Đánh giá dự án không chỉ dựa vào vốn đầu tư và số lao động
Thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam, đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau nhất trí với nhiều nội dung trong dự thảo mới trình Quốc hội, đồng thời đánh giá nhiều ý kiến đóng góp của đại biểu đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình tương đối rõ ràng.
Để Nghị quyết phù hợp với thực tiễn và có những chính sách đột phá thực chất, đại biểu góp ý ba nhóm vấn đề.
Về tiêu chí phân loại dự án và điều kiện ưu đãi tại Điều 5, đại biểu cho rằng quy định tại khoản 2, 3 và 4 chủ yếu căn cứ vào ngưỡng vốn đầu tư và số lượng lao động. Những tiêu chí này thuận lợi cho việc xác định quy mô nhưng chưa đủ để đánh giá chất lượng đóng góp thực tế của dự án đối với phát triển du lịch tại địa phương.
Theo đại biểu, khoản 2 Điều 5 yêu cầu dự án du lịch chất lượng cao phải có vốn đầu tư từ 3.000 tỉ đồng và tạo việc làm cho ít nhất 1.000 lao động thường xuyên. Cách tiếp cận này có thể bỏ sót những dự án quy mô nhỏ hơn nhưng có sản phẩm đặc sắc, công nghệ hiện đại, năng suất cao, thu hút khách chi tiêu lớn và sử dụng tiết kiệm tài nguyên. Trong khi đó, yêu cầu số lượng lao động tuyệt đối quá cao có thể chưa khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng công nghệ và nâng cao năng suất.
Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa khoản 2 Điều 5 theo hướng không chỉ lấy quy mô vốn và số lao động làm điều kiện tiên quyết, duy nhất để xác định dự án chất lượng cao. Thay vào đó, cần kết hợp các tiêu chí có thể đo lường thực chất về sản phẩm, mức chi tiêu và thời gian lưu trú của khách, năng suất lao động, hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng liên kết của doanh nghiệp với cộng đồng địa phương; giao Chính phủ quy định cụ thể.
Đối với các dự án động lực mang tính chiến lược tại khoản 3 và khoản 4, đại biểu cho rằng có thể duy trì yêu cầu về quy mô nhưng cần bổ sung cam kết đầu ra tương xứng với mức ưu đãi. Trong đó, chú trọng hình thành sản phẩm có khả năng cạnh tranh quốc tế, phát triển hạ tầng dùng chung, liên kết chuỗi cung ứng và đào tạo lao động tại địa phương. Đây cũng là căn cứ để kiểm tra, giám sát việc sử dụng nguồn lực ngân sách.
Đề cập quy định giảm 50% vốn và lao động đối với địa bàn khó khăn, đại biểu cho rằng chính sách này cần thiết nhưng mức giảm hiện nay chưa chắc phù hợp với thực tế vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Sau khi giảm, dự án chất lượng cao vẫn phải đáp ứng mức vốn 1.500 tỉ đồng và 500 lao động, là ngưỡng không dễ đạt được đối với nhiều dự án du lịch sinh thái, văn hóa tại cộng đồng dân tộc thiểu số và miền núi.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu lại các ngưỡng này; nếu xác định là dự án hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số thì cần thiết kế tiêu chí phù hợp với địa bàn và đặc thù sản phẩm, đồng thời giữ nguyên yêu cầu về môi trường, bảo vệ, bảo tồn văn hóa và chất lượng du lịch, dịch vụ du lịch tại vùng này.
Làm rõ thời điểm bắt đầu và thời gian hưởng ưu đãi
Về chính sách ưu đãi và hỗ trợ phát triển du lịch tại Điều 6, đại biểu Trần Thị Hoa Ry cho rằng cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính khả thi trước khi Quốc hội xem xét, thông qua.
Theo đại biểu, ưu đãi chỉ có sức hấp dẫn khi nhà đầu tư xác định được mình được hưởng những gì, vào thời điểm nào và trong bao lâu trước khi quyết định đầu tư.
Đại biểu phân tích, khoản 4 Điều 6 quy định thí điểm ưu đãi trong thời hạn 5 năm, đồng thời miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp tối đa 9 năm tiếp theo. Trong khi đó, khoản 7 tính thời gian thí điểm từ ngày quyết định áp dụng chính sách; khoản 6 yêu cầu dự án phải đáp ứng điều kiện giải ngân mới được hưởng ưu đãi.
