Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng sáng tạo thành động lực tăng trưởng CNVH, đóng góp nhiều hơn vào mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu đặt ra là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, năng lực công nghệ và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sáng tạo toàn cầu.
Nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế
Trong nền kinh tế hiện đại, văn hóa ngày càng được nhìn nhận từ góc độ nguồn lực phát triển, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và thúc đẩy các ngành kinh tế liên quan. Sự giao thoa giữa sáng tạo, công nghệ và thị trường đang làm thay đổi phương thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng các sản phẩm văn hóa. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam định hình hướng phát triển CNVH theo chiều sâu, khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa và từng bước nâng cao vị thế trong tham gia chuỗi giá trị sáng tạo toàn cầu.
ThS, nghiên cứu sinh Hoàng Thị Giang (Học viện Kỹ thuật Mật mã) cho biết, trong những năm gần đây, nhận thức về vai trò của các ngành CNVH ngày càng được khẳng định trong các văn kiện của Đảng và chính sách của Nhà nước, thể hiện rõ định hướng khai thác các giá trị văn hóa như một nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển đất nước. Nhìn chung, hệ thống chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước trong thời gian qua đã tạo ra nền tảng quan trọng cho việc phát triển các ngành CNVH ở Việt Nam.
Từ thực tế triển khai khi Nhà nước, doanh nghiệp cùng vào cuộc, các ngành CNVH ở Việt Nam đã có những bước phát triển nhất định. Năm 2025, điện ảnh Việt Nam lập kỳ tích với gần 5.600 tỷ đồng doanh thu phòng vé, cùng cú lội ngược dòng chiếm 62% thị phần của phim Việt. Sự bứt phá này không chỉ khẳng định năng lực sản xuất của các nhà làm phim mà còn đánh dấu bước chuyển mình vững chắc của ngành CNVH.
Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, các chương trình như: Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi, Chị đẹp đạp gió… tạo được hiệu ứng từ sóng truyền hình đến concert, mở rộng nguồn thu từ bán vé, quảng cáo, tài trợ và các sản phẩm liên quan. Trò chơi điện tử, du lịch văn hóa, thiết kế sáng tạo cũng từng bước khẳng định tiềm năng thị trường.
Một vài ví dụ cụ thể đã cho thấy sự chuyển dịch đáng chú ý trong cách nhìn nhận giá trị của văn hóa đối với nền kinh tế. Từ chỗ chủ yếu được xem là lĩnh vực sáng tạo và thụ hưởng các giá trị tinh thần, văn hóa ngày càng khẳng định khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình tạo lập giá trị kinh tế. Một bộ phim thành công, một chương trình nghệ thuật thu hút công chúng hay một sản phẩm thiết kế mang dấu ấn bản sắc đều có thể tạo ra những giá trị vượt ra ngoài phạm vi của sản phẩm ban đầu, mở rộng sang nhiều lĩnh vực dịch vụ, thương mại và du lịch.
Cùng với đó, kinh tế số đang làm thay đổi quy mô và phạm vi lan tỏa của những giá trị này, đưa sản phẩm văn hóa vượt qua giới hạn địa lý và tiếp cận các thị trường rộng lớn hơn. Trong dòng chảy đó, sức sáng tạo, bản sắc văn hóa và khả năng nắm bắt xu hướng tiêu dùng ngày càng trở thành những yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh. CNVH vì thế đang đứng trước cơ hội chuyển hóa tiềm năng sáng tạo thành giá trị kinh tế thực chất, từng bước trở thành một động lực tăng trưởng mới của đất nước.
Tạo sức bật từ chất lượng nguồn nhân lực
Tuy nhiên, để hiện thực hóa cơ hội đó, CNVH cần có những chuyển biến đồng bộ về năng lực sáng tạo và chất lượng nguồn lực tham gia thị trường. Lợi thế tài nguyên văn hóa sẽ khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế nếu thiếu đội ngũ nhân lực có khả năng sáng tạo, làm chủ công nghệ và nắm bắt xu hướng thị trường. Bởi vậy, bài toán nhân lực đang trở thành một trong những yếu tố then chốt quyết định sức bật của CNVH Việt Nam.
TS. Nguyễn Thị Hằng (Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) nhận định, đối với Việt Nam, cơ hội lớn nhất nằm ở việc tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị sáng tạo, đặc biệt là sáng tạo nội dung số, thiết kế và thương hiệu hóa sản phẩm văn hóa. Với lợi thế dân số trẻ, tốc độ số hóa nhanh và tài nguyên văn hóa phong phú, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm sản xuất nội dung sáng tạo trong khu vực nếu có chiến lược phù hợp.
Do đó, phát triển nguồn nhân lực sáng tạo phải được coi là khâu đột phá, xuất phát từ thực trạng thiếu hụt cả về kỹ năng sáng tạo, công nghệ và quản trị. Việc đào tạo cần được triển khai theo hướng liên ngành, tích hợp giữa nghệ thuật - công nghệ - kinh doanh. Cụ thể, cần xây dựng các chương trình đào tạo về công nghiệp sáng tạo tại các trường đại học; phát triển mô hình hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo thực hành; hỗ trợ đào tạo ngắn hạn cho lực lượng sáng tạo trẻ, đặc biệt trong lĩnh vực nội dung số và thiết kế. Đặc biệt, cần hình thành các trung tâm đào tạo và ươm tạo tài năng sáng tạo gắn với thị trường. Đây là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh quốc tế.
Đồng quan điểm, PGS. TS Nguyễn Thị Anh Quyên (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) nhận định, CNVH đòi hỏi nguồn nhân lực có khả năng kết hợp giữa tư duy nghệ thuật, kỹ năng công nghệ và năng lực kinh doanh. Tuy nhiên, hệ thống đào tạo hiện nay còn nặng về chuyên môn đơn ngành, thiếu tính liên ngành và chưa gắn kết chặt chẽ với thị trường. Vì vậy, cần đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo trong lĩnh vực văn hóa, hướng tới phát triển nguồn nhân lực sáng tạo có khả năng hội nhập quốc tế; đầu tư có trọng tâm, trọng điểm vào nguồn nhân lực sáng tạo và hạ tầng công nghệ, coi đây là nền tảng của CNVH trong kỷ nguyên số.
Bên cạnh đó, việc đầu tư hiệu quả vào hạ tầng số và hệ sinh thái sáng tạo là điều kiện quan trọng để thúc đẩy sự phát triển các ngành CNVH. Việc xây dựng, phát triển các trung tâm sáng tạo, không gian văn hóa số, nền tảng phân phối nội dung và hệ thống dữ liệu số quốc gia về văn hóa sẽ tạo môi trường thuận lợi để các ý tưởng được hình thành, thử nghiệm và phát triển thành những sản phẩm có giá trị. Cùng với đó, hạ tầng và công nghệ hiện đại góp phần mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực, tăng cường kết nối giữa các chủ thể sáng tạo, nâng cao năng lực sản xuất, phân phối và đưa sản phẩm văn hóa đến với công chúng.
