Sau phát biểu khai mạc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội tiến hành chất vấn nhóm vấn đề thứ nhất thuộc lĩnh vực tài chính. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời các câu hỏi chất vấn của đại biểu.
Đảm bảo bố trí và giải ngân vốn đầu tư công ngân sách trung ương cho các Chương trình mục tiêu quốc gia
Quan tâm đến tiến độ bố trí giải ngân vốn đầu tư công, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội đặt vấn đề, "khi tiến độ bố trí và giải ngân vốn đầu tư công ngân sách trung ương cho các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 trong bối cảnh năm 2026 chỉ còn có 2 tháng là kết thúc?".
Về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong dự toán ngân sách cũng đã bố trí riêng nguồn vốn Trung ương là 35.000 tỉ đồng, trong đó vốn chi thường xuyên khoảng 10.000 tỉ đồng và vốn chi đầu tư khoảng 25.000 tỉ đồng; đến 31.10 đã giải ngân được 7,9%.
Nhất trí với ý kiến đại biểu về việc mức giải ngân còn thấp do đây là năm đầu tiên triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia hợp nhất, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho rằng, với tinh thần quyết liệt chuẩn bị kỹ lưỡng cho năm 2026, đến năm 2027, tiến độ giải ngân sẽ đạt được mục tiêu, bên cạnh đó, tinh thần khi hợp nhất Chương trình mục tiêu quốc gia là đảm bảo không giảm về quyền lợi và mục tiêu.
Cũng liên quan đến giải ngân vốn, đại biểu Trình Lam Sinh, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang cho biết, Báo cáo của Bộ Tài chính đã nêu rõ tỉ lệ giải ngân vốn nước ngoài tính đến cuối tháng 10 năm 2026 đạt 35,42%, thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung giải ngân vốn trong nước.
“Nguyên nhân chủ yếu là không chuẩn bị dự án và giải phóng mặt bằng chiếm đến 25% số dự án. Xin Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính có giải pháp gì để chấn chỉnh và tháo gỡ điểm nghẽn này? Nhất là khi nhu cầu huy động vốn nước ngoài cho phát triển nước ta trong giai đoạn 2026 - 2030 là rất lớn?”, đại biểu Sinh đặt vấn đề.
Trả lời ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, tỷ lệ giải ngân vốn ODA từ trước đến nay thường thấp hơn, gặp nhiều khó khăn và kéo dài hơn so với vốn trong nước. Trong giai đoạn 5 năm 2026 - 2030, nhu cầu huy động vốn ODA rất lớn, dự kiến khoảng trên 1 triệu tỉ đồng.
Chỉ ra nguyên nhân tình trạng trên, Bộ trưởng cho biết, Việt Nam phải đồng thời thích ứng với pháp luật trong nước và các yêu cầu khắt khe từ phía nhà tài trợ. Công tác chuẩn bị dự án còn hạn chế, bình quân một dự án ODA từ giai đoạn chuẩn bị đến khi giải ngân được mất ít nhất 4 năm.
Bên cạnh đó, vướng mắc trong khâu giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà đầu tư, và đây là trách nhiệm của các cơ quan địa phương trong chung nguồn vốn đầu tư công.
Về các giải pháp trọng tâm trong thời gian tới, Bộ trưởng nêu rõ, cần nỗ lực đàm phán với các nhà tài trợ lớn (như World Bank, JICA, ADB...) nhằm hài hòa thủ tục giữa bên nhận tài trợ và nhà tài trợ. Sửa đổi cơ chế và các quy định liên quan nhằm tiệm cận với môi trường phát triển quốc tế và đáp ứng yêu cầu của nhà tài trợ.
Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, chuẩn bị kỹ ngay từ khâu phê duyệt dự án để hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh dự án và kéo dài tiến độ, phấn đấu rút ngắn thời gian chuẩn bị và giải ngân xuống còn 18 - 22 tháng.
Đồng thời, Bộ trưởng nhấn mạnh, cần đẩy mạnh giải phóng mặt bằng, đề cao trách nhiệm của các cơ quan địa phương trong công tác giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án đầu tư công nói chung và ODA nói riêng.
Hiện tượng "bán thầu" là vấn đề phức tạp
Tham gia trả lời chất vấn về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, tính đến hết tháng 10, tỉ lệ giải ngân đầu tư công đạt khoảng 74%, ghi nhận mức tốt hơn so với cùng kỳ năm ngoái.
Bộ trưởng chỉ ra nguyên nhân chậm trễ ở một số địa phương do vướng mắc về giải phóng mặt bằng, biến động giá vật liệu, thiếu nguồn cung nguyên vật liệu, điều kiện thời tiết bất lợi.