Với các dự án dịch vụ du lịch lớn, thời gian xây dựng có thể kéo dài. Nếu thời hạn chính sách được tính ngay từ ngày có quyết định, doanh nghiệp có thể mất phần lớn thời gian ưu đãi khi chưa có hoạt động kinh doanh. Ngược lại, nếu tiếp tục được hưởng đầy đủ ưu đãi sau thời gian thí điểm thì cần quy định minh bạch trong nghị quyết.
Do đó, đại biểu đề nghị tại các khoản 3, 4, 6 và 7 Điều 6 cần quy định rõ ba mốc: thời gian được quyết định hưởng chính sách, thời điểm bắt đầu hưởng và thời gian được hưởng của từng loại ưu đãi. Riêng thời gian hưởng ưu đãi lên tới 70% về chính sách đất đai cần được tách biệt với thời điểm thí điểm chính sách này.
Đối với điểm b khoản 4, đại biểu đề nghị rà soát quy định về thời gian miễn thuế tính từ năm đầu có doanh thu, bởi doanh thu chưa đồng nghĩa với việc có thu nhập để chịu thuế. Nếu dự án chưa có lãi mà đã tính thời gian miễn thuế thì chính sách khuyến khích sẽ không phát huy hiệu quả. Vì vậy, cần xác định mốc thời gian phù hợp, đồng thời quy định thời hạn để tránh tình trạng chờ kéo dài và thiếu kiểm soát.
Về khoản 8 Điều 6, dự thảo quy định chấm dứt ưu đãi và phải hoàn lại tiền thuê đất đã được miễn, giảm nếu không duy trì điều kiện. Đại biểu đề nghị phân định rõ hai trường hợp.
Đối với hành vi kê khai gian dối, sử dụng sai mục đích thì phải thu hồi ưu đãi. Trường hợp không duy trì điều kiện trong quá trình hoạt động cần xác định thời điểm, nguyên nhân và phạm vi để có cách xử lý tương ứng, không mặc nhiên thu hồi toàn bộ ưu đãi của cả thời kỳ mà dự án đã thực hiện đúng cam kết.
Bảo đảm người dân trực tiếp tham gia, hưởng lợi từ du lịch cộng đồng
Vấn đề thứ ba được đại biểu Trần Thị Hoa Ry đề cập là bảo đảm người dân trực tiếp tham gia, hưởng lợi từ phát triển du lịch cộng đồng và tạo điều kiện để các địa bàn tiếp cận nguồn ngân sách hỗ trợ.
Đại biểu tán thành việc dự thảo nghị quyết có chính sách hỗ trợ riêng đối với dự án du lịch cộng đồng quy mô vừa và nhỏ, trong đó ưu tiên đồng bào dân tộc thiểu số. Khoản 1 Điều 5 cũng yêu cầu dự án có sự tham gia của cộng đồng dân cư và có phương án phân chia lợi ích.
Tuy nhiên, để chính sách có thể đi vào thực tế, đại biểu đề nghị khi quy định chi tiết, Chính phủ cần làm rõ cách thức người dân tham gia bàn bạc, tổ chức quản lý hoạt động du lịch tại cộng đồng và giám sát việc phân chia lợi ích, nhất là đối với những dự án có doanh nghiệp cùng tham gia.
Đồng thời, cần làm rõ điều kiện tiếp cận chính sách của các tổ hợp tác, hợp tác xã, hộ kinh doanh và cộng đồng dân cư; bảo đảm hồ sơ, thủ tục phù hợp với quy mô và hoạt động tại thôn, bản, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Đối với khoản 2 Điều 12 về hỗ trợ ngân sách nhà nước, đại biểu đề nghị làm rõ sự kết nối giữa chính sách ngân sách trung ương hỗ trợ có mục tiêu đối với một số địa phương với nội dung hỗ trợ du lịch cộng đồng tại khoản 1 Điều 6.
Theo đại biểu, tiêu chí phân bổ cần tính đến mức độ khó khăn, tình trạng thiếu hụt hạ tầng, số hộ tham gia và khả năng tạo sinh kế. Mức vốn đối ứng cũng cần được xem xét phù hợp với khả năng cân đối của từng địa phương. Nếu áp dụng chung một mức đối ứng, những địa phương thiếu nguồn lực sẽ khó tiếp cận chính sách hỗ trợ.
