự quý mến ban đầu phải được tiếp nối bằng những điều sâu hơn: công việc đáng theo đuổi, đồng nghiệp có thể tin cậy, những khó khăn có thể cùng nhau vượt qua. Tình bạn trong nghệ thuật được thử thách ngay trong quá trình làm nghề, khi mỗi người mang theo cách học, cách nghe và quan niệm riêng về cái đẹp.
Tối 10.11, tại Kanagawa, Honna Tetsuji chỉ huy chương trình Hòa nhạc hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Nhật Bản. Nghệ sĩ Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam cùng biểu diễn với các nghệ sĩ đang hoặc từng làm việc tại những dàn nhạc Nhật Bản, trong đó có NHK, Tokyo Metropolitan, New Japan Philharmonic và Kanagawa Philharmonic. Chương trình do Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản phối hợp với Bộ VHTTDL và chính quyền tỉnh Kanagawa tổ chức, có sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam.
Cuộc hội ngộ ấy có ý nghĩa ngay ở việc các nghệ sĩ cùng làm nên tác phẩm. Họ phải nghe nhau, điều chỉnh tiếng đàn của mình trong tương quan với người khác, giữ cá tính mà vẫn tìm được sự hòa hợp. Trên sân khấu, thiện chí cần được chuyển thành năng lực phối hợp. Sự tôn trọng đồng nghiệp thể hiện bằng chất lượng phần việc mỗi người đảm nhiệm.
Sự tin cậy có thời gian tập luyện
Điều Honna Tetsuji tự hào khi nhìn lại quá trình làm việc tại Việt Nam là hệ thống hòa nhạc định kỳ được thiết lập từ năm 2005. Theo ông, biết trước tác phẩm và người chỉ huy giúp nghệ sĩ chủ động chuẩn bị phần diễn của mình trước khi tập chung. Ông cũng nhắc đến việc dàn nhạc biểu diễn những tác phẩm Việt Nam như “Cô Sao” của Đỗ Nhuận, “Lá đỏ” của Đỗ Hồng Quân bên cạnh kho tàng giao hưởng thế giới.
Chi tiết về việc chuẩn bị trước đáng suy ngẫm. Thành quả nghệ thuật thường được nhìn thấy trong giờ biểu diễn, còn năng lực tạo ra thành quả ấy hình thành qua những công việc ít được công chúng chứng kiến. Có kế hoạch, nghệ sĩ có thể đi sâu vào tác phẩm; có thời gian tự tập, buổi ghép dàn nhạc mới dành được nhiều hơn cho sự hòa hợp và cách diễn đạt. Tài năng cá nhân nhờ thế đóng góp hiệu quả vào chất lượng chung.
Từ đây, hợp tác văn hóa hiện ra với nội dung thiết thực: học được cách tổ chức công việc, tiếp nhận chuẩn mực nghề nghiệp và cùng chịu trách nhiệm về sản phẩm. Những điều học được ấy có thể ở lại lâu hơn chuyến lưu diễn. Chúng trở thành vốn nghề của nghệ sĩ, được sử dụng trong lần biểu diễn sau và truyền tiếp cho đồng nghiệp trẻ.
Công chúng trong nước cũng hưởng lợi từ quá trình ấy. Khi năng lực biểu diễn được bồi đắp, người nghe có cơ hội tiếp cận tác phẩm qua cách thể hiện ngày càng tinh tế. Bởi vậy, đầu tư cho giao lưu quốc tế cần được nhìn cùng với chất lượng đời sống nghệ thuật ở quê nhà. Chuyến đi có giá trị khi mở rộng khả năng làm nghề, sự mở rộng ấy lại trở về phục vụ người nghe.
Trong thông báo mùa diễn năm 2026, Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam cho biết chuỗi hòa nhạc đặt vé trước, khởi đầu từ năm 2005, đã thực hiện 179 chương trình tính đến thời điểm công bố. Đơn vị lên kế hoạch thêm 10 chương trình từ tháng 3.2026 đến tháng 1.2027, với sự tham gia của nghệ sĩ Việt Nam và quốc tế.
Duy trì được công việc qua nhiều mùa diễn đòi hỏi sự kiên nhẫn của cả tập thể. Cũng nhờ sự tiếp nối đó, quan hệ với đối tác có thể đi vào chiều sâu: hiểu thế mạnh của nhau, biết phần việc nào cần bổ sung, có cơ sở để trao cơ hội cho những người kế tiếp. Sự tin cậy được tích lũy bằng những lần cộng tác đến nơi đến chốn.
Mang theo năng lực đối thoại
Trong phát biểu tại Kanagawa, Đại sứ Phạm Quang Hiệu bày tỏ kỳ vọng các hoạt động giao lưu sẽ thúc đẩy biểu diễn chung, trao đổi chuyên môn và bồi dưỡng tài năng trẻ giữa hai nước. Đó là hướng nối dài cuộc gặp từ sân khấu sang công việc phát triển con người.
Đối với nghệ sĩ trẻ, cơ hội làm việc cùng đồng nghiệp quốc tế quý ở chỗ họ được thử sức trong yêu cầu cụ thể. Muốn đóng góp, phải chuẩn bị; muốn được lắng nghe, phải có điều đáng để người khác lắng nghe. Quá trình ấy giúp sự tự tin có căn cứ, đồng thời giữ cho tinh thần học hỏi không trở thành tâm lý tự ti trước những tên tuổi lớn.
Vị thế văn hóa của đất nước cũng được bồi đắp như vậy. Nghệ sĩ Việt Nam bước ra thế giới bằng khả năng tham gia vào những công việc chung, bằng tác phẩm và cách làm nghề khiến đối tác muốn tiếp tục cộng tác. Bản sắc có thể được nhận ra trong chất liệu nghệ thuật, nhưng còn hiện diện ở chiều sâu cảm nhận và cách con người đối xử với nhau. Chính những cuộc làm việc cụ thể giúp hình ảnh đất nước có thêm đường nét, vượt ra ngoài lời giới thiệu.
Honna Tetsuji từng đến Hà Nội để chỉ huy buổi hòa nhạc, rồi trở lại sau lời mời của đồng nghiệp. Nhiều năm sau, ông cùng nghệ sĩ Việt Nam và Nhật Bản tiếp tục gặp nhau trên sân khấu Kanagawa. Giữa hai thời điểm ấy là những mùa diễn, những buổi tập và công sức của nhiều người. Tình hữu nghị có được chiều sâu khi con người dành cho nhau cả thời gian lẫn năng lực của mình - và cùng tạo ra điều mà công chúng có thể lắng nghe, cảm nhận.