Nhân lực thi công bị sụt giảm do các đơn vị phải chuyển sang cho các nhà thầu tư nhân, cùng với việc công bố chỉ số giá tại một số địa phương chưa kịp thời. Ngoài ra, trách nhiệm của các chủ dự án trong công tác quản trị, tổ chức thực hiện và năng lực điều hành còn hạn chế.
Liên quan đến lựa chọn nhà thầu và đấu thầu, Bộ trưởng nêu rõ, các dự án thường áp dụng hình thức tổ hợp liên danh nhà thầu để đủ điều kiện tham gia đấu thầu.
Tuy nhiên, xuất hiện tình trạng cạnh tranh không lành mạnh như ép giá xuống rất thấp (chỉ khoảng 0,5% – 1%). Đối với các công trình trọng điểm từ trước đến nay, cơ chế chỉ định thầu do Quốc hội cho phép kết hợp tiết giảm 5% mang lại hiệu quả cơ bản.
Bộ trưởng cho biết, nhiều nhà thầu nhờ liên danh nên trúng rất nhiều dự án, nhưng thực tế năng lực riêng lẻ lại không đáp ứng yêu cầu. Hiện tượng "bán thầu" (trúng thầu rồi giao lại cho các nhà thầu nhỏ) là vấn đề phức tạp.
“Chúng ta thực hiện theo luật đấu thầu thì về quy trình thực hiện rất chặt chẽ, khi xem xét về năng lực tài chính, năng lực trang thiết bị máy móc thi công, về nhân lực, nhưng vẫn còn hiện tượng giao thầu lại như thế này, đây là trách nhiệm thuộc về đơn vị thi công và phải xử lý theo pháp luật”, Bộ trưởng nêu rõ.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng nhấn mạnh, các chủ đầu tư cần nâng cao trách nhiệm trong việc kiểm soát tiến độ, chất lượng dự án và kiểm tra các đơn vị thi công. Bộ Tài chính chủ trì sửa đổi Luật Đấu thầu, trong đó Bộ Xây dựng sẽ tham gia góp ý xây dựng các quy định mới nhằm siết chặt quy trình đấu thầu, bảo đảm tính khách quan và triệt tiêu các hiện tượng vi phạm.
Kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân
Kết luận phiên chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận nhiều kết quả tích cực, trong đó công tác quản lý tài chính - ngân sách được tăng cường; thu ngân sách nhà nước, giải ngân vốn đầu tư công có chuyển biến. Công tác cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp đạt nhiều kết quả; việc triển khai các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế góp phần quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp duy trì, phục hồi sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng chỉ rõ một số hạn chế, bất cập trong lĩnh vực tài chính cần tập trung khắc phục.
Theo đó, số vốn đầu tư công năm 2026 chưa được phân bổ chi tiết còn lớn; tiến độ giải ngân chưa đạt yêu cầu, đặc biệt đối với các dự án sử dụng vốn ODA, chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án trọng điểm. Vốn tạm ứng chưa thu hồi còn lớn; việc triển khai các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) vẫn còn nhiều vướng mắc.
Bên cạnh đó, lĩnh vực thuế còn nhiều vấn đề liên quan đến tạm ứng, thu hồi, hoàn thuế, quản lý thuế đối với thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số. Doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn và chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị.
Trên cơ sở kết quả phiên chất vấn, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan nghiêm túc tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, có giải pháp hiệu quả khắc phục những hạn chế đã được chỉ ra.
Trong đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về đầu tư công, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện.
Đặc biệt, cần thực hiện chấm điểm, công khai kết quả giải ngân vốn đầu tư công; kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân, không đáp ứng tiến độ sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn.
Đối với việc quản lý, sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị và tổ chức thực hiện các dự án; tăng cường phối hợp với các nhà tài trợ để tháo gỡ vướng mắc, hài hòa hóa thủ tục, đẩy nhanh tiến độ giải ngân.
Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng kế hoạch vốn nước ngoài năm 2027 và kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 phù hợp với tiến độ thực hiện, khả năng hấp thụ vốn và khả năng trả nợ.
Liên quan đến đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), Chủ tịch Quốc hội yêu cầu nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật, tập trung tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình chuẩn bị, triển khai dự án và huy động nguồn vốn dài hạn. Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội đề nghị xử lý dứt điểm các tồn đọng, vướng mắc trước ngày 31.12.2027 đối với các dự án BT chuyển tiếp áp dụng theo Nghị quyết của Chính phủ.
Cùng với đó, nghiên cứu thành lập Quỹ Phát triển dự án PPP, kết hợp nguồn vốn ngân sách nhà nước với nguồn vốn của các định chế tài chính quốc tế, qua đó góp phần tháo gỡ khó khăn trong huy động nguồn lực đầu tư, nhất là đối với các dự án hạ tầng.
